Thận đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như lọc chất thải, điều hòa lượng nước và khoáng chất, kiểm soát huyết áp, hỗ trợ tạo hồng cầu và duy trì sức khỏe xương. Tuy nhiên, bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm. Không ít người chỉ phát hiện bất thường khi khám sức khỏe hoặc khi các triệu chứng đã xuất hiện rõ hơn.
Thận vẫn duy trì chức năng nhờ cơ chế bù trừ
Theo các chuyên gia, khả năng thích nghi và bù trừ của thận là một trong những lý do khiến bệnh khó được nhận biết sớm.
Thận có khả năng duy trì hoạt động ngay cả khi một phần chức năng bị suy giảm. Những đơn vị lọc còn hoạt động có thể tăng cường nhiệm vụ để bù đắp cho phần bị tổn thương. Nhờ cơ chế này, cơ thể vẫn giữ được tương đối ổn định các chức năng thiết yếu trong một thời gian.
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ (NKF), bệnh thận mạn thường không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Nhiều người vẫn cảm thấy khỏe mạnh dù chức năng lọc đã suy giảm hoặc thận bắt đầu có dấu hiệu tổn thương. Vì vậy, cảm giác cơ thể bình thường không đồng nghĩa thận đang hoạt động tốt.
Đau vùng lưng hoặc hông đôi khi liên quan đến bệnh lý thận, đôi khi dễ bị bỏ qua. Ảnh: Ngọc Phạm
Triệu chứng bệnh thận thường không rõ ràng
Khi chức năng lọc suy giảm đáng kể, chất thải và dịch dư thừa có thể tích tụ trong cơ thể, kéo theo nhiều biểu hiện. Người bệnh có thể mệt mỏi kéo dài, khó tập trung, chán ăn, buồn nôn, ngứa da hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
Tình trạng giữ nước có thể gây phù ở bàn chân, mắt cá hoặc mặt. Một số người nhận thấy thay đổi về số lần đi tiểu, lượng nước tiểu hoặc nước tiểu có nhiều bọt. Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể khó thở do ứ dịch.
Những dấu hiệu này không đặc hiệu cho bệnh thận. Mệt mỏi có thể liên quan đến thiếu máu, thiếu ngủ hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác; phù cũng xuất hiện trong bệnh tim và bệnh gan. Do đó, người bệnh dễ bỏ qua hoặc quy triệu chứng cho tuổi tác, căng thẳng và sinh hoạt thiếu điều độ.
Theo NKF, bệnh thận mạn ở giai đoạn tiến triển còn có thể dẫn đến thiếu máu, rối loạn khoáng chất và xương, tăng huyết áp, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, một số người cần điều trị thay thế thận bằng lọc máu hoặc ghép thận.
Người có bệnh nền cần kiểm tra thận dù chưa có triệu chứng
Đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nguyên nhân phổ biến gây bệnh thận mạn. Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, còn huyết áp cao khiến hệ thống lọc phải chịu áp lực lớn. Người mắc bệnh tim mạch, béo phì, bệnh tự miễn, có người thân mắc bệnh thận hoặc từng bị tổn thương thận cấp cũng cần lưu ý nguy cơ.
Ngoài ra, tự ý dùng thuốc kéo dài, đặc biệt một số thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, có thể gây hại cho thận ở một số người. Việc sử dụng thực phẩm bổ sung, thảo dược hoặc sản phẩm được quảng cáo có tác dụng thải độc, làm sạch thận nhưng không rõ thành phần cũng tiềm ẩn rủi ro. Kiểm soát bệnh nền, tái khám và tuân thủ hướng dẫn y tế giúp hạn chế nguy cơ tổn thương tiến triển.
Xét nghiệm máu và nước tiểu giúp phát hiện sớm
Không nên đợi đến khi phù, mệt mỏi hoặc thay đổi tiểu tiện mới kiểm tra thận. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), người mắc đái tháo đường nên kiểm tra chức năng thận hằng năm; người bị tăng huyết áp, bệnh tim hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận nên trao đổi với bác sĩ về tần suất xét nghiệm phù hợp.
Bảo Bảo (Tổng hợp)