Rút kinh nghiệm từ xung đột Iran và Ukraine, Mỹ gấp gáp "lên đời" Patriot

Tập đoàn Lockheed Martin vừa được Lục quân Mỹ lựa chọn vào giai đoạn tiếp theo của chương trình Tên lửa Đánh chặn Tương lai (Future Interceptor), đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc nâng cấp khả năng phòng thủ tên lửa Patriot trước các mối đe dọa ngày càng tinh vi. Thông báo này được đưa ra vào ngày 9/10, theo báo Mỹ The War Zone.

Quá trình thử nghiệm tên lửa đánh chặn mới, mang tên PAC-3 Edge, dự kiến bắt đầu vào năm 2027, với mục tiêu triển khai ban đầu vào năm 2031.

Việc lựa chọn Lockheed cùng một đối thủ cạnh tranh khác (chưa công bố tên) cho thấy sự quan tâm mới của Lục quân Mỹ trong việc tạo ra một bước nhảy vọt về năng lực tác chiến, sau khi chương trình Tên lửa đánh chặn tương lai tầng thấp (LTFI) bị hủy bỏ vào năm 2024 do lo ngại về chi phí.

PAC-3 Edge: Bước đột phá về năng lực đánh chặn

Tên lửa PAC-3 Edge được kỳ vọng sẽ vượt trội hơn phiên bản PAC-3 MSE hiện tại, cải thiện đáng kể hiệu suất đánh chặn trước các mối đe dọa trên không ngày càng phức tạp, bao gồm tên lửa đạn đạo tiên tiến và tên lửa siêu vượt âm.

Một trong những cải tiến trọng tâm là đầu dò mục tiêu mới đang được Trung tâm Sản phẩm Strigo của Lockheed Martin phát triển. Công nghệ này hứa hẹn cải thiện khả năng phát hiện và bám bắt mục tiêu, giúp tên lửa đối phó hiệu quả hơn với các mối đe dọa phức tạp.

Dù chưa công bố chi tiết kỹ thuật, đầu dò này có thể sử dụng cấu hình chế độ kép hoặc đa chế độ, kết hợp các phương thức cảm biến khác nhau để tăng cường khả năng phát hiện trong điều kiện khó khăn.

Ông Tim Cahill, người đứng đầu bộ phận Tên lửa và Kiểm soát Hỏa lực (MFC) của Lockheed Martin, tiết lộ công nghệ dò mục tiêu này sẽ được ứng dụng rộng rãi cho các hệ thống tấn công và phòng thủ trong tương lai, không chỉ giới hạn ở PAC-3 Edge.

Tên lửa cũng sẽ sử dụng động cơ tên lửa nhiên liệu rắn loại 3 xung (thay vì 2 xung) do Northrop Grumman thiết kế. Thiết kế đa xung cho phép cung cấp lực đẩy tại các thời điểm khác nhau trong suốt quá trình bay, giúp tiết kiệm năng lượng cho giai đoạn đánh chặn cuối cùng.

Lockheed khẳng định sự kết hợp giữa bộ dò mới, hệ thống động cơ đẩy và các cải tiến hệ thống điều khiển sẽ mang lại khả năng cơ động cao hơn, đồng thời nâng cao hiệu suất hoạt động ở tầm xa và độ cao lớn hơn. Để đảm bảo sự linh hoạt tối đa, tên lửa mới được trang bị nhiều động cơ điều khiển hướng (ACM) có năng lực cao hơn so với mẫu PAC-3 MSE, được bố trí bao quanh phần thân trước của tên lửa.

Những đặc tính mới này đặc biệt quan trọng trong việc đối phó với các đầu đạn tên lửa đạn đạo có khả năng cơ động và vũ khí siêu vượt âm - những mục tiêu gây nhiều khó khăn cho công tác đánh chặn do tốc độ, độ cao và quỹ đạo bay biến đổi linh hoạt. Tuy nhiên, hiệu suất của PAC-3 Edge vẫn cần được chứng minh thông qua các cuộc thử nghiệm bay.

Mức độ mà PAC-3 Edge có thể bao trùm hoặc bổ sung cho năng lực của hệ thống Phòng thủ khu vực tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) thuộc Lục quân Mỹ vẫn chưa rõ ràng. THAAD được thiết kế để đánh chặn tên lửa đạn đạo ở độ cao lớn hơn và tầm xa hơn so với Patriot.

Thông báo này không cung cấp các số liệu chi tiết về hiệu suất của loại tên lửa đánh chặn mới, bao gồm tầm bắn tối đa, tốc độ hay các loại mục tiêu cụ thể mà nó có thể đối phó. Nó cũng không nêu rõ mức độ vượt trội của tên lửa này so với PAC-3 MSE trong điều kiện tác chiến thực tế.

Thách thức về sản xuất và chi phí

Lockheed Martin nhấn mạnh khoản đầu tư nội bộ đáng kể vào PAC-3 Edge và công nghệ đầu dò của nó. Khoản đầu tư này có thể giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình phát triển và mang lại cho Lockheed quyền kiểm soát lớn hơn đối với các linh kiện quan trọng. Tuy nhiên, chi phí cuối cùng và tiến độ sản xuất của chương trình vẫn là những ẩn số lớn.

