GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy điều khiển tia laser cắt đốt khối u thanh quản, vừa hướng dẫn bác sĩ trẻ cách cắt trọn u bảo tồn mô lành cho người bệnh.
Mắt dõi theo màn hình nội soi phóng đại, GS Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, điều khiển laser bước sóng 10.600 nm cắt chính xác khối u trên dây thanh trái của ông Hưng, Việt kiều Mỹ. Bác sĩ đặt miếng vật liệu mềm chuyên dụng sát bên dưới khối u, ôm sát niêm mạc để hỗ trợ cầm máu, đồng thời ngăn mảnh vụn rơi vào đường thở. Trong quá trình phẫu thuật, bà đồng thời hướng dẫn êkíp, bảo đảm thao tác chính xác và an toàn. Khối u cùng phần cơ thanh quản được cắt trọn đến sát sụn giáp, bảo tồn tối đa mô lành và dây thanh đối bên (phải). Toàn bộ quá trình được thực hiện nhẹ nhàng, tỉ mỉ nhằm hạn chế tổn thương các cấu trúc lành xung quanh.
GS Chung Thủy (ngồi) đang phẫu thuật nội soi laser cắt u thanh quản cho ông Hưng, đồng thời hướng dẫn cho hai bác sĩ trẻ. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Ông Hưng về Việt Nam sau thời gian khàn tiếng kéo dài, uống thuốc không đỡ. Tại Mỹ, ông phát hiện khối u thanh quản nhưng chưa xác định lành hay ác tính, quyết định về nước điều trị. Kết quả nội soi hoạt nghiệm thanh quản, sinh thiết xác định ung thư biểu mô tế bào vảy thanh quản, giai đoạn T2.
Sau hội chẩn, GS Chung Thủy chỉ định phẫu thuật nội soi bằng laser. Thay vì rạch cổ để tiếp cận khối u, bác sĩ đưa dụng cụ qua đường miệng, quan sát trên màn hình nội soi, cắt đốt từng lớp mỏng khối u. Nước trong mô hấp thụ năng lượng laser, khiến mô bốc hơi tại điểm chiếu; nhiệt lượng đồng thời làm đông các mạch máu nhỏ, giúp giảm chảy máu và hỗ trợ kiểm soát diện cắt. Phương pháp này giúp bác sĩ loại bỏ khối u với mức độ chính xác cao, hạn chế tổn thương mô lành và có cơ hội bảo tồn chức năng phát âm, nuốt của người bệnh.
Hiện phương pháp này mở ra "cánh cửa mới" cho nhiều bệnh nhân ung thư thanh quản giai đoạn sớm. Trước đây, những trường hợp như ông Hưng phải mổ mở thanh quản. Để tiếp cận khối u từ bên ngoài, bác sĩ phải cắt ngang hoặc cắt bỏ cấu trúc bình thường để tiếp cận khối u trong lòng thanh quản, có thể tổn thương cơ, dây chằng, sụn, dây thần kinh và nguồn máu nuôi. Sau mổ, người bệnh thường bị phù nề, phải mở khí quản tạm thời, mất cảm giác vùng thanh quản, rối loạn nuốt và sặc kéo dài. Thời gian mổ và hồi phục cũng dài hơn.
Phẫu thuật nội soi bằng laser qua đường miệng tiếp cận theo hướng ngược lại, đi từ trong ra ngoài, qua ống nội soi, không rạch cổ, kiểm soát chính xác diện cắt, chảy máu ít, giảm phù nề sau mổ. Phương pháp này hạn chế di căn tế bào ung thư theo đường máu trong lúc phẫu thuật, bảo tồn chức năng phát âm, nuốt, không cần đặt ống thở hay nuôi ăn sau mổ. Thời gian mổ ngắn hơn 6 lần phương pháp mổ mở truyền thống, tức 45-60 phút so với 4-6 tiếng.
Hậu phẫu, ông Hưng sức khỏe ổn định, xuất viện sau 4 ngày. Tái khám vết mổ lành thương tốt và sau 14 ngày, ông Hưng trở lại Mỹ, không cần hóa xạ trị bổ sung. Ông không phải mở khí quản tạm thời, không đặt ống nuôi ăn, được bảo tồn chức năng nuốt, nói, hô hấp, ăn uống bình thường và dần lấy lại giọng nói, duy trì về Việt Nam tái khám định kỳ.
Phẫu thuật nội soi laser điều trị ung thư họng miệng thanh quản là nghiên cứu của GS Chung Thủy và cộng sự, vào top 10 kỹ thuật điều trị chuyên sâu tiêu biểu năm 2019 do Sở Y tế TP HCM chọn. Phương pháp hiệu quả tương đương xạ trị, áp dụng giai đoạn sớm chưa di căn.
GS Chung Thủy từng trực tiếp mổ mở hàng nghìn ca ung thư họng miệng thanh quản, từ cắt trọn thanh quản đến cắt bán phần. Khi cắt toàn phần thanh quản thì sau mổ, người bệnh khó trở lại cuộc sống bình thường vì mất giọng nói, không thể giao tiếp. Còn mổ mở cắt bán phần, người bệnh cũng có thể phải mở khí quản tạm thời, phù nề sau mổ, khó nuốt và dễ sặc thức ăn vào đường thở, giọng nói yếu hoặc khàn. Nhiều người bệnh gặp vấn đề tâm lý. GS nhớ mãi ca bệnh cách đây hơn chục năm trước là một người đàn ông 65 tuổi, sau phẫu thuật mở, cắt toàn phần thanh quản trị ung thư, đã rơi vào sang chấn tâm lý, trầm cảm nặng. Ông mất giọng nói mãi mãi, ăn uống rất khó khăn, rối loạn nuốt.
