Trí thông minh phát triển từ những năm đầu đời
Não bộ phát triển nhanh trong những năm đầu đời. Trẻ tiếp nhận thông tin qua quan sát, nghe, nói, vận động, vui chơi và tương tác với người khác. Những trải nghiệm này góp phần hình thành và hoàn thiện các kỹ năng nhận thức.
Khả năng nhận thức thay đổi theo từng giai đoạn phát triển. Vì vậy, cha mẹ không nên dựa vào một biểu hiện như trẻ biết đọc sớm, nói nhiều hay ghi nhớ nhanh để đánh giá trí thông minh. Thay vào đó, nên theo dõi sự tiến bộ của trẻ và đối chiếu với các mốc phát triển phù hợp lứa tuổi.
Trẻ thông minh không nhất thiết học giỏi mọi thứ
Theo Times of India, mỗi trẻ có thế mạnh nhận thức khác nhau. Có trẻ nổi trội về con số, ngôn ngữ, bé khác lại giỏi ghi nhớ, âm nhạc, quan sát hoặc giải quyết vấn đề. Vì vậy, điểm số ở trường chỉ phản ánh một phần năng lực của trẻ. Trẻ học chưa tốt một số môn không đồng nghĩa với việc kém thông minh.
Vẽ giúp trẻ phát triển khả năng quan sát, tư duy và sáng tạo. Ảnh: Kim Uyên
Tò mò và biết đặt câu hỏi giúp phát triển tư duy
Khi lớn lên, trẻ thường đặt nhiều câu hỏi về thế giới xung quanh. Việc liên tục hỏi "tại sao", tìm hiểu sự vật hoạt động như thế nào cho thấy trẻ đang chủ động khám phá và tiếp nhận thông tin.
Khi gặp một nhiệm vụ mới, trẻ có thể quan sát, thử một cách, nhận ra chưa phù hợp rồi chuyển sang phương án khác. Những trải nghiệm này tạo cơ hội để trẻ rèn khả năng suy luận, giải quyết vấn đề và thích nghi.
Trí thông minh chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố
Di truyền có vai trò trong sự phát triển nhận thức, song môi trường và trải nghiệm cũng ảnh hưởng đến quá trình này. Dinh dưỡng, giấc ngủ, sức khỏe, hoạt động thể chất, tương tác với cha mẹ và cơ hội học hỏi đều góp phần tạo điều kiện để trẻ phát triển.
Trẻ được trò chuyện thường xuyên có thêm cơ hội sử dụng ngôn ngữ. Các hoạt động như chơi khám phá, xếp hình hoặc tự giải quyết những vấn đề phù hợp với lứa tuổi cũng giúp trẻ rèn khả năng tư duy. Ngược lại, thiếu ngủ, dinh dưỡng không đầy đủ hoặc môi trường ít tương tác có thể ảnh hưởng đến khả năng học hỏi.
Không nên ép trẻ học quá mức để tăng trí thông minh
Cho trẻ học sớm hoặc tăng thời gian học không đồng nghĩa với việc phát triển trí thông minh tốt hơn. Trẻ nhỏ cần thời gian vui chơi, vận động, nghỉ ngơi và giao tiếp. Thay vì cố ép cho trẻ làm bài thường xuyên, cha mẹ có thể cùng con đọc sách, trò chuyện, chơi xếp hình, vẽ, xây dựng mô hình hoặc giải quyết những tình huống đơn giản trong cuộc sống.
Nếu trẻ không đạt các mốc phát triển phù hợp với lứa tuổi, mất đi những kỹ năng từng có hoặc gặp khó khăn rõ rệt trong giao tiếp, học tập và sinh hoạt hằng ngày, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám. Phát hiện sớm các vấn đề phát triển giúp trẻ có cơ hội được đánh giá và can thiệp phù hợp.
Lê Nguyễn (Tổng hợp)
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh trẻ em tại đây để được bác sĩ giải đáp