Vì sao đau bụng kinh âm ỉ hoặc dữ dội?

Nguồn ảnh: VnExpress

Cơn đau âm ỉ hoặc dữ dội trong kỳ kinh nguyệt kèm nôn mửa, ngất xỉu thường có liên quan đến nội tiết tố.

Cơn đau bụng kinh ở phụ nữ có thể không giống nhau. Ở mức độ nhẹ, cơn đau thường xuất hiện trước hoặc ngay ngày đầu hành kinh, kéo dài 24-48 giờ. Cảm giác đau âm ỉ ở vùng bụng dưới kèm mệt mỏi không ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hằng ngày. Với mức trung bình, cơn đau quặn rõ rệt hơn, gây khó chịu, có thể lan sang vùng lưng dưới và đùi. Trường hợp nặng, cơn đau co thắt cường độ mạnh và kéo dài liên tục nhiều ngày, kèm buồn nôn, nôn, chóng mặt, vã mồ hôi, tiêu chảy hoặc mất ý thức (ngất xỉu), phải nằm nghỉ một chỗ, không thể làm việc hay học tập.

Dược sĩ Đỗ Xuân Hòa, Trung tâm thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, giải thích khi không có sự thụ tinh, nồng độ progesterone giảm xuống. Sự sụt giảm này kích thích lớp niêm mạc tử cung giải phóng lượng lớn prostaglandin làm các cơ trơn tử cung thắt chặt và co bóp mạnh để bong tróc và đẩy lớp niêm mạc ra ngoài dưới dạng máu kinh. Mức độ co bóp, sự nhạy cảm của hệ thần kinh cảm giác đau chịu sự chi phối của nhiều yếu tố trong đó nội tiết tố. Sự cân bằng estrogen và progesterone đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chu kỳ kinh nguyệt.

Nếu tình trạng đau bụng kinh dữ dội, kéo dài và không đáp ứng với thuốc giảm đau, nên đến khám tại chuyên khoa để xác định nguyên nhân. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh — Phụ nữ đau bụng kinh dữ dội, kéo dài và không đáp ứng thuốc giảm đau đến bác sĩ khám. Ảnh: *Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh*

Ở nữ giới tuổi dậy thì, hệ trục não bộ - tuyến yên - buồng trứng chưa phát triển hoàn thiện. Nồng độ estrogen và progesterone chưa đạt mức cân bằng, thông thường là estrogen cao hơn progesterone nên làm lớp nội mạc tử cung dày, prostaglandin được tạo thành nhiều hơn, kích thích thần kinh nhạy cảm đau nên thường gây đau hơn. Tình trạng này được gọi là đau bụng kinh nguyên phát. Bước vào giai đoạn tiền mãn kinh - mãn kinh (40-50 tuổi), sự sụt giảm và rối loạn nồng độ estrogen kéo theo lượng serotonin (hormone có vai trò điều hòa cảm xúc và tâm trạng) giảm theo khiến phụ nữ dễ cáu gắt, căng thẳng và nhạy cảm với cơn đau.

Các yếu tố lối sống như căng thẳng kéo dài (làm tăng cortisol), chế độ ăn nhiều đường, nhiều muối, thiếu ngủ hoặc ít vận động cũng góp phần làm trầm trọng thêm mức độ đau.

Người bị lạc nội mạc tử cung, bệnh cơ tuyến tử cung, đau vùng chậu mãn tính, cơn đau thường dữ dội do phản ứng viêm tại chỗ, máu ứ đọng gây viêm, đè thắt vào các tổ chức xung quanh. Các bệnh lý như u xơ tử cung làm tăng diện tích tử cung, cản trở sự co bóp bình thường hay hội chứng buồng trứng đa (PCOS) khiến chu kỳ không đều, niêm mạc tích tụ dày cũng làm cho những kỳ kinh có mức độ đau cao hơn ở người bình thường.

