Quan điểm trên được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đưa ra khi phát biểu khai mạc Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ khóa XVI để xem xét, thảo luận 17 dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. (Ảnh: Media Quốc hội)
Chủ tịch Quốc hội cho biết, ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ 2 dự kiến xem xét, thông qua 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật.
Trong đó, nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.
“Khối lượng lớn, thời gian gấp nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh là càng phải chắc, càng sửa nhiều luật càng phải đảm bảo tính hệ thống, càng phân cấp phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Chủ tịch Quốc hội mong hội nghị lần này trở thành “bộ lọc” chất lượng trước khi các dự án được trình Quốc hội. 17 dự án luật được lựa chọn đưa ra thảo luận đều là những luật khó, phức tạp và còn ý kiến khác nhau.
Gợi mở 5 vấn đề để đại biểu tập trung thảo luận, Chủ tịch Quốc hội trước hết yêu cầu phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản.
Theo định hướng của Chủ tịch Quốc hội, mỗi dự án luật phải trả lời được những câu hỏi căn bản: Đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn? Vì sao phải sửa luật? Chính sách mới tạo ra giá trị gì và tác động đến ai? Chi phí tuân thủ ra sao? Nguồn lực thực hiện ở đâu và ai chịu trách nhiệm đến cùng?
Các đại biểu cần tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp, những cơ chế mới chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.
Vấn đề thứ hai được Chủ tịch Quốc hội đặt ra là phải thể hiện chất lượng tư duy lập pháp mới. Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động thì giao đúng thẩm quyền để bảo đảm tính linh hoạt trong điều hành.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư.
Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định cụ thể ngay trong luật. Ngược lại, không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ và những nội dung thường xuyên thay đổi.
“Tinh thần là luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách, quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ, ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với điều kiện thực tiễn. Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục”, Chủ tịch Quốc hội quán triệt.
Vấn đề thứ ba, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu làm luật trong tư duy hệ thống. Trong một kỳ họp xem xét nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ với nhau, nếu chỉ hoàn thiện từng dự án luật riêng lẻ thì chưa đủ.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.
“Không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác. Không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách, càng không để người dân, doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt mà các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất.
Vấn đề thứ tư là phải nhìn từng quy định từ phía thực thi, bởi luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua, giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống.
Do đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý các cơ quan phải kiểm tra kỹ ai thực hiện, cách nào thực hiện, nguồn lực và dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không.
Đặc biệt, quy định phải phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
“Phân cấp không chỉ là chuyển xuống mà phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm. Chuyển đổi số cũng phải thực chất, không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách; không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Vấn đề thứ năm là phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách. Chủ tịch Quốc hội đề nghị đại biểu đi sâu góp ý về chính sách, làm rõ sửa đổi sẽ tạo ra điểm mới gì và điểm mới đó khi triển khai có thực hiện được hay không, tránh tình trạng quy định bị vướng lại tiếp tục sửa.
Đối với những dự án mà chính sách lớn còn nhiều ý kiến khác nhau, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc điều kiện thực hiện chưa bảo đảm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mạnh dạn yêu cầu tiếp tục hoàn thiện.
“Không lấy tiến độ thay cho chất lượng, không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp”, ông nhấn mạnh.
Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: Media Quốc hội)
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hội nghị thống nhất quan điểm xuyên suốt trong công tác lập pháp nhiệm kỳ này là Quốc hội không làm luật để hoàn thành chương trình lập pháp mà để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, mở đường cho phát triển.
Thước đo cuối cùng, theo Chủ tịch Quốc hội, không phải thông qua được bao nhiêu luật mà là sau khi luật ban hành, bộ máy có vận hành tốt hay không, người dân và doanh nghiệp có thuận lợi hơn không, nguồn lực xã hội có được giải phóng và năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên hay không.
“Một đạo luật tốt là chắc từ chính sách, chặt trong quy trình, thống nhất trong hệ thống, thông suốt thực thi”, Chủ tịch Quốc hội phát biểu.