Tính toán bầu cử trong tuyên bố kiềm chế Iran của Thủ tướng Netanyahu

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 14/10 xuất hiện trên đài phát thanh quân đội Israel (Army Radio) với một tuyên bố rõ ràng: ông không ủng hộ cuộc tấn công phủ đầu nhằm vào Iran trước cuộc tổng tuyển cử ngày 27/10. 

“Việc đó không thuận lợi cho chúng tôi”, ông nói khi được hỏi về khả năng leo thang quân sự và những cáo buộc từ phe đối lập rằng ông đang tìm cách kích động xung đột để phục vụ lợi ích bầu cử. Ông cảnh báo Iran và các lực lượng ủy nhiệm rằng Israel sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu bị tấn công, đồng thời thừa nhận: “Ngay cả khi Iran bắn tên lửa vào chúng tôi, họ vẫn sẽ đổ lỗi cho tôi”.

Tuyên bố này không phải là sự mềm mỏng đột ngột của một nhà lãnh đạo vốn duy trì lập trường cứng rắn rằng “chế độ Iran phải bị lật đổ”. Nó phản ánh sự đan xen phức tạp giữa tính toán chính trị nội bộ, quan hệ đồng minh với Mỹ, rủi ro an ninh thực tế và áp lực từ một cuộc đua bầu cử đang ở thế cân bằng mong manh.

Trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ - Israel - Iran đã kéo dài từ cuối tháng 2 (với các cuộc trao đổi hỏa lực trực tiếp tạm lắng từ tháng 6), quyết định tạm kiềm chế trở thành một tín hiệu chiến lược đáng chú ý, vừa mang tính phòng thủ vừa mang tính thực dụng chính trị.

Vô hiệu hóa cáo buộc “trục lợi chính trị” từ phe đối lập

Theo Reuters, phe đối lập Israel, dẫn đầu bởi cựu Tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot (đảng Yashar) cùng các liên minh trung tả và cánh hữu ôn hòa, liên tục cáo buộc ông Netanyahu có thể lợi dụng căng thẳng với Iran để tạo “hiệu ứng tập hợp quanh cờ”, thậm chí tạo điều kiện hoãn bầu cử.

Lịch sử Israel từng chứng kiến những cuộc tranh cãi tương tự, điển hình như vụ không kích lò phản ứng hạt nhân Osirak của Iraq năm 1981, khi cựu Thủ tướng Menachem Begin (nắm quyền từ năm 1977 đến 1983) bị chỉ trích là tính toán thời điểm sát bầu cử.

Bằng cách công khai bác bỏ ý tưởng tấn công phủ đầu trước ngày 27/10, Thủ tướng Netanyahu trực tiếp hóa giải luận điệu này. Ông thừa nhận thực tế mọi hành động quân sự lớn, dù phòng thủ hay tấn công, đều có thể bị đối thủ diễn giải theo hướng tiêu cực. Việc kiềm chế giúp ông giữ thế chủ động, tránh bị mang tiếng “dùng xương máu binh sĩ để đổi lấy phiếu bầu”.

Tuyên bố trên được đưa ra ngay sau khi Channel 12 đưa tin, ông Netanyahu từng thúc đẩy Tổng thống Donald Trump tái khởi động các cuộc tấn công trước bầu cử Israel và bầu cử giữa kỳ Mỹ (3/11). Văn phòng Thủ tướng bác bỏ cáo buộc này, khẳng định ông Netanyahu không tìm cách khơi mào chiến tranh vì mục đích chính trị.

Chiến lược này phù hợp với logic của một nhà lãnh đạo dày dạn: trong giai đoạn nhạy cảm sát ngày bỏ phiếu, việc duy trì hình ảnh người kiểm soát tình hình tốt hơn việc mạo hiểm với kịch bản bất định. Nếu Iran hoặc các lực lượng ủy nhiệm (như Hamas, Hezbollah) tấn công trước, ông Netanyahu có thể chuyển sang thế “bị động phòng thủ” và đổ lỗi cho đối phương, thay vì bị buộc tội chủ động leo thang.

Áp lực và bất đồng từ đồng minh Mỹ

Tính toán của ông Netanyahu gắn chặt với lập trường của Mỹ. Tổng thống Donald Trump đã công khai khẳng định Mỹ sẽ không tấn công Iran trước bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Trong một bài đăng trên Truth Social ngày 8/10, ông Trump viết rằng Mỹ đang có “các cuộc thảo luận mang tính xây dựng” với Iran, đồng thời khẳng định phong tỏa eo biển Hormuz sẽ được duy trì nhưng “chúng tôi sẽ không tấn công Iran vào bất kỳ thời điểm nào trước bầu cử giữa kỳ”.

