Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) là một trong những dự án luật thuộc lĩnh vực y tế được Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2.
Trong các nội dung được quan tâm, đề xuất cho phép người chưa thành niên đăng ký hiến mô, tạng sau khi chết đang thu hút nhiều ý kiến.
Trong công việc, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết gặp nhiều trẻ bị suy tim, suy thận giai đoạn cuối đang chờ ghép. Không ít cháu đã không chờ được tạng phù hợp, một phần vì luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết.
Ghép tạng của người lớn cho trẻ nhỏ gặp nhiều khó khăn do chênh lệch về kích thước tạng và mạch máu. Vì vậy, ông ủng hộ mục tiêu nhân văn của dự thảo là mở rộng nguồn hiến để cứu trẻ.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội (Ảnh: PV).
“Dư luận quan tâm là hoàn toàn đúng, bức xúc cũng có thể thông cảm được, vì liên quan đến trẻ em và những câu chuyện bắt cóc, bán nội tạng... luôn làm chúng ta vô cùng lo lắng”, PGS Hiếu chia sẻ.
Theo ông cần phải hiểu trong hiến mô, tạng, có 2 nhóm rõ ràng: Nhóm hiến sau khi bệnh nhân đã mất hoặc chắc chắn không có hy vọng sống và nhóm hiến một phần mô, tạng của người khỏe mạnh cho người bị bệnh.
Nhóm thứ nhất về đăng ký hiến sau khi chết, Luật hiện hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến.
Trong khi đó, dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết và hiến xác, với điều kiện có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật. Khi lấy mô, tạng, phải xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy trình chặt chẽ và người đại diện phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của nguyện vọng đó.
“Tôi cho rằng quy định này là cần thiết. Nhưng với trẻ em, nguyện vọng của cháu cùng chữ ký của cha mẹ là cần nhưng chưa đủ. Nên có thêm một người thứ ba độc lập chứng kiến và sự giám sát của cơ quan bảo vệ trẻ em. Hơn nữa cũng cần có chiều ngược lại, như quy định tại Pháp, trẻ trên 13 tuổi có quyền từ chối hiến mô, tạng của mình nếu không may tử vong. Chúng ta cũng nên lưu ý và bổ sung tình huống này”, PGS Hiếu nói.
Nhóm thứ hai về hiến khi còn sống, cần phân biệt rõ mô và bộ phận cơ thể. Theo ông, đây là điểm ban soạn thảo đã làm rất rõ.
Với bộ phận không tái sinh như thận, một phần gan, dự thảo nghiêm cấm lấy từ người sống dưới 18 tuổi. Dự thảo cũng siết điều kiện với người hiến khi còn sống: từ đủ 18 tuổi mới được hiến cho thành viên gia đình, từ đủ 25 tuổi mới được hiến cho người ngoài gia đình, nhằm ngăn chặn mua bán tạng trá hình.
Với mô tái sinh như tủy xương, dự thảo mở có điều kiện. Trẻ từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến tủy cho thành viên gia đình khi không còn người lớn nào phù hợp; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến tủy cho cha, mẹ, anh chị em ruột trong trường hợp tương tự. Quy định này không áp dụng với hiến máu. Điều kiện bắt buộc là trẻ đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, và cả trẻ lẫn người đại diện đều đồng ý.
Trên thực tế, khi anh hoặc chị trong nhà bệnh nặng cần tủy, một đứa em 15 tuổi rất khó nói lời từ chối, dù chúng ta có hỏi riêng cháu. Người đại diện ký đồng ý lúc đó cũng chính là người đang mong đứa con kia được cứu.
Vì vậy, ông đề nghị với nhóm 15-18 tuổi, thu hẹp “thành viên gia đình” về cha mẹ đẻ và anh chị em ruột và người tư vấn phải thực sự độc lập, không liên quan đến kíp ghép.
Bên cạnh đó, người trẻ đặc biệt là trẻ em cần được cung cấp thông tin phù hợp với lứa tuổi và được tự do bày tỏ ý kiến, không chịu áp lực. Cha mẹ có vai trò quan trọng, nhưng quan điểm của cha mẹ không mặc nhiên là lợi ích tốt nhất của trẻ. Ngược lại, cũng không nên tuyệt đối hóa ý kiến của trẻ mà bỏ qua độ tuổi và nền tảng giáo dục.
“Tôi vẫn thường nói với sinh viên lắng nghe trẻ không có nghĩa là bắt trẻ gánh một quyết định vượt quá sức mình; nhưng bảo vệ trẻ cũng không có nghĩa là tước đi quyền được nói của các con.
Mở rộng nguồn tạng để cứu các em nhỏ là cần thiết. Nhưng không thể cứu một đứa trẻ bằng cách đặt một đứa trẻ khác vào nguy cơ. Tính nhân văn của chính sách không chỉ nằm ở số cháu được cứu, mà còn ở cách chúng ta bảo đảm phẩm giá và lợi ích tốt nhất của từng đứa trẻ”, PGS Hiếu nhấn mạnh.
Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác hiện hành quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác.
Dự thảo Luật sửa đổi đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện và của chính người đó.
Cụ thể, dự thảo đề xuất cho phép người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh như tế bào gốc, máu, huyết tương cho thành viên gia đình khi không có người hiến phù hợp khác và đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên. Với người dưới 15 tuổi, dự thảo đề xuất cho phép hiến mô tái sinh cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh, chị, em ruột khi không có người hiến phù hợp khác và đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định về hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể trong trường hợp này phải đáp ứng các điều kiện về nguyện vọng hiến trước khi chết và sự đồng ý của người đại diện theo quy định.
Dự thảo cũng quy định về Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm tính độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép. Một người chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của hội đồng cùng kết luận.