Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026 có sự tham gia của các ban, bộ, ngành Trung ương, các địa phương, các đại sứ quán, các tổ chức trong nước và quốc tế, các cơ quan nghiên cứu, các hội, hiệp hội, viện trường, các doanh nghiệp và 500 đại biểu với 1 Phiên toàn thể và 3 Hội thảo chuyên đề, bao gồm: Quy hoạch và phát triển các đô thị mới; Tăng cường khả năng chống chịu biến đổi khí hậu của đô thị: Quản trị đô thị thông minh dựa trên số liệu.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Ngọc Tuấn cho biết, sau 40 năm đổi mới, quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Chủ trương lớn của Đảng và thể chế phát triển đô thị ngày càng được hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị quan trọng để đổi mới quy hoạch, tổ chức không gian phát triển và nâng cao chất lượng đô thị hóa.
Hệ thống đô thị phát triển về số lượng, quy mô và phạm vi phân bổ, từng bước hình thành các trung tâm và cực tăng trưởng. Hiện nay, cả nước có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, III.
Kết cấu hạ tầng và chất lượng không gian đô thị từng bước được cải thiện, góp phần quan trọng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, thúc đẩy phát triển nông thôn và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền. Công tác quản lý và quản trị đô thị ngày càng có những chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Chất lượng và hiệu quả đô thị hóa chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức thực hiện quy hoạch còn hạn chế. Kết cấu hạ tầng đô thị còn thiếu đồng bộ. Năng lực quản trị và khả năng chống chịu của đô thị còn những điểm yếu…
Theo Thứ trưởng Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, mô hình phát triển đô thị trên thế giới đang có những chuyển đổi căn bản. Thực tiễn phát triển đô thị của nhiều quốc gia phát triển trên thế giới cho thấy, giá trị của đô thị không chỉ nằm ở quy mô diện tích, dân số hay công trình xây dựng, mà quan trọng hơn là chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng các nguồn lực và khả năng tạo ra môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, đổi mới mô hình phát triển đô thị không chỉ là thay đổi cấu trúc không gian, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả những lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo ra những động lực tăng trưởng có sức lan tỏa. Yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới đòi hỏi hệ thống đô thị phải có sự chuyển đổi căn bản về mô hình phát triển.
Trên cơ sở đó, Thứ trưởng đề nghị diễn đàn tập trung trao đổi, thảo luận và làm sâu sắc thêm 5 định hướng lớn trong đổi mới mô hình phát triển đô thị Việt Nam: đổi mới tư duy phát triển đô thị, gắn với tái cấu trúc không gian kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng quốc gia; lấy chất lượng sống của người dân làm mục tiêu và thước đo của phát triển đô thị; thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao khả năng chống chịu của đô thị; đổi mới phương thức quản trị đô thị phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đổi mới cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực cho phát triển đô thị.
Chia sẻ về đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) cho biết, trong những năm qua, hệ thống đô thị của Việt Nam đã không ngừng phát triển mạnh mẽ và khẳng định vai trò, vị thế ở trong nước, trong khu vực và trên thế giới.
Sau một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi sang chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống đô thị của nước ta đã được tái cấu trúc, sắp xếp lại. Hệ thống đô thị được duy trì với tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%, đồng thời hình thành các lĩnh vực tăng trưởng mới. đó là các thành phố trực thuộc Trung ương mới thành lập (Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh).
Những kết quả tích cực này có đóng góp rất quan trọng của các động lực mới, bao gồm: Thể chế được hoàn thiện theo định hướng đồng bộ, hiện đại; bộ máy chính quyền đổi mới theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đổi mới về tư duy và phương pháp lập quy hoạch; ưu tiên về phát triển của các hệ thống kết cấu hạ tầng; chú trọng về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo Trung ương, quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn đã được ban hành và kế hoạch phát triển hệ thống đô thị của các địa phương, ông Trần Quốc Thái đã nhấn mạnh 5 nhiệm vụ, giải pháp cần được triển khai thực hiện trong thời gian tới.
Thứ nhất, cần chuyển mạnh từ chiến lược sang hành động, biến định hướng kết quả phát triển thực chất. Thứ hai, đổi mới các nguồn lực phát triển để tạo động lực phát triển đô thị trong kỷ nguyên mới. Thứ ba, thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng thông minh, đa tầng, đa trung tâm. Thứ tư, phát triển hệ thống đô thị theo mạng lưới, tăng cường liên kết vùng. Thứ năm, đẩy mạnh xây dựng phát triển thương hiệu đô thị.
Đồng thời, tiếp tục thực hiện ba trọng tâm cho giai đoạn từ nay đến năm 2030, gồm: phát triển đô thị thông minh; phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu; cải tạo, tái thiết đô thị gắn với TOD. Cùng với đó, phát triển đô thị luôn được chú trọng trong các định hướng chỉ đạo của Trung ương, trong đó, có Nghị quyết số 06-NQ/TW, Kết luận số 224-KL/TW, Nghị quyết 19-NQ/TW, Nghị quyết 27-NQ/TW và Nghị quyết 57-NQ/TW.
Đề cập đến vai trò tài trợ cơ sở hạ tầng trong đổi mới mô hình tăng trưởng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, đánh giá các đô thị đang giữ vai trò quan trọng (đóng góp 85% GDP) đối với mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam.
Luật Phát triển đô thị vừa được thông qua vào tháng 8/2026 đã đặt ra khuôn khổ thể chế thúc đẩy phát triển đô thị. Tuy nhiên, nhu cầu đầu tư lớn trong khi nguồn lực còn hạn chế đang đặt ra yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn. Do đó, Việt Nam cần nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, giải quyết những điểm nghẽn về hạ tầng để thu hút vốn tư nhân và các khoản vay ngân hàng.
Đầu tư công vẫn giữ vai trò chủ đạo, nhưng cần huy động thêm nguồn lực phát triển khu công nghiệp, cảng biển, khu du lịch và tăng cường kết nối với thị trường, các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.
Để giải quyết bài toán nguồn lực, bà Mariam J. Sherman đề xuất 4 nhóm giải pháp. Thứ nhất, ưu tiên vốn đầu tư công cho những dự án không có khả năng tạo lợi tức trực tiếp như phòng chống ngập úng, cấp thoát nước, hạ tầng có khả năng chống chịu... Trong đó, Ngân sách nhà nước và các nguồn tài chính ưu đãi tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với những lĩnh vực này.
Thứ hai, đẩy mạnh các dự án đầu tư hỗn hợp, nhất là các lĩnh vực có khả năng tạo nguồn thu như cấp nước, xử lý nước thải, chất thải rắn và giao thông vận tải…
Thứ ba, phát triển các công cụ tài chính mới. Với những dự án có khả năng sinh lời, vốn công có thể đóng vai trò vốn mồi để thu hút nguồn tài chính hỗn hợp. Ngân hàng Thế giới đang đề xuất thành lập Quỹ Đầu tư cơ sở hạ tầng Việt Nam, tạo nền tảng chuyên nghiệp để tập hợp các công cụ và kênh huy động vốn.
Thứ tư, Luật Phát triển đô thị cũng cho phép các thành phố sử dụng các dự án để phát hành trái phiếu xanh cho nhà cho vay quốc tế, có tính đến giới hạn nợ công. Các địa phương có thể huy động vốn thông qua Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), Trung tâm Tài chính Việt Nam hoặc phát hành quốc tế, đồng thời nhận hỗ trợ nâng cao mức độ tín nhiệm để tăng khả năng tiếp cận vốn ngân hàng.
Bên cạnh các giải pháp huy động vốn, bà Mariam J. Sherman cũng nhấn mạnh vai trò của các bộ, ngành trong nâng cao năng lực lập kế hoạch đầu tư và quản lý dự án hạ tầng đô thị tại địa phương. Trong đó, Bộ Xây dựng cần xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật để các tỉnh, thành phố áp dụng; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và các mô hình tốt trong quản lý, triển khai dự án phát triển hạ tầng đô thị…
Minh Thành