Các thông tin từ Channel 12 và Axios cho thấy nhà lãnh đạo Israel từng thảo luận với Tổng thống Trump về khả năng tái khởi động chiến dịch quân sự, viện dẫn các bước đi đáng lo ngại của Iran trên lĩnh vực hạt nhân. Tuy nhiên, phía Mỹ ưu tiên ổn định trước ngày bầu cử nội bộ, lo ngại giá dầu tăng vọt và tác động tiêu cực đến cử tri Mỹ. Giới chức an ninh Israel cũng cảnh báo rằng nếu Tel Aviv tự ý hành động đơn độc, nước này có thể thiếu sự hỗ trợ quân sự trực tiếp và nguồn cung đạn dược kịp thời từ Mỹ.

Theo giới chuyên gia, sự bất đồng quan điểm này không phải là lần đầu. Cuộc chiến mở rộng từ tháng 2 đã khiến cả hai bên phải cân nhắc kỹ lưỡng chi phí chính trị. Ông Trump, dù cứng rắn với Iran, đang đối mặt với áp lực nội bộ khi cuộc chiến kéo dài ảnh hưởng đến giá năng lượng và dư luận Mỹ trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Đối với ông Netanyahu, việc phối hợp với đồng minh quan trọng nhất vẫn là ưu tiên chiến lược. Tuyên bố kiềm chế không tấn công Iran giúp ông tránh rủi ro bị “bỏ rơi” trên chiến trường, đồng thời duy trì kênh đối thoại với Nhà Trắng trong giai đoạn nhạy cảm.

Từ góc nhìn xung đột Nga - Ukraine, động thái này cũng phản ánh thực tế địa chính trị rộng hơn. Nga dưới thời Tổng thống Vladimir Putin đã tăng cường quan hệ với Iran (cung cấp hỗ trợ kỹ thuật, nhận UAV kiểu Shahed), đồng thời đề nghị “làm mọi thứ có thể” để giúp chấm dứt xung đột Trung Đông trong các cuộc gặp với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đầu tháng 10. Nga luôn tìm cách định vị mình như bên trung gian, vừa ủng hộ Tehran vừa tránh đối đầu trực tiếp với Israel. Việc Israel tạm kiềm chế giúp giảm nguy cơ leo thang có thể kéo Nga và các bên khác vào sâu hơn, tạo thêm biến số cho cuộc chiến Ukraine đang kéo dài.

Phòng ngừa kịch bản bất ngờ từ Iran và các lực lượng ủy nhiệm

Thủ tướng Netanyahu cáo buộc Iran và các lực lượng ủy nhiệm âm mưu dàn dựng các vụ tấn công ở Bờ Tây hoặc biên giới nhằm tác động tới bầu cử. Ông tuyên bố: “Đúng là kẻ thù của Israel muốn tấn công chúng tôi trong những ngày này và có dấu hiệu về điều đó”. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz, phát biểu từ khu vực an ninh tự tuyên bố ở miền nam Li Băng, cũng cảnh báo lực lượng Hezbollah sẽ phải trả giá đắt nếu tham gia bất kỳ cuộc tấn công nào.

Thay vì phát động tấn công phủ đầu, vốn tiêu hao lực lượng và gây xáo trộn xã hội, lực lượng quân sự Israel (IDF) được lệnh duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao. Tổng tham mưu trưởng Eyal Zamir đã cảnh báo các quan chức Mỹ rằng một cuộc leo thang lớn với Iran trong vài tuần tới có thể buộc Israel phải hoãn bầu cử nếu Tehran đáp trả bằng tên lửa quy mô lớn. Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh IDF nâng cao mức độ sẵn sàng trên mọi mặt trận, bao gồm Bờ Tây, biên giới Li Băng và Gaza.

Logic phòng thủ chủ động này hợp lý về mặt an ninh. Một cuộc tấn công trước ngày bầu cử, nếu vấp phải đòn trả đũa khốc liệt, có thể tạo ra tâm lý hoang mang trong cử tri, làm lung lay liên minh cánh hữu vốn đang đối mặt với cuộc đua sát nút. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy khối của ông Netanyahu (Likud cùng các đảng cánh hữu và Haredi) dao động quanh mức 51-54 ghế, trong khi khối đối lập cũng ở mức tương đương, cả hai đều xa ngưỡng 61 ghế cần thiết để thành lập chính phủ. Khả năng bế tắc lập pháp sau bầu cử là rất cao.

Việc giữ thế phòng thủ giúp ông Netanyahu tránh rủi ro “bất ngờ tháng Mười”, kịch bản mà Iran có thể lợi dụng thời điểm nhạy cảm để gây bất ổn. Đồng thời, nó cho phép IDF tập trung nguồn lực vào việc ngăn chặn các cuộc tấn công bí mật, thay vì phân tán lực lượng trong một chiến dịch tấn công lớn.

Tập trung củng cố liên minh quốc nội thay vì đánh cược vào chiến tranh

Các cuộc thăm dò từ Channel 13, Maariv, Kan 11 và các đơn vị khác cho thấy cuộc đua đang ở thế cân bằng mong manh. Khối Likud và Yashar thường đứng đầu với khoảng 18-23 ghế mỗi bên, trong khi các đảng nhỏ và Ả rập có thể quyết định cán cân. Ông Netanyahu thừa nhận trên Channel 14 rằng ông “rất lo lắng”, cuộc đua đang “hòa”, và chỉ thắng nếu cử tri của ông đi bỏ phiếu đông đủ.

Phóng tay vào một cuộc chiến toàn diện lúc này có thể đẩy đất nước vào tình trạng khẩn cấp, thậm chí dẫn đến hoãn bầu cử - kịch bản pháp lý và chính trị cực kỳ rủi ro. Việc tạm hoãn các hành động quân sự lớn cho phép ông tập trung vào chiến dịch tranh cử, dàn xếp quyền lực nội bộ phe cánh hữu (bao gồm các đảng Haredi và cánh hữu cực đoan), và ổn định tâm lý cử tri.

Lập luận này không phủ nhận rằng ông Netanyahu vẫn duy trì mục tiêu dài hạn chống Iran. Ông tiếp tục khẳng định Israel sẽ không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và rằng “chế độ Iran phải bị lật đổ”. Tuy nhiên, thời điểm hiện tại, ưu tiên ngắn hạn là sống sót chính trị. Lịch sử chính trị Israel cho thấy các nhà lãnh đạo thường cân nhắc kỹ lưỡng giữa an ninh quốc gia và sinh tồn nội bộ. Tuyên bố ngày 14/10 là biểu hiện rõ nét của sự cân bằng đó.

Từ góc nhìn quốc tế, quyết định của ông Netanyahu phản ánh sự phức tạp của một khu vực đang bị kéo theo nhiều xung đột đan xen. Cuộc chiến Ukraine tiếp tục tiêu hao nguồn lực Nga, trong khi Moscow tăng cường hợp tác với Tehran.

Châu Âu, dù quan ngại về ổn định Trung Đông và giá năng lượng, chủ yếu theo dõi từ xa. Chính quyền Mỹ, dưới thời Tổng thống Donald Trump, ưu tiên lịch trình nội bộ. Israel, dù đạt được một số mục tiêu an ninh (ông Netanyahu tuyên bố đã hoàn thành khoảng 60% mục tiêu chống “trục Iran”), vẫn phải đối mặt với thực tế rằng chiến tranh kéo dài tạo ra chi phí chính trị cao.

Tuyên bố kiềm chế không tấn công Iran lúc này không có nghĩa là Israel từ bỏ khả năng hành động sau bầu cử. Thủ tướng Netanyahu từ chối bình luận về kịch bản sau ngày 27/10 hay chi tiết các cuộc thảo luận với Mỹ. Nó cũng không loại trừ khả năng Iran hoặc lực lượng ủy nhiệm vẫn cố gắng gây bất ổn. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, nó cho thấy một nhà lãnh đạo đang ưu tiên kiểm soát rủi ro nội bộ hơn là mạo hiểm với một cuộc leo thang có thể vượt khỏi tầm kiểm soát.

Trong chính trường nội bộ Israel, nơi an ninh quốc gia và sinh tồn chính trị thường hòa quyện, tuyên bố của Thủ tướng Netanyahu ngày 14/10 vừa qua là một ví dụ điển hình về tính toán thực dụng. Nó vừa bảo vệ ông khỏi cáo buộc lợi dụng chiến tranh, vừa duy trì sự phối hợp với Mỹ, vừa giảm thiểu rủi ro bất ổn trước ngày bầu cử.

Dù kết quả bầu cử ngày 27/10 còn chưa rõ, quyết định tạm kiềm chế đã định hình lại cục diện trong những ngày quyết định này; một sự cân bằng mong manh giữa tham vọng chiến lược dài hạn và áp lực chính trị ngắn hạn.