Nguy cơ xâm hại trực tuyến không chỉ đến từ người lạ - Thanh Niên

Chuyên gia về tâm lý học tội phạm cho rằng những nguy cơ về xâm hại trực tuyến trên môi trường không gian mạng không chỉ đến từ người lạ.

Tại diễn đàn Kết nối và Tập huấn an toàn số học đường (Cyber CARE Summit) tổ chức tại Trường phổ thông song ngữ liên cấp Wellspring (Hà Nội) mới đây, bà Nguyễn Thuận Hải, Trưởng tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, thông tin, trong 10 tháng qua, đơn vị đã kết nối và hỗ trợ can thiệp hơn 1.910 vụ trẻ em bị xâm hại, trong đó hàng chục vụ trên môi trường mạng, tăng khoảng 20% so với năm ngoái.

Đại tá, tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an), ví môi trường mạng như "ngọn lửa", vừa mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng tiềm ẩn nguy hiểm nếu không biết sử dụng đúng cách.

Vì vậy, học sinh không chỉ cần được trang bị kiến thức mà còn phải thường xuyên thực hành, rèn luyện kỹ năng ứng phó với các tình huống. Từ đó, ông Quân nhấn mạnh, muốn bảo vệ trẻ em hiệu quả, cần chuyển mạnh từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Trẻ em cần sự đồng hành, hướng dẫn của gia đình, nhà trường và xã hội khi tham gia môi trường số.

Thượng tá, tiến sĩ Bùi Thị Liên, chuyên gia tâm lý học tội phạm (Học viện An ninh nhân dân), chia sẻ: "Ngày xưa, bố mẹ thường hay nhắc nhở chúng ta cẩn trọng với người lạ, như câu chuyện về cô bé quàng khăn đỏ với con sói - đại diện cho người lạ. Tuy nhiên, góc độ tiếp cận ngày hôm nay mở rộng hơn: những nguy cơ về xâm hại trực tuyến trên môi trường không gian mạng không chỉ đến từ người lạ".

Để nhận diện nguy cơ từ tiếp xúc, kết nối và quan hệ trên không gian mạng, bà Liên đề nghị thay vì hỏi người lạ kia là ai, họ có nguy hiểm hay đáng sợ không, hãy bắt đầu bằng câu hỏi mối quan hệ này đang diễn biến như thế nào, có chiều hướng ra sao và có dần thay đổi theo chiều hướng xấu hay không...

Hãy nói ra để được bảo vệ

Cạnh đó, theo bà Liên, các con tự hỏi cảm xúc của chính mình: khi nói chuyện với người này, các con có thấy sợ hay không khi họ bắt đầu đề cập đến những chuyện hơi lạ? Mối quan hệ này có đang tạo cảm giác mình đang mắc nợ người đó, thấy xấu hổ khi chuyện của mình bị nói với người thứ ba hay không? Sự riêng tư này có tạo ra sự khó chịu, mất tự do, phải giữ bí mật hay làm điều riêng tư chỉ hai người biết hay không?...

Đây chính là những dấu hiệu thấy được nguy cơ dẫn đến trường hợp xâm hại trực tuyến. Những tin nhắn khen ngợi, yêu thương dần dần chuyển sang sự đe dọa, yêu cầu làm theo mệnh lệnh, gửi ảnh riêng tư, ảnh nhạy cảm…

"Những nguy cơ từ môi trường không gian mạng có thể nhận diện theo các hình thức: làm quen, kết nối, dụ dỗ, gạ gẫm, lôi kéo, quấy rối, bắt nạt và dẫn dắt đến việc xâm hại từ trực tuyến sang trực tiếp", bà Liên đúc kết.

Về kỹ năng cần trang bị cho học sinh, thượng tá Liên nhấn mạnh đến kỹ năng báo cáo và tìm kiếm sự hỗ trợ. Các em hãy dũng cảm nói ra điều mình lo ngại, cho dù đó là điều khiến các em cảm thấy xấu hổ, e ngại hay có rào cản về mặt tâm lý. Khi nói ra được, gánh nặng đã giảm đi 50%, phần còn lại sẽ là của thầy cô và các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm bảo vệ các em.

Cô Lê Thị Mai Hương, Phó hiệu trưởng Trường Wellspring, cho biết, nội dung an toàn số được lồng ghép trong chương trình kỹ năng sống, các hoạt động giáo dục và sinh hoạt lớp, giúp học sinh nhận diện những thủ đoạn như giả mạo danh tính, thao túng tâm lý, dụ dỗ, đe dọa, lừa đảo và “bắt cóc trực tuyến”; đồng thời biết cách kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp nguy hiểm.

Đặc biệt, nhà trường có ban An toàn học đường cùng hệ thống giáo viên chủ nhiệm, bộ phận tham vấn tâm lý và các kênh tiếp nhận thông tin như email, số hotline... nhằm kịp thời phát hiện, hỗ trợ và phối hợp với gia đình, phối hợp cơ quan chức năng khi xuất hiện nguy cơ, không để học sinh phải tự mình xử lý khủng hoảng.

Chiến dịch "Không một mình" 2026 do Liên minh Niềm tin số (DTA) khởi xướng, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Bộ GD-ĐT, Bộ Y tế, Bộ VH-TT-DL cùng các tổ chức quốc tế UNICEF và UNODC.

Diễn đàn kết nối và tập huấn Cyber CARE Summit 2026 - Together for safer connections là sự kiện tiếp nối chiến dịch quốc gia "Không một mình 2026 - Kết nối không tổn thương".

Sự kiện năm năm quy tụ 300 đại biểu, đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà lãnh đạo giáo dục, các tổ chức nhằm lan tỏa sáng kiến an toàn số từ Hà Nội tới cộng đồng giáo dục địa phương và toàn quốc.