Người đàn ông 46 tuổi, quê Hà Tĩnh, có tiền sử viêm gan B từ năm 2009 nhưng chưa điều trị. Trong gần hai năm làm việc tại Congo, quốc gia thuộc khu vực châu Phi có sốt rét lưu hành, ông nhiều lần xuất hiện cơn sốt, rét run. Người bệnh từng đi khám và uống thuốc nhưng không rõ loại, chưa xác định được nguyên nhân gây sốt.
Khoảng một tháng trước khi nhập viện, anh bắt đầu vàng da, vàng mắt ngày càng rõ, cơ thể mệt mỏi, ăn uống kém. Trở về Việt Nam để thăm khám, người này được bác sĩ khuyên nhập viện theo dõi nhưng từ chối, tự mua thuốc nam uống trong khoảng 15 ngày.
Tối 6/10, gia đình phát hiện anh bị ngã, gọi hỏi không đáp ứng. Người bệnh được đưa đến cơ sở y tế gần nhà, đặt ống nội khí quản, thở máy và điều trị theo hướng nhiễm khuẩn huyết, đồng thời được theo dõi hôn mê gan trên nền viêm gan B. Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện, anh được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
Nhân viên y tế kiểm tra sức khoẻ cho bệnh nhân sốt rét.
Theo BS Võ Đức Linh, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, khi tiếp nhận, bệnh nhân đang được an thần, thở máy, da và lòng trắng mắt vàng rõ, nước tiểu sẫm màu. Xét nghiệm cho thấy người bệnh rối loạn đông máu, tăng bilirubin, men gan tăng và suy thận, biểu hiện tổn thương nhiều cơ quan.
Với tiền sử viêm gan B chưa điều trị cùng tình trạng vàng da, vàng mắt và rối loạn ý thức, các bác sĩ ban đầu phải xem xét khả năng bệnh gan tiến triển nặng. Tuy nhiên, tiền sử gần hai năm sống và làm việc tại Congo, cộng với những cơn sốt, rét run chưa rõ nguyên nhân, khiến ê-kíp chú ý đến nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm từ vùng lưu hành.
Bệnh nhân được chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét. Kết quả dương tính với Plasmodium falciparum (P. falciparum), tác nhân có thể gây sốt rét ác tính, diễn biến nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
Theo bác sĩ Linh, sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium gây ra, chủ yếu lây truyền qua vết đốt của muỗi Anopheles cái mang mầm bệnh. Người mắc bệnh thường sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể. Tuy nhiên, các triệu chứng không phải lúc nào cũng điển hình, nhất là khi bệnh đã tiến triển nặng.
Với P. falciparum, ký sinh trùng có thể gây tổn thương nhiều cơ quan, dẫn đến rối loạn ý thức, suy thận cấp, suy hô hấp, thiếu máu nặng và rối loạn đông máu. Một số trường hợp có biểu hiện tổn thương cơ quan nổi bật hơn những cơn sốt, rét run thông thường. Vì vậy, không có sốt tại thời điểm thăm khám cũng không đủ để loại trừ bệnh, đặc biệt ở người từng đến vùng có dịch lưu hành.
Ở bệnh nhân N., tiền sử viêm gan B và việc sử dụng thuốc nam cũng là những yếu tố cần được xem xét khi đánh giá tổn thương gan. Theo bác sĩ, triệu chứng của sốt rét nặng có thể chồng lấp với biểu hiện của bệnh gan, khiến việc xác định nguyên nhân trở nên khó khăn hơn. Khai thác kỹ tiền sử đi lại, những đợt sốt trước đó và các loại thuốc đã sử dụng vì thế có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chẩn đoán.
Bác sĩ Linh khuyến cáo người từng sinh sống, làm việc hoặc trở về từ khu vực có sốt rét lưu hành, đặc biệt tại một số quốc gia châu Phi, cần đi khám sớm nếu xuất hiện sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi bất thường, vàng da hoặc các dấu hiệu sức khỏe khác.