Thách thức bao quát hơn không chỉ đơn thuần là phát triển một loại tên lửa đánh chặn có hiệu suất tốt hơn. Các loại tên lửa tiên tiến thường có chi phí cao, và lực lượng phòng không cần cân đối giữa năng lực của từng loại vũ khí với số lượng mà họ có khả năng mua sắm và duy trì sẵn sàng chiến đấu. Hoạt động tác chiến kéo dài có thể nhanh chóng làm cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn, khiến tốc độ sản xuất và chi phí thay thế trở thành những yếu tố then chốt cần cân nhắc.

Ông Cahill cho biết công ty cũng đã nhận thấy cơ hội kết hợp linh hoạt các thành phần giữa PAC-3 Edge và các dòng tên lửa khác của Lockheed Martin, hướng tới thiết kế dạng mô-đun và tăng cường việc kết hợp, lắp ghép các bộ phận, linh kiện với nhau.

Nếu PAC-3 Edge được lựa chọn, chính phủ Mỹ sẽ quyết định cụ thể phương án triển khai sản xuất cho cả PAC-3 MSE và các loại tên lửa mới này. Ông Cahill dự kiến sẽ có sự chuyển đổi dần dần, với số lượng tên lửa MSE giảm dần theo thời gian và sản lượng PAC-3 Edge tăng lên trong 7-10 năm tới. Nhà máy vẫn có đủ năng lực để đáp ứng bất kỳ nhu cầu gia tăng sản lượng đột biến nào.

Đồng thời, Lockheed Martin cũng đang phát triển một biến thể PAC-3 có chi phí thấp hơn mang tên PAC-3 Adapted Capability Effector (ACE), với giá thành chưa bằng một nửa so với PAC-3 MSE (khoảng 2,5 triệu USD). PAC-3 ACE vẫn duy trì được 2/3 năng lực của PAC-3 MSE và đã thu hút được sự quan tâm đáng kể từ thị trường quốc tế.

Nỗ lực phát triển tên lửa đánh chặn Patriot có năng lực cao hơn diễn ra trong bối cảnh hệ thống này phải đối mặt với các mối đe dọa ngày càng tinh vi từ những đối thủ đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm qua nhiều năm thực chiến.

Nga đã cải tiến chiến thuật sử dụng tên lửa đạn đạo nhằm xuyên thủng lá chắn bảo vệ của Patriot ở Ukraine, trong khi Iran cũng chứng minh khả năng khai thác các lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ tên lửa nhiều lớp, chẳng hạn như việc triển khai các loại tên lửa đạn đạo tốc độ cực cao và đầu đạn chùm có cơ chế bung ra ở độ cao lớn.

PAC-3 MSE hiện là biến thể tiên tiến nhất đang được biên chế trong dòng tên lửa PAC-3. Nó được thiết kế chủ yếu như một loại tên lửa đánh chặn theo cơ chế "va chạm để tiêu diệt" - phá hủy mục tiêu bằng lực va chạm trực tiếp - nhưng cũng được trang bị một lượng thuốc nổ nhỏ đóng vai trò "tăng cường khả năng sát thương". PAC-3 Edge được kỳ vọng sẽ nâng cao hơn nữa các năng lực này.

Lockheed cho biết tên lửa mới đang được thiết kế để hoạt động trong kiến trúc phòng thủ tên lửa và phòng không tích hợp hiện có cũng như trong tương lai của Lục quân, bao gồm Hệ thống chỉ huy tác chiến tích hợp (IBCS) và bệ phóng Patriot M903.

Công ty cũng đã xác định các hệ thống như bệ phóng dạng container và HIMARS Flex là những nền tảng mà họ dự định tích hợp loại tên lửa đánh chặn này. Khả năng tương thích như vậy có thể cho phép quân đội Mỹ duy trì phần lớn cơ sở hạ tầng hiện có, đồng thời cải thiện hiệu suất của các loại vũ khí được triển khai trong hệ thống đó.

Lockheed đang phát triển PAC-3 Edge trong bối cảnh công ty và Lầu Năm Góc nỗ lực mở rộng quy mô sản xuất dòng tên lửa PAC-3 MSE hiện hành.

Vào tháng 1, Lockheed Martin đã công bố thỏa thuận kéo dài 7 năm với Lầu Năm Góc nhằm tăng hơn gấp 3 lần năng lực sản xuất hàng năm của PAC-3 MSE; mục tiêu ban đầu là nâng sản lượng từ khoảng 600 lên 2.000 tên lửa đánh chặn mỗi năm.

Nỗ lực này sau đó đã nhận được sự hỗ trợ tài chính lớn vào tháng 7, khi chính phủ Mỹ trao cho Lockheed một bản sửa đổi hợp đồng trị giá lên tới 53,86 tỷ USD, nâng tổng giá trị hợp đồng nhiều năm lên mức 58,62 tỷ USD.

Lockheed cho biết mục tiêu của chương trình là tăng sản lượng lên hơn gấp 3 lần vào cuối năm 2030, đồng thời mở rộng lực lượng lao động cũng như đầu tư vào cơ sở hạ tầng sản xuất và chuỗi cung ứng.

Những nỗ lực này có thể tạo nền tảng cho việc sản xuất PAC-3 Edge nếu tên lửa này hoàn tất quá trình phát triển và được đưa vào biên chế. Lockheed cho biết tên lửa đánh chặn mới sẽ được chế tạo trên dây chuyền sản xuất PAC-3 hiện có tại Camden, Arkansas, với kế hoạch hiện đại hóa nhà máy nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi trong tương lai.