Thành quả của người mẹ giấu chồng vay 150 triệu đồng cho con đi Nhật

Khoản đầu tư “một vốn bốn lời”

Năm 2007, Bùi Hữu Toàn vừa tốt nghiệp THPT. Ở vùng quê Đồng Tháp khi ấy, đi làm việc ở nước ngoài vẫn còn là khái niệm khá xa lạ. Những chương trình tuyển lao động sang Nhật Bản xuất hiện trên truyền hình khiến chàng trai trẻ tò mò và nghĩ đây có thể là cơ hội đổi đời.

Nhưng cha Toàn phản đối vì lo con bị lừa, lo công việc ở nước ngoài vất vả, thu nhập không được như quảng cáo. Mẹ Toàn có tính toán khác, quyết định để con thử sức. "Cha tôi kịch liệt phản đối. Ngày đó mẹ giấu cha, đem giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thế chấp ngân hàng vay được 150 triệu đồng đưa tôi nộp hồ sơ đăng ký đi lao động", Toàn nhớ lại.

150 triệu đồng khi ấy là một khoản tiền rất lớn với gia đình Toàn. Đó không chỉ là chi phí cho một chuyến đi mà là tài sản cả gia đình được đặt cược vào tương lai của một cậu học trò vừa rời ghế nhà trường.

Toàn mất gần một năm học tiếng Nhật, phỏng vấn, đào tạo kỹ năng và chờ đơn hàng. Năm 2008, anh sang Nhật, làm việc trong lĩnh vực gia công nội thất. Công ty hỗ trợ chỗ ở và hai bữa ăn. Năm đầu tiên, thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng. Những năm sau, khi có thêm giờ làm, thu nhập tăng lên gần 40 triệu đồng/tháng.

So với mức 4-5 triệu đồng/tháng ở quê thời điểm đó, khoảng cách thu nhập đủ lớn để Toàn hiểu rằng quyết định của mẹ đã mở ra một cơ hội thực sự. Nhưng khoản vay 150 triệu đồng luôn là gánh nặng đeo đuổi. Toàn không có nhiều lựa chọn khác ngoài việc làm việc, tiết kiệm và trả nợ.

Khoảng 1,5 năm sau, khoản nợ thế chấp căn nhà được trả hết. Ba năm làm việc tại Nhật, anh tiếp tục tích lũy và mua được 1ha đất với giá 400 triệu đồng. Khoản vay 150 triệu đồng của mẹ anh đã sinh lời.

Nhưng chuyện đáng nói nhất lại bắt đầu từ ngày Toàn trở về. Năm 2011, Toàn trở về quê và không tìm một công việc làm thuê khác. Từ số vốn tích lũy được, Toàn bắt đầu khởi nghiệp với cây kiểng. Sau đó, anh mở rộng sang mô hình trồng chùm ruột trên diện tích khoảng 1,8ha.

Hiện khu vườn có hơn 2.000 cây, sản lượng khoảng 20 tấn. Với giá thương lái thu mua bình quân khoảng 35.000 đồng/kg, mỗi năm mô hình mang về cho anh khoảng 400-500 triệu đồng.

Không dừng ở đó, trước Tết Bính Ngọ 2026, anh tận dụng vị trí khu đất để mở quán cà phê Chùm Ruột Garden. Cuối tuần, quán đón khoảng 300-500 lượt khách. Anh vẫn duy trì vườn cây kiểng, mua bán đồ xưa, cũ và hiện tạo việc làm cho 8 lao động địa phương, với mức thu nhập 6-12 triệu đồng/người/tháng.

Từ một cậu học trò phải thuyết phục cha mẹ cho mình đi Nhật, Toàn giờ đã có một cơ ngơi riêng. Nhưng khi nhìn lại chuyến đi ấy, anh không chỉ nhắc đến số tiền đã kiếm được. "Đi Nhật Bản giúp tôi thực sự đổi đời, thay đổi nhận thức và tư duy. Ba năm làm việc xứ người giúp tôi rèn luyện kỷ luật và lối sống. Ngoài số tiền tích lũy, tôi còn có thêm kinh nghiệm, vốn sống đáng quý", anh nói.

Anh không gọi tên hành trình của mình là chuyến đi tạo vốn cho tương lai. Từ một người từng phải vay  tiền để đi làm thuê, anh trở thành người tạo việc làm ngay trên quê hương mình. Anh kể đã dùng 3 năm ở Nhật không phải để đổi sức lao động lấy tiền mà để học cách sống, làm việc ở môi trường thử thách, để rèn kỷ luật, thay đổi tư duy, tích lũy vốn sống.

Và khi trở về, anh có một khoản vốn đủ để thử một con đường khác. Đó là phép thử mà nhiều lao động trẻ hiện tìm kiếm khi quyết định ra nước ngoài làm việc.

Ba năm đầu cho một công việc, những năm sau cho một nghề

Anh Đinh Trần Đặng Ngôn, sinh năm 2003, ở Cần Thơ, sang Nhật Bản tháng 8/2024 theo chương trình thực tập sinh thi công đường ray tàu điện tại tỉnh Kanagawa. Công việc bắt đầu từ khoảng 1-5h hàng ngày. Từ 22h30, anh đã có mặt để họp giao ban, chuẩn bị đồ dùng rồi được xe đưa đến nơi làm việc. Làm việc ban đêm, xa gia đình nhưng Ngôn cho biết anh vẫn vui vì có cơ hội học hỏi.

