Rạng sáng 14/10, hàng loạt tiếng nổ vang dội khắp Kiev khi Nga tập kích 26 cơ sở năng lượng cấp điện cho thủ đô Ukraine. Theo Bộ Năng lượng Ukraine, trong tuần đầu tiên của tháng 10, các cơ sở ngành điện bị tấn công khoảng 200 lần, trong khi lĩnh vực dầu khí ghi nhận 17 vụ.
Điều này đánh dấu chiến thuật mới của Nga, chuyển từ tấn công các doanh nghiệp và hạ tầng trọng yếu Ukraine hồi mùa hè sang tập kích diện rộng nhằm phá hủy nhà máy điện, trạm biến áp và hạ tầng khí đốt, nhằm cô lập và cắt nguồn cung điện của Kiev ngay trước mùa đông.
Hiện trường sau một cuộc tập kích của UAV Nga ở Kiev, Ukraine ngày 12/10. Ảnh: AFP
"Khi mùa đông đến gần, Nga nhiều khả năng sẽ mở rộng chiến dịch tấn công sang các thành phố lớn khác nhằm gieo tâm lý hoang mang cho người dân", Dominic Culverwell, nhà bình luận của Kyiv Independent, nhận định.
Tổng thống Vladimir Putin hồi đầu tháng 10 tuyên bố việc tập kích hạ tầng kinh tế Ukraine là đòn trả đũa với các cuộc tấn công tầm xa mà đối phương đã thực hiện nhắm vào các nhà máy lọc dầu Nga.
Chiến thuật mới
Nga mùa đông năm ngoái cũng tiến hành những cuộc tấn công tương tự, nhưng chiến thuật và công nghệ vũ khí năm nay đã thay đổi đáng kể. Sau nhiều tháng đánh vào các trung tâm kinh tế của thủ đô Ukraine, Nga vài tuần qua tập trung cô lập Kiev bằng cách tấn công các nhà máy điện trong và quanh thành phố cùng những trạm biến áp trọng yếu.
Theo các chuyên gia năng lượng, ngoài tên lửa đạn đạo, Moskva còn gây quá tải cho hệ thống phòng không Ukraine bằng cách phóng hàng loạt máy bay không người lái (UAV) phản lực và đạn tuần kích tích hợp trí tuệ nhân tạo.
Do thiếu hụt đạn tên lửa Patriot và bị hạn chế tiếp cận mạng lưới vệ tinh Starlink, phòng không Ukraine gần như bất lực trước những cuộc tấn công liên tục với chủng loại vũ khí ngày càng đa dạng của Nga.
Olena Pavlenko, chủ tịch tổ chức nghiên cứu năng lượng DiXi Group ở Kiev, cho hay thành phố đặc biệt dễ tổn thương trước các đòn tấn công như vậy do phụ thuộc vào các nhà máy điện kiêm chức năng sưởi ấm. Trong khi đó, các trạm biến áp kết nối thành phố với các nguồn cấp điện, trong đó có nhà máy điện hạt nhân ở miền tây Ukraine, có thể chống UAV nhưng không đủ khả năng đối phó với tên lửa đạn đạo.
Thủ đô của Ukraine chưa có đủ nguồn điện dự phòng cho kịch bản các nhà máy điện phải ngừng hoạt động. Kiev từng trải qua khủng hoảng nhân đạo mùa đông năm ngoái, khi người dân thiếu điện và sưởi ấm trong nhiệt độ -25 độ C.
Kiev và các thành phố khác của Ukraine gần đây thường xuyên bị tấn công bằng UAV Geran trang bị động cơ phản lực, loại vũ khí chưa xuất hiện phổ biến trong mùa đông năm ngoái. Chúng bay nhanh và chính xác hơn các dòng UAV cũ, khiến lực lượng phòng không Ukraine gặp nhiều khó khăn khi đánh chặn.
"UAV phản lực đã phần nào làm thay đổi cục diện. Chúng rẻ hơn tên lửa và có thể phá hủy các cơ sở phát điện nằm phân tán", Pavlenko nói.
Nga phóng gần 40 tên lửa khi tập kích hạ tầng năng lượng Ukraine
Khu vực ngoại ô phía đông Kiev mất điện trong cuộc tấn công rạng sáng 14/10. Video: X/AMK Mapping
Chuyên gia này thêm rằng UAV phản lực cũng dễ dàng tấn công các trạm biến áp nhỏ cùng cơ sở hạ tầng của thành phố, gây ra tác động lớn đến nguồn cung cấp nhiệt, điện, nước sinh hoạt và cả hệ thống xử lý nước thải.
