Theo báo cáo công khai năm 2025 vừa được các trường đại học công bố, bức tranh hoạt động khoa học và công nghệ (KHCN) ghi nhận nhiều điểm sáng với sự bứt phá về số lượng bài báo quốc tế (WoS/Scopus), bằng độc quyền sáng chế và hợp đồng dịch vụ.
Tuy nhiên, khi nhìn vào cơ cấu tài chính, nguồn thu từ hoạt động KHCN đã có sự gia tăng nhưng vẫn chiếm tỷ lệ khiêm tốn. Áp lực tài chính của phần lớn các trường vẫn dồn lên vai người học qua nguồn thu học phí.
Tăng mạnh số lượng công bố quốc tế
Đi cùng với định hướng tự chủ, chất lượng và năng suất công bố khoa học tại nhiều cơ sở giáo dục đại học đã ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ trong năm 2025.
Là một trong những cơ sở tiên phong tự chủ toàn diện, Đại học Bách khoa Hà Nội ghi nhận bứt phá mạnh mẽ về KHCN trong năm 2025. Về chuyên môn, trường có 1.619 bài báo thuộc danh mục quốc tế uy tín WoS/Scopus (tăng 63% so với năm 2024), cùng 36 bằng độc quyền sáng chế và 15 giải pháp hữu ích.
Còn tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), báo cáo công khai năm 2025 ghi nhận năng suất nghiên cứu khoa học ở mức cao. Năng suất công bố quốc tế đạt 1.204 bài báo thuộc danh mục WoS/Scopus, nâng tỷ lệ trung bình lên 1,6 bài WoS/Scopus trên mỗi giảng viên. Mảng sở hữu trí tuệ của trường cũng ghi nhận 5 bằng độc quyền sáng chế (bằng năm 2024) và 9 bằng độc quyền giải pháp hữu ích (tăng từ mức 5 bằng của năm 2024).
Sự gia tăng mạnh mẽ về chất lượng và số lượng công bố khoa học cũng thể hiện rõ nét tại Đại học Kinh tế TPHCM. Năm 2025, đơn vị này có 623 bài báo được công bố trên các tạp chí thuộc danh mục WoS, Scopus (tất cả các lĩnh vực), tăng đáng kể so với 530 bài của năm 2024. Đáng chú ý, cơ sở này đã ghi nhận 3 bằng độc quyền sáng chế trong năm 2025, phá vỡ con số 0 của năm trước đó.
Cùng xu hướng này, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM có năng suất công bố khoa học tăng trưởng tốt với 517 bài báo thuộc danh mục quốc tế WoS/Scopus (năm trước là 340 bài).
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Thống kê đáng chú ý về các nguồn thu của Đại học Kinh tế TPHCM (Ảnh: chụp báo cáo UEH).
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Một giờ thực hành nghiên cứu tại Đại học Quốc gia TPHCM (Ảnh: Thiện Thông).
Nguồn thu èo uột, "bầu sữa" chính vẫn là học phí
Bất chấp những thành tích chuyên môn nổi bật, cơ cấu tài chính của các đại học cho thấy nguồn thu từ KHCN còn rất hạn chế, "bầu sữa" chính trong tổng nguồn thu vẫn chủ yếu đến từ học phí người học.
Trong bức tranh tài chính của các đại học tự chủ hiện nay, Đại học Kinh tế TPHCM nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi với nguồn thu từ hoạt động KHCN đạt tỷ trọng khá tích cực. Theo báo cáo năm 2025, tổng thu hoạt động của trường đạt hơn 2.200 tỷ đồng (tăng mạnh so với mức hơn 1.887 tỷ đồng của năm 2024), trong đó nguồn thu từ lĩnh vực KHCN đạt mức ấn tượng 581,14 tỷ đồng, tiếp tục đà tăng so với mức 520,85 tỷ đồng của năm trước.
Dù vậy, riêng khoản học phí và lệ phí từ người học đã lên tới hơn 1.500 tỷ đồng, chiếm 68,4%. Tuy nhiên, con số này vẫn cho thấy nỗ lực đa dạng hóa nguồn thu khá hiệu quả so với mặt bằng chung các trường đại học công lập hiện nay.
Tại đa số các trường còn lại, doanh thu KHCN chỉ loanh quanh ở mức dưới 10%. Cụ thể, Đại học Bách khoa Hà Nội có tổng thu năm 2025 đạt hơn 1.841 tỷ đồng, trong đó doanh thu từ KHCN vươn lên mức gần 146 tỷ đồng (tăng hơn 44% so với năm trước), chiếm khoảng 7,9% tổng cơ cấu tài chính. Trong khi đó, "bầu sữa" chính duy trì hoạt động của trường vẫn chủ yếu từ học phí, lệ phí khi chiếm tới 81,3% tổng doanh thu toàn trường.
Tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), cơ cấu tài chính cho thấy tỷ trọng nguồn thu từ KHCN lại có xu hướng giảm nhẹ dù tổng thu chung tăng mạnh. Tổng thu hoạt động năm 2025 của trường đạt gần 1.493 tỷ đồng (tăng hơn 308 tỷ đồng so với 2024), nhưng nguồn thu từ học phí và lệ phí từ người học đóng góp 76,1% tổng nguồn thu toàn trường. Nguồn thu từ hoạt động KHCN có sự tăng nhẹ từ 126,59 tỷ đồng lên 128,24 tỷ đồng.
Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM ghi nhận quy mô tài chính mở rộng với tổng thu 1.326 tỷ đồng (tăng 206 tỷ đồng) và học phí chiếm gần 85%. Hoạt động KHCN có tín hiệu tích cực khi đạt 93 tỷ đồng (gấp đôi năm trước), nhưng tỷ trọng đóng góp vẫn chỉ khoảng 5,3%.
Trường Đại học Công nghiệp TPHCM ghi nhận doanh thu gần 1.349 tỷ đồng, học phí tiếp tục là trụ cột khi mang về gần 1.171 tỷ đồng (chiếm 86,8%). Dù doanh thu mảng KHCN tăng gấp đôi lên 56,1 tỷ đồng, tỷ trọng này mới chỉ đạt khoảng 4,1%.
Với Trường Đại học Tôn Đức Thắng, trong tổng thu hoạt động của trường đạt hơn 1.300 tỷ đồng, khoản thu từ học phí và lệ phí chiếm khoảng 87,6%. Nguồn thu từ KHCN tăng nhẹ đạt 51,25 tỷ đồng nhưng chỉ chiếm khoảng 3,8% tổng doanh thu.
Thấp hơn nữa là Trường Đại học Công thương TPHCM, tổng thu đạt hơn 900 tỷ đồng nhưng hoạt động KHCN chỉ ghi nhận 25,05 tỷ đồng, chiếm 2,7% trong tổng quy mô tài chính.
Đáng chú ý, bức tranh tài chính tại khối trường tư thục cũng phản ánh thực trạng tương tự, thậm chí nguồn thu từ hoạt động KHCN còn rất hạn chế. Dữ liệu báo cáo của một trường đại học tư thục có quy mô lớn tại TPHCM cho thấy, tổng thu năm 2024 đạt mức hơn 1.600 tỷ đồng, năm 2023 cũng đạt hơn 1.500 tỷ đồng.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng này dựa gần như hoàn toàn vào mảng giáo dục đào tạo hơn 99%, còn doanh thu từ hoạt động KHCN lại sụt giảm mạnh khi chỉ thu về 14,51 tỷ đồng (so với 34,64 tỷ đồng năm 2023) và chỉ chiếm chưa tới 1% trong tổng quy mô tài chính của trường.