Mới đây, Bệnh viện Sungai Buloh (Malaysia) tiếp nhận một trường hợp hiến tạng đặc biệt: một nữ giảng viên về hưu, 72 tuổi. Sau khi được hội đồng chuyên môn xác định chết não, gia đình đã thực hiện đúng tâm nguyện lúc sinh thời của bà là hiến tặng mô và tạng. Món quà sinh mệnh này ước tính có thể giúp đỡ ít nhất 5 bệnh nhân đang chờ ghép, thậm chí thay đổi hoàn toàn tương lai của họ.
Thông tin trên khiến nhiều người xúc động, song cũng đi kèm không ít sự ngỡ ngàng: "72 tuổi rồi, liệu còn có thể hiến tạng?"
Bác sĩ Chen Ranzhi, Trưởng khoa Pháp y tại Bệnh viện Sungai Buloh, cho biết không ít người vẫn mặc định việc hiến tạng chỉ dành cho người trẻ tuổi; còn người từ 60 hay 70 tuổi trở lên, nội tạng đã lão hóa, mang nhiều bệnh nền nên không còn giá trị ghép. Tuy nhiên, y học ghép tạng hiện đại từ lâu đã thay đổi quan niệm này.
Tuổi tác là yếu tố để bác sĩ đánh giá, nhưng chưa bao giờ là tiêu chuẩn duy nhất. Điều quyết định cơ quan có thể ghép được hay không nằm ở chức năng nội tạng, tình trạng sức khỏe, mức độ tưới máu, khả năng kiểm soát bệnh mạn tính và việc đáp ứng các điều kiện khắt khe của y học ghép tạng.
Theo chuyên gia, một người 40 tuổi nếu mắc bệnh mạn tính nghiêm trọng kéo dài, chức năng cơ quan suy giảm thì phạm vi hiến tặng rất hạn chế. Ngược lại, một người ngoài 70 tuổi có thể trạng tốt, sau khi qua các bước sàng lọc nghiêm ngặt, một số cơ quan vẫn hoàn toàn đủ điều kiện ghép thành công cho người bệnh.
Y học hiện đại có câu nói phổ biến: "Age is only a number" (Tuổi tác chỉ là một con số). Với lĩnh vực ghép tạng, câu nói này có đầy đủ cơ sở khoa học phía sau.
Bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy trong một ca ghép tạng. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Hình thái tử vong mới là yếu tố quyết định
Bác sĩ Chen Ranzhi giải thích thêm, chết não không phải là sống thực vật, không phải hôn mê sâu và càng không có cơ hội hồi tỉnh. Chết não đồng nghĩa với việc toàn bộ chức năng của đại não và thân não đã ngừng vĩnh viễn, được công bố sau các quy trình kiểm tra y tế và pháp lý nghiêm ngặt.
Lúc này, nhờ máy thở và thuốc hỗ trợ, tim của người hiến vẫn đập, máu vẫn tuần hoàn nuôi dưỡng cơ thể. Nhờ vậy, các tạng quan trọng như gan, thận, tim, phổi vẫn duy trì hoạt tính sinh học để kíp mổ lấy ghép cho người trong danh sách chờ.
Trước thắc mắc vì sao bác sĩ pháp y hàng ngày tiếp xúc với người tử vong nhưng rất hiếm khi nhắc đến việc hiến tạng, bác sĩ Chen Ranzhi cho hay nguyên nhân nằm ở sự khác biệt về hình thái tử vong.
Phần lớn thi thể chuyển đến khoa pháp y là các trường hợp đã ngừng tim hoàn toàn - tử vong tại nhà, trút hơi thở cuối cùng trước khi tới viện, hoặc qua đời do tai nạn giao thông, tự sát, đột tử, án mạng... Khi tim ngừng đập, tuần hoàn chấm dứt, các tạng đặc như gan, tim, phổi sẽ nhanh chóng mất giá trị ghép do thiếu máu nuôi dưỡng, không thể tiến hành hiến tạng.
Dù vậy, người đã ngừng tim vẫn có thể giúp ích cho y học thông qua hiến mô.
Công tác pháp y tiếp xúc nhiều với nguồn hiến mô gồm giác mạc, van tim, mô xương và mô da. Các bộ phận này ít phụ thuộc vào việc tưới máu liên tục. Miễn là bảo đảm thời gian bảo quản và tiêu chuẩn chuyên môn, mô hiến tặng vẫn giúp bệnh nhân phục hồi thị lực, tái tạo xương, sửa chữa tổn thương và cứu sống mạng người. Bác sĩ Chen lưu ý xã hội thường nhầm lẫn giữa hiến tạng và hiến mô, dù đây là hai khái niệm khác biệt và áp dụng cho các cơ chế tử vong riêng biệt.
Mở rộng nguồn hiến tạng
Trở lại trường hợp nữ giảng viên 72 tuổi, bà hoàn tất hiến tạng và mô không chỉ nhờ đăng ký lúc sinh thời, mà quan trọng hơn là đáp ứng chính xác tiêu chuẩn chết não và chức năng cơ quan được đánh giá phù hợp.
Bác sĩ Chen Ranzhi cho biết kíp ghép tạng không bao giờ từ chối một người chỉ vì họ ngoài 70, cũng không mặc định tiếp nhận chỉ vì người đó còn trẻ. Mọi quả tim, quả thận hay mảnh mô đều phải trải qua xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh, tầm soát nguy cơ lây nhiễm và phân tích chức năng chuyên sâu. Khi danh sách người chờ ghép tạng ngày một dài, y học thế giới ngày càng chú trọng "mở rộng nguồn hiến", lấy an toàn ghép làm tiêu chí hàng đầu thay vì rào cản tuổi tác.
"Bác sĩ pháp y đi tìm sự thật của cái chết, còn kíp ghép tạng nối dài hy vọng của sự sống. Dù đứng ở hai giai đoạn khác nhau, cả hai đều có chung mục tiêu là tôn trọng sinh mệnh", bác sĩ Chen Ranzhi chia sẻ.
Theo ông, cuộc đời ở tuổi 72 có thể đã khép lại, nhưng hoàn toàn có thể trở thành khởi đầu mới cho 5 con người khác. Giá trị của sự sống chưa bao giờ dừng lại ở việc một người sống được bao lâu, mà còn ở niềm hy vọng họ để lại cho thế giới sau khi rời đi.
Mỹ Ý (Theo Sin Chew)