Vì sao Starlink đặc biệt quan trọng trên chiến trường Ukraine?

Ukraine đang đối mặt với hàng loạt khó khăn trong hoạt động tác chiến khi SpaceX bất ngờ hạn chế kết nối Starlink.

Theo các nguồn tin, từ sáng 14/10, SpaceX đã hạn chế tốc độ đo lường hoạt động của các thiết bị đầu cuối Starlink dành cho quân đội Ukraine xuống còn 160km/h trong đêm. Ông Sergey Beskrestnov - cố vấn đối ngoại của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, đồng thời là chuyên gia về hệ thống thông tin liên lạc và thiết bị bay không người lái - đã xác nhận thông tin này.

Sau đó, Quân đoàn 7 thuộc Lực lượng Tấn công Đường không Ukraine thông báo, tình trạng kết nối Starlink bị chậm lại khiến việc triển khai các UAV tầm trung trở nên gần như bất khả thi.

“Lực lượng quốc phòng của chúng tôi không nhận được bất kỳ cảnh báo nào về các hạn chế này. Điều này đã gây gián đoạn cho một số nhiệm vụ tác chiến", ông viết trên Telegram.

Vấn đề trở nên đặc biệt nghiêm trọng khi triển khai các loại UAV tốc độ cao. Ở giai đoạn cất cánh, một số thiết bị - như loại “Middle Strike”, cần đạt tốc độ rất lớn. Do đó, kết nối thiếu ổn định khiến việc triển khai hoặc sử dụng chúng cho mục đích tác chiến trở nên bất khả thi.

Trước thực trạng này, một câu hỏi lớn đặt ra là: vì sao Starlink lại là yếu tố đặc biệt quan trọng trên chiến trường Ukraine?

Kiev đã sử dụng hệ thống này như một công cụ liên lạc thiết yếu trên chiến trường, đồng thời ứng dụng nó trong tác chiến bằng thiết bị bay không người lái (UAV).

Nhờ có Starlink, các UAV của Ukraine duy trì được kết nối ổn định hơn với người điều khiển ở khoảng cách xa so với các mạng vô tuyến thông thường, đồng thời ít bị ảnh hưởng bởi các biện pháp gây nhiễu.

Theo một quan chức cấp cao của Ukraine, việc đột ngột áp đặt giới hạn tốc độ đối với các UAV kết nối qua Starlink đã khiến một số "nhiệm vụ" trên chiến trường bị gián đoạn.

Ông Serhiy Beskrestnov cho biết thêm rằng các quan chức không hề được thông báo trước về quy định giới hạn tốc độ ở mức 160km/h - quy định được công ty SpaceX của tỷ phú Musk áp dụng vào đêm 13/10 giờ địa phương.

Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho rằng, việc giới hạn tốc độ của các UAV kết nối với mạng lưới này ở mức tương đối thấp như vậy đã khiến nỗ lực của Ukraine trong việc đánh chặn các UAV sử dụng động cơ phản lực của Nga trở nên gần như vô ích.

Theo ông George Barros thuộc Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), Starlink đóng vai trò là "xương sống của hệ thống thông tin liên lạc quân sự tại Ukraine" và được sử dụng rộng rãi trong các lực lượng hải quân, lục quân cũng như không quân của Kiev.

Ông Barros - Giám đốc phụ trách Đổi mới và Kỹ thuật Tình báo Nguồn mở (OSINT) tại ISW - chia sẻ với BBC rằng các hạn chế này có thể gây ra những tác động lớn, bởi công nghệ này cho phép "UAV, pháo binh và các sở chỉ huy vận hành như một mạng lưới thống nhất theo thời gian thực, giúp rút ngắn tối đa khoảng thời gian từ khâu phát hiện mục tiêu đến khi khai hỏa".

Dù Starlink không hoạt động bên trong lãnh thổ Nga, các UAV của Ukraine vẫn có thể tận dụng hệ thống vệ tinh này để liên lạc với người điều khiển trong quá trình thực hiện các cuộc tấn công. Hiện chưa có giải pháp thay thế nào tương đương cho mạng lưới này.