Ngoài các nhà máy điện và trạm biến áp, Nga còn tăng cường tấn công đường dây tải điện quanh các thành phố lớn nhằm cắt nguồn cung cho người dân. Dù không phải mục tiêu mới, chiến thuật của Nga đã được cải tiến, trong đó có việc trang bị đầu đạn mới cho UAV phản lực để phá hủy các cột điện cao thế.
Ba nhà máy điện hạt nhân đang hoạt động của Ukraine, cung cấp khoảng 60% sản lượng điện cả nước, nhiều khả năng sẽ tiếp tục đóng vai trò nguồn cung điện sống còn khi các nhà máy khác phải ngừng hoạt động, theo Culverwell.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho hay cuộc tấn công của Nga vào hạ tầng năng lượng đêm 14/10 đã khiến hơn 600.000 người mất điện. Tình hình tại Kiev nghiêm trọng đến mức nguồn điện cho hệ thống tàu điện ngầm cũng bị gián đoạn tạm thời sau các đợt tập kích.
Khói lửa bốc lên sau một đòn tập kích của Nga vào Kiev, Ukraine ngày 19/7. Ảnh: Reuters
"Lưới điện hư hại buộc chúng tôi phải áp đặt các hạn chế khẩn cấp, trong khi các đội kỹ thuật không thể làm việc an toàn trong thời gian báo động không kích", Viktoria Gryb, nghị sĩ kiêm chủ tịch tiểu ban An ninh Năng lượng quốc hội Ukraine, nói.
Gryb cho rằng mục tiêu của Nga là "gây bất ổn cho hệ thống năng lượng" của Ukraine.
Điều gì xảy ra tiếp theo?
Năm ngoái, các cuộc tấn công của Nga đã gây thiệt hại hơn một nửa sản lượng khí đốt và 9 GW công suất phát điện của Ukraine. Ngành năng lượng nước này dự báo tiếp tục đối mặt những thách thức thậm chí còn tồi tệ hơn trong năm nay.
Volodymyr Kudrytsky, cựu lãnh đạo đơn vị vận hành lưới điện quốc gia Ukrenergo và là đồng sáng lập công ty năng lượng Nedzhen, cho rằng Nga gần như không còn mục tiêu nào khác để tấn công.
"Chúng ta đã thấy 95% danh mục tấn công mà Nga có thể thực hiện. Nga gần như không còn nhiều cách để khiến chúng ta bất ngờ", Kudritskyi nói.
Kiev mất điện hôm 8/10. Ảnh: AFP
Theo ông Kudritskyi, vấn đề then chốt của ngành năng lượng là năng lực phòng không, khi Ukraine gặp khó khăn trong việc đánh chặn UAV phản lực. Những tháng gần đây, Ukraine đã phát triển các UAV đánh chặn với kết quả ngày càng khả quan, nhưng cần thêm thời gian để mở rộng sản xuất.
Bộ Năng lượng Ukraine cho biết nước này tiếp tục nâng cấp và tăng cường bảo vệ các cơ sở năng lượng bằng công sự bê tông, thiết bị tác chiến điện tử, hệ thống cảnh báo sớm và dự trữ linh kiện thiết yếu.
Bà Pavlenko nhận định Nga nhiều khả năng sẽ mở rộng chiến dịch tấn công sang các thành phố lớn khác khi mùa đông đến gần. Từ đầu mùa thu đến nay, các cuộc tấn công chủ yếu nhằm vào Kiev, Kharkov và Zaporizhzhia, nhưng UAV và tên lửa đạn đạo Nga có thể vươn sâu tới miền tây Ukraine.
Quan chức năng lượng Ukraine cảnh báo rằng trong kịch bản tệ nhất, một đợt tấn công diện rộng vào các trạm biến áp có thể ngắt kết nối các nhà máy điện hạt nhân khỏi lưới điện, buộc các nhà máy này phải đóng cửa khẩn cấp.
"Hậu quả của kịch bản này sẽ cực kỳ nghiêm trọng", người này nói.
Thanh Tâm (Theo Kyiv Independent, Reuters, AFP)