Khi tái khám, người đàn ông viết vào tờ giấy rằng "Tôi chỉ muốn chết". Câu nói ấy in sâu vào tâm trí, khiến GS trăn trở một phương pháp ít xâm lấn hơn cho người bệnh ở Việt Nam. Phẫu thuật laser được ứng dụng tại các nước phát triển từ những năm 1980-1990. Nhưng thời điểm đó, Việt Nam chưa tiếp cận, chưa đủ trang thiết bị như laser, kính hiển vi, hệ thống nội soi và đội ngũ nhân sự làm chủ được kỹ thuật hiện đại này.
Năm 2018, khi nhân lực và trang thiết bị đã sẵn sàng, GS Chung Thủy, khi đó là Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM, chủ nhiệm đề tài nghiên cứu cấp thành phố về "Phẫu thuật nội soi laser điều trị ung thư họng miệng thanh quản", cùng các cộng sự đưa kỹ thuật này về Việt Nam thử nghiệm.
"Chúng tôi kỳ vọng kỹ thuật sẽ giúp bệnh nhân điều trị hiệu quả hơn, nâng cao chất lượng cuộc sống sau mổ", bà nói.
Để nghiên cứu này thành công, các bác sĩ tích cực chuẩn bị trong hai năm về nhân lực và phương tiện, trang bị hệ thống laser hiện đại. GS Chung Thủy trực tiếp mời chuyên gia nước ngoài về hướng dẫn, chuyển giao công nghệ. Sau đó, bà cử một số cộng sự tu nghiệp tại Mayo Clinic - trung tâm y khoa lớn tại Mỹ quy tụ những kỹ thuật điều trị và tư duy y học hiện đại.
GS Chung Thủy (trái) khi đi tu nghiệp tại nước ngoài. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
GS Chung Thủy trực tiếp mổ những ca ung thư họng miệng thanh quản đầu tiên theo kỹ thuật mổ nội soi laser này, rồi chuyển giao dần cho các bác sĩ khác. Số lượng ca mổ lên đến hàng trăm ca. Sau đó, quy trình phẫu thuật nội soi điều trị ung thư thanh quản bằng laser được xây dựng chuẩn chỉnh, đảm bảo hiệu quả, an toàn và nhân rộng với các bác sĩ Tai Mũi Họng trong nước và quốc tế tại các hội thảo, hội nghị.
Ban đầu, các bác sĩ mổ laser qua kính hiển vi chuyên dụng cho thanh quản, tiêu cự 45 độ vì chỉ ở khoảng cách này mới quan sát được thanh quản. Về sau, hệ thống nội soi cải tiến và chi phí thấp hơn kính hiển vi, nên các bác sĩ chuyển sang mổ laser qua nội soi. Công nghệ nội soi ngày càng hiện đại, hình ảnh rõ nét hơn, ánh sáng tốt hơn. Ống kính nội soi (optic) có nhiều loại như nhìn thẳng, ngang, lên trên... giúp nhìn cận cảnh được tổn thương thanh quản, vùng sâu của thành bên thanh quản.
Nghiên cứu ghi nhận 95,6% trường hợp u thanh quản được cắt an toàn bằng nội soi, tỷ lệ tái phát 4,2%. Người bệnh nằm viện trung bình khoảng 4 ngày, so với 7-10 ngày khi mổ mở. Chức năng hô hấp, phát âm và nuốt được bảo tồn tối đa, không trường hợp nào phải mở khí quản dự phòng hoặc đặt ống nuôi ăn.
Ở tuổi ngoài 60, mỗi ngày từ 6h30 GS Chung Thủy đã có mặt tại Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chuẩn bị cho ca mổ đầu ngày. Có những ca mổ kéo dài qua giờ trưa, tối, bà chỉ kịp tranh thủ uống hộp sữa, ăn vội trái cây giữa ca. Có hôm, ca mổ kết thúc nửa đêm, rời bệnh viện đã quá 0h nhưng hôm sau, đúng 6h, bà đã có mặt ở phòng khám.
Gần 40 năm công tác, cùng quá trình tu nghiệp tại các trung tâm y khoa hàng đầu thế giới như Viện Curie Paris, Đại học Bordeaux II (Pháp) và Mayo Clinic (Mỹ), GS Chung Thủy tích lũy kinh nghiệm điều trị đa dạng bệnh lý Tai Mũi Họng, từ viêm nhiễm thông thường đến u đầu cổ phức tạp, chấn thương nặng và phẫu thuật tái tạo chuyên sâu.
Đồng thời với vai trò Chủ tịch Hội Tai Mũi Họng Việt Nam và Chủ tịch Hội Ung thư Đầu cổ châu Á, GS Chung Thủy góp phần nâng cao vị thế chuyên ngành Tai Mũi Họng Việt Nam trên trường quốc tế. Năm 2025, bà được phong học hàm Giáo sư Y khoa, chuyên ngành Tai Mũi Họng, trở thành một trong những nữ giáo sư hiếm hoi của ngành y.
Tháng 9/2026, tại Đại hội Tai Mũi Họng - Phẫu thuật Đầu Cổ Thế giới lần thứ XXIII (IFOS 2026) ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), GS Chung Thủy được bầu vào Ban Chấp hành Liên đoàn Tai Mũi Họng Thế giới, và là người Việt Nam đầu tiên đảm nhận vị trí Đại diện vùng Đông Nam Á - châu Đại Dương nhiệm kỳ 2026-2030.
Uyên Trinh
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh tai mũi họng tại đây để bác sĩ giải đáp