Ông cũng cho biết, các hệ thống đánh chặn tích hợp Starlink nằm trong số những giải pháp hiệu quả nhất của Ukraine để đối phó với loại UAV Shahed sử dụng động cơ phản lực của Nga.

Do UAV Shahed bay với tốc độ hơn 310 km/h, các hạn chế từ SpaceX khiến nỗ lực truy đuổi và đánh chặn chúng của phía Ukraine trở nên gần như bất khả thi.

Ông Tom Whittington - chuyên gia về tác chiến điện tử kiêm nghiên cứu viên liên kết tại Viện RUSI - phát biểu trong chương trình PM của đài BBC Radio 4 rằng hệ thống vệ tinh này cho phép Ukraine truyền tải khối lượng lớn dữ liệu (như video, tin nhắn văn bản và cuộc gọi thoại), tương tự cách điện thoại thông minh hoạt động, nhưng không cần đến cơ sở hạ tầng viễn thông mặt đất thông thường.

Ông Whittington nhận định, các giới hạn về tốc độ "gần như ngăn chặn hoàn toàn" việc các thiết bị kết nối mạng di chuyển với tốc độ khoảng 160km/h, qua đó gây khó khăn cho công tác điều hướng UAV tại Ukraine cũng như tại các vùng lãnh thổ do Nga kiểm soát bên trong Ukraine.

Sự trùng hợp ngẫu nhiên?

Chuyên gia cố vấn Beskrestnov tin rằng những hạn chế này không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên mà có liên quan đến những căng thẳng mới nhất giữa Kiev và Washington.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng chỉ trích các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine nhắm vào các nhà máy lọc dầu của Nga, và kêu gọi tổ chức bầu cử để thay đổi lãnh đạo tại nước này. Những quan điểm chỉ trích đó cũng được tỷ phú Elon Musk đồng tình.

Việc Ukraine phàn nàn về các hạn chế đã thu hút sự chú ý đến cả Starlink và Starshield - một phiên bản quân sự của mạng lưới này do SpaceX phát triển cho Lầu Năm Góc.

Tỷ phú Musk cho biết hai hệ thống này tách biệt nhau, nhưng trong nhiều trường hợp, chúng sử dụng chung công nghệ vệ tinh nền tảng. Trong một bài đăng trên nền tảng X, ông Musk ám chỉ rằng "chính phủ Mỹ có thể là bên chịu trách nhiệm về tình trạng tốc độ kết nối bị chậm lại gây ảnh hưởng đến việc sử dụng công nghệ này của phía Ukraine".

"Các hệ thống Starshield thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của chính phủ Mỹ. Mọi giới hạn về tốc độ hay phạm vi sử dụng đều do quân đội Mỹ và cuối cùng là do Tổng thống Mỹ quyết định", ông Musk viết. 

"Starlink là dịch vụ thương mại thuộc quyền sở hữu và kiểm soát của SpaceX. Việc sử dụng Starlink chỉ giới hạn trong các hoạt động dân sự hoặc phòng thủ, và không được phép dùng cho các hành động quân sự mang tính tấn công, vì điều đó là không phù hợp đối với một công ty thương mại", vị tỷ phú trên nhấn mạnh thêm.

Chiến sự Nga - Ukraine bùng nổ vào năm 2022 và hiện Moscow đang kiểm soát khoảng 20% ​​lãnh thổ Ukraine.

Hệ thống liên lạc vệ tinh của SpaceX đã đóng vai trò thiết yếu đối với cả các lực lượng Nga và Ukraine trong suốt cuộc chiến kéo dài 4 năm qua. Tuy nhiên, vào đầu năm nay, tỷ phú Musk đã cắt quyền sử dụng các thiết bị đầu cuối Starlink đối với lực lượng Nga; động thái này đã làm giảm đà tiến công của Moscow tại Ukraine.