Thống nhất xây dựng lộ trình hợp tác về công nghệ lượng tử Nga-Việt

Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân, hợp tác công nghệ lượng tử Việt Nam-Nga được thúc đẩy bằng một cuộc làm việc quan trọng. Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đã gặp Tập đoàn Năng lượng Hạt nhân Quốc gia Nga Rosatom cùng các đối tác khoa học, đào tạo hàng đầu. Cuộc gặp diễn ra tại Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia MISIS, hướng tới xây dựng lộ trình hợp tác trong những công nghệ chiến lược, trước mắt tập trung vào công nghệ lượng tử. Phía Nga tham dự có bà Ekaterina Solntseva, Giám đốc phụ trách Công nghệ lượng tử của Rosatom, cùng Viện sỹ Nikolai Kolachevsky, Viện trưởng Viện Vật lý P.N. Lebedev thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga. Ông Sergey Salikhov, Phó Hiệu trưởng thứ nhất NUST MISIS, và ông Denis Avetisyan, Cố vấn Công nghệ lượng tử của Rosatom, cũng góp mặt, tạo nên thành phần trao đổi đa dạng giữa nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp. Theo VietnamPlus, cuộc làm việc nhằm cụ thể hóa định hướng hợp tác khoa học-công nghệ song phương, trong bối cảnh hai nước bước vào giai đoạn tăng cường phối hợp trên những lĩnh vực mới. Sau khi tham dự Diễn đàn Quantum BRICS tại Nga vào tháng 6/2026, Viện Hàn lâm đã chủ động mở rộng trao đổi với Rosatom cùng các đối tác Nga về mô hình phát triển công nghệ lượng tử toàn diện. Mô hình được quan tâm bao phủ nhiều mắt xích, từ xác định hướng nghiên cứu ưu tiên, xây dựng hạ tầng, đào tạo nhân lực đến liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Sự hiện diện của Viện Vật lý P.N. Lebedev và NUST MISIS giúp kết nối Viện Hàn lâm với hệ sinh thái lượng tử tiên tiến của Nga, đồng thời mở thêm kênh tiếp cận kinh nghiệm quốc tế. Đây là lĩnh vực mới, có tốc độ phát triển đột phá nhưng đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn, cả về tài chính, cơ sở vật chất, nhân lực chất lượng cao và thời gian nghiên cứu dài hạn. Phát biểu tại cuộc họp, Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hồng Thái cho rằng kinh nghiệm của những quốc gia đi trước như Nga có thể giúp Việt Nam rút ngắn đáng kể quá trình xây dựng đội ngũ. Việc học hỏi này cũng hướng tới hình thành năng lực nghiên cứu và phát triển nội sinh, thay vì chỉ dừng ở tiếp nhận công nghệ, qua đó tạo nền tảng bền vững cho các bước đi tiếp theo. Với vai trò cơ quan điều phối chương trình lượng tử quốc gia của Nga, Rosatom được đánh giá là đối tác tham chiếu phù hợp để Việt Nam xây dựng lộ trình thực tiễn. Lộ trình ấy cần bám sát năng lực, điều kiện và nhu cầu cụ thể của Việt Nam, đồng thời tận dụng thế mạnh nghiên cứu, đào tạo và công nghiệp mà phía Nga đã tích lũy. Viện Hàn lâm lựa chọn cách tiếp cận dựa trên nền tảng khoa học và công nghệ Nga, trong đó quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai nước tạo thêm điều kiện thuận lợi. Một hướng hợp tác đáng chú ý là mở cơ hội để các nhà khoa học, nghiên cứu sinh và cán bộ trẻ Việt Nam trực tiếp làm việc trên hạ tầng tính toán lượng tử hiện có của Nga. Viện Hàn lâm cũng dự kiến mời các chuyên gia hàng đầu Nga sang làm việc tại Việt Nam, đảm nhận vai trò chủ nhiệm những hợp phần trong các dự án hợp tác chung. Từ những hoạt động cụ thể đó, hai bên hướng tới xây dựng một Trung tâm nghiên cứu chung, được kỳ vọng trở thành biểu tượng công nghệ của quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia. Trên tinh thần đồng thuận cao, Viện Hàn lâm và Rosatom đã thống nhất Lộ trình hợp tác công nghệ lượng tử với bốn cấu phần chiến lược, bao quát từ chính sách đến hạ tầng. Cấu phần đầu tiên là chia sẻ kinh nghiệm xây dựng chiến lược quốc gia, giúp Việt Nam tham khảo cách Nga định hướng, tổ chức và triển khai chương trình lượng tử ở quy mô quốc gia. Cấu phần thứ hai tập trung đào tạo nguồn nhân lực, nội dung then chốt nhằm hình thành lực lượng chuyên gia, nhà nghiên cứu và kỹ sư có khả năng làm chủ công nghệ. Cấu phần thứ ba thúc đẩy chia sẻ, kết nối hạ tầng nghiên cứu, còn cấu phần thứ tư hướng tới tiếp cận và phát triển tổng thể hạ tầng tính toán lượng tử. Hạ tầng này bao gồm cả phần mềm lẫn phần cứng, cho phép hợp tác tiến dần từ nghiên cứu cơ bản, thử nghiệm công nghệ đến những ứng dụng có khả năng triển khai thực tế. Lộ trình Việt Nam-Rosatom được xem là bước đi cụ thể nhằm tận dụng thế mạnh của đối tác đi trước, đồng thời tạo động lực để Việt Nam sớm hình thành năng lực công nghệ chiến lược. Theo TTXVN và VietnamPlus, hợp tác lượng tử Nga-Việt không chỉ mở rộng trao đổi chuyên môn, mà còn đặt nền móng cho chương trình dài hạn trong kỷ nguyên công nghệ mới.