Thường xuyên tiếp xúc với các nội dung buồn bã, tiêu cực trên mạng
N.M.A (15 tuổi, trú tại Hà Nội) vốn sống khép kín. Áp lực học tập, những bất đồng trong giao tiếp với cha mẹ khiến em ngày càng ít chia sẻ, dành nhiều thời gian hơn với điện thoại và mạng xã hội.
Việc sử dụng điện thoại kéo dài, đặc biệt vào ban đêm, khiến thời gian nghỉ ngơi của A. bị ảnh hưởng. Chưa hết, khi càng tìm kiếm những nội dung phù hợp với tâm trạng, em thường xuyên tiếp xúc với các nội dung buồn bã, tiêu cực trên mạng.
Sau một thời gian, A. bắt đầu mất ngủ, dễ cáu gắt, giảm tập trung, ăn uống kém và sụt cân. Nữ sinh này ít giao tiếp với gia đình, kết quả học tập cũng sa sút.
Một sự việc xảy ra ở trường khiến những khó khăn tâm lý của nữ sinh trở nên rõ rệt hơn. A. chia sẻ với nhà trường về những vấn đề trong quan hệ với bạn bè, sau đó, trong lúc cảm xúc bị dồn nén, A. tự làm tổn thương bản thân.
Đáng lưu ý, hành vi này không chỉ xảy ra một lần. Mỗi khi căng thẳng hoặc cảm xúc tiêu cực gia tăng, A. lại ứng phó bằng cách tự làm đau mình.
Khi những thay đổi về tâm lý và hành vi của A. ngày càng rõ rệt, gia đình đưa em đến Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai thăm khám.
Theo ThS.BS Nguyễn Thành Long - Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai, A. được xác định có hành vi tự hại không nhằm mục đích tự sát (NSSI). Hành vi của A. là cách trẻ đối phó với những cảm xúc quá mức khi chưa biết cách nhận diện, diễn đạt và điều chỉnh chúng.
Sau điều trị bằng sự kết hợp giữa thuốc, trị liệu tâm lý và các kỹ năng điều chỉnh cảm xúc, trong đó có liệu pháp hành vi biện chứng (DBT), tình trạng của A. từng bước cải thiện. Em dần hình thành cách ứng phó an toàn hơn trước căng thẳng, điều chỉnh việc sử dụng mạng xã hội và cải thiện mối quan hệ với gia đình.
Nghiên cứu công bố trên Nature Mental Health năm 2026 ghi nhận 34,5% số học sinh từng tiếp xúc với nội dung liên quan đến tự hại trên môi trường trực tuyến; trong đó, 66,2% cho biết việc tiếp cận diễn ra một cách thụ động thông qua các nội dung được đề xuất.
Bên cạnh đó, việc sử dụng mạng xã hội vào ban đêm kéo dài có thể làm rối loạn giấc ngủ. Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cảm xúc và điều chỉnh hành vi của trẻ, khiến các em dễ phản ứng tiêu cực hơn trước những áp lực trong cuộc sống.
Lưu ý dấu hiệu trẻ thường xuyên thức khuya, thu mình, học sa sút
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, cho rằng chăm sóc sức khỏe tinh thần của trẻ vị thành niên cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và hệ thống y tế.
Ở tuổi này, khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi của các em vẫn đang hoàn thiện. Khi cùng lúc chịu áp lực học tập, quan hệ bạn bè, mâu thuẫn gia đình và tác động từ môi trường mạng, trẻ có thể rơi vào trạng thái quá tải.
Theo PGS Tuấn, thay vì cấm đoán hoặc kiểm soát việc sử dụng mạng xã hội, cha mẹ cần tạo một không gian đủ an toàn để trẻ có thể nói ra những điều đang khiến mình tổn thương.
Những câu hỏi đơn giản như “Dạo này con có chuyện gì khiến con buồn không?” hay “Có điều gì con muốn bố mẹ lắng nghe không?” có thể mở ra cơ hội để trẻ chia sẻ những vấn đề lâu nay vẫn giữ trong lòng.
PGS Tuấn cũng khuyến cáo, cha mẹ cũng cần chú ý những thay đổi kéo dài như trẻ thường xuyên thức khuya, thu mình, giảm giao tiếp, học tập sa sút, mất ngủ, thay đổi ăn uống hoặc xuất hiện những tổn thương trên cơ thể không rõ nguyên nhân.
Khi nhận thấy con có các dấu hiệu bất thường, gia đình không nên trách mắng, gây áp lực hay xem nhẹ vấn đề. Việc trò chuyện bình tĩnh, đồng hành cùng trẻ và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể giúp ngăn ngừa những diễn biến nghiêm trọng hơn.