Mỗi tháng, anh dành khoảng 25 triệu đồng gửi về gia đình để trang trải cuộc sống và lo cho các em ăn học. Bên cạnh khoản tiền ấy, anh đang tích lũy những thứ khó đo bằng tiền, đó là sự tự lập, tính kỷ luật và kinh nghiệm làm việc trong một môi trường mới.

Anh Nguyễn Trần Đình Khôi, sinh năm 2002, ở An Giang, lại cho thấy rõ hơn quá trình biến một công việc thành một nghề. Khôi sang Nhật tháng 7/2022, làm thực tập sinh ngành nông nghiệp trong 3 năm.

Trong thời gian này, anh tự học tiếng Nhật, tìm hiểu văn hóa giao tiếp và cách tổ chức công việc. Sau đó, Khôi vượt qua kỳ thi năng lực tiếng Nhật N3 và đỗ chứng chỉ tay nghề Tokutei. Từ diện thực tập sinh, anh chuyển sang diện Kỹ năng đặc định, làm việc tại một khu resort 5 sao ở Nagano với thu nhập khoảng 28 man Nhật, tương đương 47 triệu đồng/tháng, cao hơn khoảng 1,5 lần so với thời kỳ thực tập sinh.

"Những thành quả tôi có được ngày hôm nay không đến từ may mắn mà nhờ sự cố gắng từng ngày, học hỏi từ thực tế mọi lúc", Khôi nói. Kỷ luật trong công việc giúp anh học được sự chuyên nghiệp, biết cân bằng chi tiêu và thích nghi với môi trường làm việc.

Ba năm đầu ở nước ngoài cho Khôi một công việc. Những năm sau, nỗ lực mang đến cho anh thêm tay nghề, chứng chỉ và một vị trí tốt hơn. Quả ngọt từ chuyến đi xa đầu tiên với Khôi đã được vun trồng trước cả khi người lao động trở về.

Một chuyến đi tạo vòng tuần hoàn nguồn lực

Tất nhiên, “đi xa để trở về” không có nghĩa người lao động nào cũng phải trở thành doanh nhân mà trước hết để vững vàng làm chủ cuộc sống của bản thân và gia đình.

Anh Nguyễn Văn Thành (Nghệ An) từng đi làm việc ở nước ngoài với tay nghề cơ khí. Sau khi trở về, anh từng xin việc tại một trung tâm dạy nghề nhưng nhận ra công việc không phù hợp. Khi có người bạn rủ đầu tư mở xưởng cơ khí dân dụng, anh thử sức. Sau nhiều bước đi, đến cuối năm 2021, anh thành lập doanh nghiệp riêng trong lĩnh vực dạy nghề cơ khí dân dụng và cơ khí công nghệ, đào tạo cho những lao động muốn ra nước ngoài làm việc.

Nếu Bùi Hữu Toàn chỉ dùng số tiền kiếm được ở Nhật để sửa nhà, mua sắm hoặc trang trải cuộc sống, chuyến đi của anh vẫn là lãi lời. Nhưng thực tế anh đã làm nhiều hơn thế khi về nước, đầu tư sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm cho người khác. Điều đó khiến giá trị của chuyến đi không còn nằm trong phạm vi gia đình Toàn, tạo ra vòng tuần hoàn nguồn lực.

Theo bà Đỗ Thị Thanh Trang, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Đồng Tháp, chính sách hỗ trợ người lao động đi làm việc ở nước ngoài thời gian qua đã phát huy hiệu quả. Người lao động không chỉ có thu nhập mà còn được rèn luyện tính kỷ luật, tác phong chuyên nghiệp. Khi trở về, họ có thể trở thành nguồn nhân lực đóng góp cho địa phương.

Đây cũng là cách Đồng Tháp xác định khi triển khai chương trình đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài: không chỉ là giải pháp tạo việc làm, nâng cao thu nhập mà còn là một hướng đầu tư cho nguồn nhân lực. Với phương châm "đi để trở về", địa phương khuyến khích người lao động xem thời gian làm việc ở nước ngoài là cơ hội tích lũy vốn, học nghề, nâng cao ngoại ngữ, tiếp cận công nghệ và rèn luyện tác phong.

Hiệu quả những chuyến đi, theo đó, được tính bằng chất lượng nguồn nhân lực trở về và nơi trở về chính là nơi chính sách cần tiếp tục đi xa hơn. Quan điểm của Nhà nước, như TS Phạm Anh Thắng, Phó Chánh Văn phòng Bộ Nội vụ nêu, đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài là một chiến lược phát triển nguồn nhân lực. Theo đó, mục tiêu là đưa được những người phù hợp đi và đón họ trở về với năng lực tốt hơn, tạo điều kiện để năng lực mới được sử dụng ở quê nhà. Giá trị lớn nhất của hành trình xa xứ là đi để trưởng thành, trở về để dựng xây.