Trong báo cung cấp thông tin xây dựng báo cáo thường niên về Đổi mới sáng tạo 2026, Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết, giai đoạn 2021-2025, ngành nông nghiệp đã triển khai hơn 1.000 mô hình sản xuất ứng dụng khoa học công nghệ, nhiều mô hình giúp tăng hiệu quả kinh tế từ 10-30%.
Tại trang trại BAF, ông Nguyễn Văn Minh, Phó tổng giám đốc BAF Việt Nam, cho biết khi nhu cầu thị trường và khả năng mở rộng để đáp ứng tạo thành tác động kép, công nghệ cao trở thành xu hướng chuyển dịch của ngành.
Trang trại Tây An Khánh, Tây Ninh, là dự án chăn nuôi công nghệ cao đầu tiên mà BAF đưa mô hình và công nghệ từ tập đoàn chăn nuôi lớn nhất thế giới Muyuan về Việt Nam, đi vào vận hành từ quý II năm 2026. Tại đây toàn bộ hệ thống được nâng cấp, trang bị robot AI và hệ thống cảm biến giúp theo dõi chuồng, thể trạng đàn heo và nhận diện biểu hiện bất thường.
Dựa trên dữ liệu thu được, các hệ thống cho ăn và cấp nước tự động điều chỉnh. Toàn bộ môi trường không khí được kiểm soát bằng hệ thống lọc 4 lớp, ngăn tác nhân gây bệnh xâm nhập và hạn chế gây mùi ra môi trường.
Theo BAF, kết quả ban đầu cho thấy nhu cầu nhân công giảm khoảng 20% so với mô hình vận hành thông thường. Tỷ lệ heo chết trong giai đoạn nuôi thịt dưới 3%, so với mức tham chiếu khoảng 6%. Hệ thống xử lý loại bỏ trên 90% mùi hôi, giảm ảnh hưởng đến khu vực xung quanh.
Trong lứa heo đầu tiên, công ty thu được 15.000 con với khối lượng bình quân 110 kg. Điều đáng chú ý, heo đạt khối lượng xuất chuồng ở 22 tuần tuổi, rút ngắn 3 tuần so với mốc tham chiếu. Trên quy mô 40 trang trại và gần 800.000 con bán ra trong năm 2025 của doanh nghiệp, mức rút ngắn hơn 10% thời gian nuôi, tác động đáng kể đến năng suất.
Công ty dự kiến mở rộng mô hình với dự án chăn nuôi nhà cao tầng tại Tây Ninh. Trang trại mới sử dụng công nghệ tương tự nhưng với mức độ tập trung hóa cao hơn, giúp tiết kiệm 70%-80% diện tích đất, có tổng vốn đầu tư khoảng 12.000 tỷ đồng, tạo ra 1,6 triệu heo thịt mỗi năm. Theo kế hoạch, dự án khởi công vào quý III và đi vào vận hành một năm sau.
Bên trong trang trại công nghệ cao của BAF tại Tây Ninh. Ảnh: BAF
Trong ngành gia cầm, Tập đoàn De Heus kết hợp với Tập đoàn Hùng Nhơn xây dựng chuỗi dự án 15 trang trại giống, nhà máy thức ăn chăn nuôi, tổ hợp giết mổ và chế biến gia cầm xuất khẩu tại Tây Ninh, Đắk Lắk và khu vực Tây Nguyên. Chuỗi dự kiến cung ứng 25 triệu gà xuất khẩu mỗi năm với doanh thu 2 tỷ USD.
Tại Bến Tre, Công ty Huy Thuận xây dựng mô hình thâm canh tôm thẻ chân trắng sử dụng công nghệ tạo bọt khí oxy kích thước siêu nhỏ và quy trình quản lý môi trường. Kết quả ghi nhận tỷ lệ sống của tôm tăng 10%, chi phí sản xuất giảm tối thiểu 10% so với phương pháp thông thường.
Lưới phao nổi tự động trong nuôi tôm
Mô hình đổi mới sáng tạo từ người dân tiêu biểu là nuôi tôm càng xanh qua mùa lũ tại vùng phá Hạc Hải, Quảng Trị. Đây là vùng sản xuất kết hợp lúa - tôm đem lại giá trị kinh tế cao, nhưng một hạn chế lớn là mưa lũ bất thường. Khi nước dâng nhanh, tôm có thể bị cuốn trôi, do đó người dân thường phải thu hoạch sớm khi thủy sản chưa đạt kích cỡ tối ưu.
Để ứng phó, Hợp tác xã Lộc Phát đã phát triển hệ thống lưới phao nổi tự động. Trước khi lũ tới, tôm được chuyển từ ruộng lúa về ao có hệ thống phao và lưới thay đổi theo mực nước, sau đó đưa trở lại ruộng khi nước rút. Những con tôm sống qua mùa lũ, kéo dài thời gian sinh trưởng, có kích cỡ lớn hơn 2-3 lần, nâng giá trị thương phẩm.
Thu hoạch lúa chất lượng cao tại Cần Thơ. Ảnh: An Bình
Ở xu hướng đổi mới sáng tạo gắn với chuyển đổi xanh, đến nay có hơn 175.000 hộ dân vùng Đồng bằng Sông Cửu Long tham gia Đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Theo kết quả sơ kết tháng 3/2026, các mô hình thí điểm - sử dụng các quy trình đo kiểm và giải pháp do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng - đã giảm khoảng 40% chi phí đầu vào trong khi năng suất tăng khoảng 12%. Lợi nhuận bình quân của mỗi hecta trong một vụ tăng 6 triệu đồng, trong khi phát thải khí nhà kính giảm 3-4 tấn.
Ứng dụng công nghệ cao giúp "giảm giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới giúp giảm chi phí, nâng lợi nhuận và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn", theo báo cáo của Vụ Khoa học và Công nghệ.
Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2026-2030 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng để bảo đảm an ninh lương thực, quản lý bền vững tài nguyên và ứng phó với biến đổi khí hậu. Các hệ thống sản xuất, chế biến sâu sản phẩm, phụ phẩm và sinh khối cũng được xác định là một trong các sản phẩm công nghệ chiến lược của Việt Nam.
Nam Nguyễn
- Lý do Việt Nam có Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia