WHO vừa đề xuất dán nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì thực phẩm, trong bối cảnh Việt Nam chỉ yêu cầu doanh nghiệp in bảng thành phần ở mặt sau bao bì hàng hóa. Vị trí này chứa cỡ chữ nhỏ, khó đọc, khiến người tiêu dùng khó phát hiện thông tin lượng muối, đường hoặc chất béo không có lợi cho sức khỏe khi chọn mua.
Đại diện WHO Việt Nam cho rằng khi chọn một sản phẩm bán trong siêu thị, người mua thường chỉ có vài giây để so sánh. Trong khi đó, thông tin dinh dưỡng hiện chủ yếu nằm ở mặt sau bao bì, dưới dạng bảng số liệu với nhiều dòng chữ và đơn vị khác nhau.
Muốn biết một sản phẩm có nhiều đường, natri (tức muối) hay chất béo hay không, người tiêu dùng phải tìm đúng thông tin, đọc hàm lượng và đôi khi tự quy đổi theo khẩu phần. Với người không có kiến thức dinh dưỡng hoặc đang mua sắm vội, việc này không đơn giản.
Do đó, WHO khuyến nghị ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì (Front of Pack Labelling - FOPL) đối với thực phẩm đóng gói sẵn. FOPL là hình thức đưa một số thông tin dinh dưỡng quan trọng ra vị trí dễ nhìn nhất trên bao bì. Tùy mô hình, nhãn có thể sử dụng màu sắc, biểu tượng hoặc cảnh báo bằng chữ.
Với mô hình cảnh báo, sản phẩm chứa hàm lượng cao các chất dinh dưỡng cần hạn chế có thể được nhận diện bằng những thông tin như "nhiều đường", "nhiều natri", "nhiều chất béo bão hòa", "nhiều tổng chất béo" hoặc "nhiều chất béo chuyển hóa". Cách ghi này giúp người mua không phải tự tính toán từ một bảng số liệu dài. Ngoài ra, thông tin là một dấu hiệu trực quan cho phép họ nhận biết nhanh đặc điểm dinh dưỡng của sản phẩm và cân nhắc trước khi mua.
Theo WHO, cách ghi này là công cụ hỗ trợ lựa chọn chứ không thay người tiêu dùng quyết định sản phẩm nào được mua hay sử dụng.
Người tiêu dùng đọc nhãn sản phẩm khi mua sắm tại siêu thị ở TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Việt Nam đang chịu gánh nặng lớn từ các bệnh không lây nhiễm. WHO và Bộ Y tế ghi nhận khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam liên quan các bệnh không lây nhiễm, trong đó khoảng 44% xảy ra trước tuổi 70. Có nhiều nguyên nhân gây bệnh, trong đó một số yếu tố nguy cơ liên quan chế độ ăn có thể phòng ngừa hoặc điều chỉnh.
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Dinh dưỡng Quốc gia (Bộ Y tế), cho biết tiêu thụ quá nhiều muối, đường tự do, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa liên quan đến thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa, bệnh tim mạch và đái tháo đường. Do đó, giúp người dân nhận biết nhanh những sản phẩm chứa nhiều thành phần này là giải pháp nhằm giảm các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm.
Đại diện WHO cho hay FOPL không chỉ nhắm tới hành vi của người tiêu dùng khi chọn mua hàng, mà doanh nghiệp cũng phải điều chỉnh công thức để giảm các thành phần khiến sản phẩm phải mang cảnh báo.
Tại Chile, sau khi áp dụng hệ thống cảnh báo bằng biểu tượng màu đen, một số nghiên cứu ghi nhận giảm doanh số các nhóm sản phẩm có hàm lượng cao đường, natri hoặc chất béo bão hòa. Tại Peru, hệ thống cảnh báo được triển khai từ năm 2019. Một số đánh giá ghi nhận xu hướng doanh nghiệp cải tiến công thức và tỷ lệ sản phẩm thuộc diện phải dán cảnh báo giảm trong những năm sau đó.
WHO khuyến nghị các quốc gia xây dựng hệ thống FOPL thống nhất, bắt buộc và được cơ quan quản lý nhà nước giám sát.
ThS Lê Thị Thu Hà, Trường Đại học Y tế Công cộng, cho rằng về bản chất, nhãn cảnh báo không nhằm "cấm" một loại thực phẩm. Mục tiêu là đưa thông tin quan trọng đến gần mắt người mua hơn. Ở cấp độ thị trường, chính sách tạo động lực để doanh nghiệp giảm đường, muối hoặc chất béo trong sản phẩm.
Lê Nga