Trường Đại học Mỏ - Địa chất hướng tới đào tạo nhân lực làm chủ công nghệ

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Trần Xuân Trường, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất, cho biết trong 60 năm xây dựng và phát triển, nhà trường kiên định sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực khoa học - kỹ thuật phục vụ các lĩnh vực nền tảng như địa chất, khoáng sản, khai thác mỏ, dầu khí, trắc địa - bản đồ, tài nguyên, môi trường, năng lượng và nhiều ngành kỹ thuật, công nghệ quan trọng.

Theo ông Trường, nhiều thế hệ cán bộ, kỹ sư, nhà quản lý, nhà khoa học trưởng thành từ nhà trường đã có những đóng góp quan trọng cho đất nước.

Bước vào kỷ nguyên mới, nhà trường xác định tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo theo hướng hiện đại, hội nhập và gắn với thực tiễn; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và tăng cường hợp tác với cơ quan quản lý, tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Từ đào tạo kỹ sư truyền thống đến làm chủ công nghệ

PGS.TS Nguyễn Đức Khoát, Trưởng phòng Đào tạo đại học, cho biết sau 6 thập kỷ, Trường Đại học Mỏ - Địa chất từng bước khẳng định vị thế trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, nhất là các lĩnh vực tài nguyên, địa chất, khai khoáng, năng lượng và công trình ngầm.

Theo ông Khoát, giai đoạn tới, trường sẽ chuyển mạnh từ cơ sở đào tạo truyền thống thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và khởi nghiệp; tích hợp AI, bán dẫn, năng lượng tái tạo vào chương trình đào tạo và thu hút chuyên gia chất lượng cao.

Định hướng đến năm 2030, trường hướng tới mô hình đại học nghiên cứu liên ngành, hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo tại Hà Nội, Quảng Ninh và Vũng Tàu.

PGS.TS Phùng Mạnh Đắc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ Mỏ Việt Nam, cho rằng công nghiệp khoáng sản Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển từ phương thức phát triển truyền thống sang mô hình hiện đại, thông minh, xanh, an toàn, hiệu quả và hội nhập quốc tế.

Theo ông, yếu tố quyết định không chỉ là tài nguyên, vốn đầu tư hay thiết bị công nghệ mà trước hết là con người. Nguồn nhân lực chất lượng cao là khâu then chốt để ngành mỏ làm chủ khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, bảo đảm an toàn và phát triển bền vững.

Với nền tảng 60 năm đào tạo, hệ thống ngành nghề đồng bộ, đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và mạng lưới hợp tác với doanh nghiệp, Trường Đại học Mỏ - Địa chất được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò trong đào tạo, đào tạo lại, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.

Tại phiên thảo luận, TS. Đặng Văn Huấn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), nhấn mạnh chuyên môn sâu vẫn là nền tảng, song kỹ sư tương lai cần thêm năng lực số, AI, làm việc liên ngành, ngoại ngữ và khả năng thích ứng với thị trường lao động.

Đào tạo cũng cần gắn chặt hơn với nghiên cứu khoa học, dữ liệu và các bài toán thực tế từ doanh nghiệp, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường, phòng thí nghiệm và thực tiễn sản xuất.

Gắn đào tạo, nghiên cứu với bài toán của doanh nghiệp

PGS.TS Nguyễn Thế Vinh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất, cho biết để chuyển từ đào tạo kỹ sư truyền thống sang đào tạo nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ, nhà trường xác định kiến thức chuyên môn sâu vẫn là nền tảng.

“Làm chủ công nghệ không có nghĩa là giảm vai trò của kiến thức chuyên môn. Ngược lại, chuyên môn sâu vẫn phải là nền tảng, nhưng trên nền tảng đó người kỹ sư cần được bổ sung năng lực về dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, mô hình hóa, tự động hóa, khả năng làm việc liên ngành và giải quyết những bài toán thực tế”, PGS.TS Nguyễn Thế Vinh nói.

Theo ông Vinh, thay vì đào tạo AI, dữ liệu hay công nghệ số như những nội dung tách rời, nhà trường sẽ từng bước tích hợp các công nghệ này vào từng ngành đào tạo.

Sinh viên địa chất, khai thác mỏ, dầu khí, trắc địa, công trình ngầm... không chỉ cần nắm vững kiến thức chuyên ngành mà còn phải biết sử dụng dữ liệu, AI và các công cụ số để giải quyết những vấn đề cụ thể của lĩnh vực mình theo đuổi.

Nhà trường cũng tăng cường đào tạo theo dự án, mô phỏng, thực hành phòng thí nghiệm và giải quyết các bài toán do doanh nghiệp đặt hàng. Ngay từ năm học 2026-2027, nhà trường ưu tiên rà soát chuẩn đầu ra và nội dung chương trình theo các nhóm năng lực gồm chuyên môn sâu; dữ liệu và AI; tư duy liên ngành và hệ thống; ngoại ngữ, đổi mới sáng tạo và khả năng học tập suốt đời.

Cùng với đổi mới chương trình đào tạo, nhà trường định hướng phát triển các trung tâm nghiên cứu xuất sắc, tập trung vào những vấn đề chiến lược như khoáng sản chiến lược và công nghệ lòng đất; địa không gian số, AI và bản sao số; công trình ngầm, metro và đường sắt tốc độ cao.

Mỗi trung tâm không chỉ có phòng thí nghiệm và đội ngũ nghiên cứu mà phải hình thành chuỗi từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng đến phát triển sản phẩm, thử nghiệm và chuyển giao.

Về đội ngũ, nhà trường định hướng phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh gắn với từng chương trình công nghệ chiến lược, đồng thời thu hút chuyên gia trong và ngoài nước, nghiên cứu viên sau tiến sĩ và nghiên cứu sinh toàn thời gian.

Một hướng quan trọng khác là tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong nghiên cứu và đào tạo. Theo PGS.TS Nguyễn Thế Vinh, nhà trường cần chuyển từ cách làm “có kết quả nghiên cứu rồi mới tìm doanh nghiệp” sang mô hình doanh nghiệp tham gia ngay từ khi hình thành bài toán nghiên cứu.

Nhà trường định hướng phát triển Trung tâm Chuyển giao Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Mỏ - Địa chất làm đầu mối quản lý tài sản trí tuệ, đánh giá khả năng ứng dụng, kết nối doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Các kết quả nghiên cứu có tiềm năng sẽ được hỗ trợ đăng ký sáng chế, hoàn thiện sản phẩm mẫu, thử nghiệm và xây dựng phương án chuyển giao, cấp phép hoặc hình thành doanh nghiệp khoa học - công nghệ, spin-off (doanh nghiệp độc lập).

“Doanh nghiệp phải trở thành đồng tác giả của quá trình R&D: cùng đặt bài toán, chia sẻ dữ liệu và hiện trường thử nghiệm, cùng đánh giá sản phẩm và, khi phù hợp, cùng đầu tư cho giai đoạn pilot (thử nghiệm). Khi đó, khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường sẽ được rút ngắn đáng kể”, PGS.TS Nguyễn Thế Vinh nói.

Theo ông Vinh, mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng số đề tài nghiên cứu hay công bố khoa học mà phải tạo ra công nghệ lõi, sản phẩm mẫu, dây chuyền thử nghiệm, sáng chế, hợp đồng chuyển giao và doanh nghiệp từ kết quả nghiên cứu.

Từ những lĩnh vực thế mạnh truyền thống như địa chất, khoáng sản, khai thác mỏ, năng lượng, trắc địa - bản đồ và công trình ngầm, nhà trường đang mở rộng không gian phát triển khi kết hợp với AI, dữ liệu lớn, bản sao số, tự động hóa và các công nghệ năng lượng mới.

Qua đó, Trường Đại học Mỏ - Địa chất hướng tới thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn, đào tạo nguồn nhân lực không chỉ “biết công nghệ” mà từng bước có khả năng làm chủ và tạo ra công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.