Nhiều người cho rằng ăn bầu giúp thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, giảm cân Xin chuyên gia tư vấn quan niệm này có đúng không? (Phượng Hồng - Hà Nội).
Lương y Bùi Đắc Sáng - Hội Đông y Hà Nội tư vấn:
Quả bầu là loại rau quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình Việt. Không chỉ có vị ngọt, thanh mát, quả bầu còn chứa nhiều nước, ít năng lượng và một số vitamin, khoáng chất. Theo y học cổ truyền, bầu còn được sử dụng với nhiều mục đích như thanh nhiệt, lợi tiểu, giải độc.
Bầu có tên khoa học Lagenaria siceraria, thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae). Đây là loại dây leo được trồng phổ biến ở các vùng nhiệt đới, trong đó có Việt Nam.
Quả bầu có nhiều hình dạng khác nhau, có thể dài, hình trụ, phình to hoặc thắt lại như bầu rượu. Khi còn non, quả được sử dụng làm thực phẩm với nhiều cách chế biến như luộc, nấu canh, xào hoặc phơi khô để dùng dần.
100g bầu tươi chỉ cung cấp khoảng 14 kcal, 0,6g protein và 2,9g glucid, một số vitamin và khoáng chất như vitamin C, vitamin nhóm B, sắt, phốt pho...
Với đặc điểm ít năng lượng, bầu có thể là một lựa chọn phù hợp trong những bữa ăn cần tăng rau củ, đặc biệt khi được chế biến đơn giản như luộc hoặc nấu canh.
Trong y học cổ truyền, quả bầu có vị ngọt, tính hơi lạnh. Bộ phận này được sử dụng với tác dụng thanh nhiệt, giải độc, trừ phiền, hoạt tràng và lợi tiểu.
Một số tài liệu ghi nhận quả bầu được dùng trong các trường hợp có biểu hiện nóng trong, khát nước, tiểu tiện khó khăn hoặc tiểu nhiều. Tuy nhiên, đây là những công dụng theo y học cổ truyền, không đồng nghĩa bầu có thể thay thế thuốc điều trị các bệnh lý như đái tháo đường, bệnh thận hay rối loạn đường tiết niệu.
Điểm đáng chú ý là bầu chứa lượng nước cao, vì vậy việc sử dụng bầu trong chế độ ăn có thể góp phần bổ sung nước cho cơ thể. Tuy nhiên, lượng nước và tác động lợi tiểu từ một món ăn không thể thay thế việc điều trị hoặc bù dịch theo chỉ định y khoa.
Trong dân gian, không chỉ quả mà nhiều bộ phận khác của cây bầu cũng được sử dụng:
- Lá bầu có thể dùng làm thực phẩm. Tua cuốn và hoa bầu được một số tài liệu y học cổ truyền ghi nhận với công dụng giải độc, trong đó có nấu nước để tắm, gội.
- Hạt bầu cũng được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian liên quan đến tình trạng lợi răng sưng đau, răng lung lay hoặc tụt lợi. Một bài thuốc được ghi nhận gồm 20g hạt bầu và 20g ngưu tất, sắc đặc lấy nước ngậm và súc miệng.
Tuy nhiên, những bài thuốc này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm hoặc lý luận của y học cổ truyền. Người có bệnh răng miệng cần được nha sĩ thăm khám để tìm nguyên nhân, đặc biệt khi xuất hiện sưng đau kéo dài, chảy máu chân răng, tụt lợi hoặc răng lung lay.
Một lưu ý khác là bầu dùng làm thực phẩm nên là quả non, tươi, có vị bình thường. Nếu quả có vị đắng bất thường, bạn không nên tiếp tục ăn. Các loại bầu có vị đắng có thể chứa những hợp chất thuộc nhóm cucurbitacin gây ngộ độc.