Mô tả biến động nội tiết, buồng trứng và niêm mạc tử cung trong một chu kỳ kinh nguyệt. Ảnh: Dược phẩm Eco — Mô tả biến động nội tiết, buồng trứng và niêm mạc tử cung trong một chu kỳ kinh nguyệt. Ảnh: *Dược phẩm Eco*

Theo dược sĩ Hòa, đau bụng kinh ở mức độ nhẹ có thể xoa dịu bằng cách chườm ấm, uống nước ấm. Vận động nhẹ nhàng giúp giảm đau, giảm căng thẳng, mang lại nhiều lợi ích khác cho sức khỏe. Đi bộ, đạp xe, hoặc yoga đều góp phần cải thiện tâm lý, giảm mệt mỏi.

Để xoa dịu cơn đau bụng kinh, phụ nữ nên ngủ đủ giấc, hạn chế caffeine, kiểm soát stress và duy trì chế độ ăn lành mạnh, có phương pháp ổn định nội tiết. Bổ sung chế độ dinh dưỡng với thực phẩm đa dạng, chú trọng vào rau củ, hạt ngũ cốc nguyên hạt, protein là cách tốt giúp cung cấp năng lượng cho cơ thể.

Một số thảo dược nhưlepidium meyenii với các hoạt chất có hoạt tính sinh học cao có thể tác động tích cực lên hệ trục não bộ - tuyến yên - buồng trứng. Điều này giúp bộ ba nội tiết tố quan trọng là estrogen, progesterone và testosterone có thể tự sản sinh theo nhu cầu cơ thể giúp điều hòa kinh nguyệt, giảm nhẹ các triệu chứng bốc hỏa, cáu gắt, mất ngủ...

Theo dược sĩ Hòa, nếu cơn đau xuất hiện đột ngột, kéo dài hoặc không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường, phụ nữ nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để khám, kiểm tra nội tiết, tầm soát các bệnh lý phụ khoa.

Thái Thanh

Độc giả gửi câu hỏi về sản phụ khoa tại đây để bác sĩ giải đáp

Hiện tượng đau bụng kinh ở phụ nữ xuất hiện với nhiều mức độ khác nhau, từ cảm giác âm ỉ vùng bụng dưới cho đến những cơn co thắt dữ dội kéo dài kèm buồn nôn hoặc ngất xỉu. Theo Dược sĩ Đỗ Xuân Hòa từ Trung tâm thông tin Y khoa thuộc Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, nguyên nhân cơ bản xuất phát từ sự sụt giảm nồng độ progesterone khi trứng không được thụ tinh, thúc đẩy niêm mạc tử cung giải phóng lượng lớn prostaglandin gây co thắt mạnh cơ trơn tử cung. Sự biến động và mất cân bằng giữa hai nội tiết tố estrogen và progesterone chính là yếu tố then chốt quyết định cường độ co bóp tử cung cùng độ nhạy cảm của hệ thần kinh cảm giác. Ở lứa tuổi dậy thì, hệ trục não bộ, tuyến yên và buồng trứng chưa hoàn thiện khiến lượng estrogen vượt trội làm niêm mạc tử cung tăng độ dày và sinh ra nhiều prostaglandin hơn. Khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh, sự suy giảm estrogen tiếp tục kéo theo hormone serotonin sụt giảm, kết hợp cùng lượng cortisol gia tăng từ căng thẳng tâm lý khiến cơ thể phụ nữ trở nên nhạy cảm hơn với các cơn đau. Bên cạnh cơ chế nội tiết tố và thói quen sinh hoạt chưa lành mạnh, mức độ nghiêm trọng của cơn đau còn chịu tác động trực tiếp từ các bệnh lý phụ khoa thực thể. Những tình trạng như lạc nội mạc tử cung, bệnh cơ tuyến tử cung hay u xơ tử cung làm tăng diện tích tử cung và đè thắt vào các tổ chức xung quanh do phản ứng viêm tại chỗ. Đồng thời, hội chứng buồng trứng đa nang cũng khiến niêm mạc tích tụ dày hơn bình thường, dẫn đến những kỳ kinh nguyệt có cường độ đau đớn dữ dội và dai dẳng. Để giảm bớt sự khó chịu trong chu kỳ hành kinh, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp xoa dịu tự nhiên như chườm ấm, vận động nhẹ nhàng, ngủ đủ giấc và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý. Tuy nhiên, đối với những trường hợp đau bụng kinh dữ dội kéo dài và không đáp ứng thuốc giảm đau, phụ nữ cần chủ động đến các cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời.