Yếu một bên cơ thể là dấu hiệu thường gặp sau đột quỵ. Người bệnh có thể khó nâng tay, bước đi, cầm nắm đồ vật hoặc điều khiển cơ mặt ở bên liệt. Mức độ suy giảm vận động phụ thuộc vào vị trí, phạm vi tổn thương não và vùng chức năng vận động liên quan.
Các đường dẫn truyền vận động bắt chéo
Não điều khiển hoạt động vận động thông qua các tín hiệu thần kinh truyền từ vỏ não, đi xuống thân não, tủy sống rồi đến các cơ. Trong đó, phần lớn sợi thần kinh thuộc bó vỏ - tủy, con đường quan trọng kiểm soát vận động chủ động, bắt chéo sang phía đối diện ở phần dưới hành não trước khi tiếp tục đi xuống tủy sống.
Vì vậy, bán cầu não trái thường kiểm soát vận động ở nửa người phải, trong khi bán cầu não phải chi phối nửa người trái. Khi đột quỵ làm tổn thương vùng não hoặc đường dẫn truyền vận động ở một bên, tín hiệu đến các cơ phía đối diện có thể bị gián đoạn. Do đó, người bệnh xuất hiện tình trạng yếu hoặc liệt nửa người bên kia.
Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ (ASA), tổn thương ở bán cầu não trái có thể gây yếu hoặc liệt bên phải cơ thể và ngược lại. Tuy nhiên, đột quỵ thân não có thể gây ra biểu hiện phức tạp hơn, đôi khi ảnh hưởng đến cả hai bên cơ thể, tùy vị trí và vùng tổn thương.
Đột quỵ có thể khiến người bệnh yếu hoặc mất khả năng vận động ở tay, chân cùng một bên cơ thể. Ảnh được tạo bởi AI
Mức độ tổn thương quyết định biểu hiện yếu liệt
Yếu nửa người sau đột quỵ gọi là hemiparesis. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến mặt, tay, chân hoặc kết hợp nhiều vùng trên cùng một bên cơ thể. Người bệnh thường gặp khó khăn khi đi lại, giữ thăng bằng, cầm nắm đồ vật, ăn uống hoặc mặc quần áo.
Hemiparesis khác với hemiplegia - tình trạng liệt nửa người, khi người bệnh mất hoặc gần như mất khả năng chủ động vận động ở bên bị ảnh hưởng. Hai tình trạng có thể xuất hiện sau đột quỵ, tùy vùng não và mức độ tổn thương.
Theo Healthline, ngoài yếu cơ, người bệnh còn có thể bị tê bì, giảm khả năng phối hợp động tác, mất thăng bằng hoặc khó kiểm soát cơ mặt. Một số trường hợp chỉ yếu ở tay hoặc chân, trong khi người khác bị ảnh hưởng đồng thời cả mặt và các chi.
Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều gây yếu một bên cơ thể. Tùy vùng não bị tổn thương, người bệnh còn có thể gặp vấn đề về ngôn ngữ, thị lực, trí nhớ, khả năng nuốt hoặc nhận thức.
Phục hồi vận động cần tập luyện và trị liệu phù hợp
Khả năng phục hồi sau đột quỵ khác nhau ở mỗi người, phụ thuộc vào vị trí, phạm vi tổn thương não, mức độ yếu liệt, sức khỏe tổng thể và thời điểm được điều trị. Một số người cải thiện đáng kể khả năng vận động, trong khi người khác cần hỗ trợ lâu dài trong sinh hoạt.
Não có khả năng thay đổi và tái tổ chức các kết nối thần kinh sau tổn thương, được gọi là tính mềm dẻo thần kinh. Quá trình này giúp não thích nghi, củng cố những mạng lưới thần kinh liên quan đến vận động và hỗ trợ phục hồi chức năng.
Việc luyện tập lặp lại, có mục tiêu và phù hợp với khả năng của người bệnh góp phần thúc đẩy quá trình này. Theo Times of India, phục hồi chức năng thường kết hợp vật lý trị liệu để cải thiện sức mạnh, khả năng giữ thăng bằng và đi lại, hoạt động trị liệu giúp người bệnh thực hiện những công việc thường ngày như mặc quần áo, ăn uống hoặc sử dụng bàn tay. Bài tập cần được điều chỉnh theo tình trạng từng người và duy trì đều đặn theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Yếu hoặc tê đột ngột ở mặt, tay hay chân, đặc biệt ở một bên cơ thể, có thể là dấu hiệu đột quỵ. Người có biểu hiện này cần được cấp cứu ngay, kể cả khi triệu chứng giảm hoặc tự hết. Thời gian xử trí sớm có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế tổn thương não và cải thiện cơ hội phục hồi.
Bảo Bảo (Tổng hợp)