Theo Live Science, nhóm nghiên cứu đứng đầu là nhà khoa học địa chất Stefano Tavani ở Đại học Florence phát hiện vỏ Trái Đất dưới Italy đang tách ra và chìm vào lớp phủ. Đây là nguyên nhân dẫn đến nhiều hoạt động địa chấn tại dãy núi Apennine trải dài 1.200 km dọc bán đảo Italy. Khu vực này cũng giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về giai đoạn cuối của quá trình hút chìm (xảy ra khi một mảng vỏ đại dương đặc và nặng hơn trượt xuống dưới mảng vỏ lục địa lân cận).
Vùng Địa Trung Hải nằm giữa châu Phi, châu Á và châu Âu, bao gồm nhiều vi mảng kiến tạo và dãy núi, khiến địa chất khu vực vô cùng phức tạp. Mảng châu Phi ở phía nam đang đẩy về hướng bắc, nén vỏ Trái Đất, thúc đẩy đại dương cổ đại Tethys chìm vào lớp phủ bên dưới dãy Apennine trong khoảng 50 triệu năm.
Theo Science Alert, quá trình này tạo ra lực xô đẩy dọc theo dãy Apennine. Khi mảng châu Phi chìm dưới mảng Á Âu, ranh giới của vùng hút chìm tiến dần về phía mảng châu Phi, khiến vỏ Trái Đất phía Á Âu bị kéo giãn và mỏng đi, tạo ra hai bồn địa lớn: một bồn cũ ở biển Địa Trung Hải phía tây Corsica và Sardinia, cùng bồn mới hơn ở vùng biển Tyrrhenian của Địa Trung Hải nằm ngoài khơi phía tây bán đảo Italy.
Để tìm hiểu rõ hoạt động kiến tạo bất thường phía sau quá trình hình thành bồn địa và dãy Apennine, Tavani và đồng nghiệp tích hợp dữ liệu từ GPS và đo đạc vệ tinh vào mô hình kiến tạo của chuyển động mảng. Họ phát hiện lớp vỏ dưới dãy Apennine đang tách ra và chìm vào lớp phủ trong quá trình gọi là tách lớp. Chính quá trình tách lớp này gây ra phần lớn hoạt động địa chấn tại dãy Apennine chứ không phải hiện tượng hút chìm.
Tương tự một chiếc khóa kéo, quá trình tách lớp không xảy ra trên toàn bộ dãy núi mà tập trung tại một "vùng bản lề" với phần trước chìm xuống dưới Italy hướng về phía mảng tiền duyên Adriatic thuộc vi mảng Adria, một bồn địa chạy song song dọc theo sườn phía đông dãy Apennines. Popular Mechanics cho biết các nhà nghiên cứu rút ra kết luận trên bằng cách phân tích dữ liệu động đất và GPS trong nhiều thập kỷ cũng như xem xét đường gián đoạn Mohorovičić (gọi tắt là Moho), ranh giới địa chất nằm giữa lớp vỏ Trái Đất và lớp phủ bên dưới. Theo họ, một đoạn dài 500 km của Moho ở cả hai phía Tyrrhenian và Adriatic chồng lấn lên nhau, tạo thành "mặt trước tách lớp". Dữ liệu nghiên cứu cho thấy lớp vỏ phía sau vùng bản lề di chuyển với tốc độ khoảng 4 mm/năm trong khi hoạt động nén xảy ra với tốc độ 2 mm/năm phía trước vùng bản lề.
Dãy núi Apennines ở Italy. Ảnh: Wikipedia
Nhóm của Tavani nhấn mạnh quá trình tách lớp không bắt đầu đột ngột mà có khả năng xảy ra ít nhất cuối thế Trung Tân, khoảng 10 triệu năm trước. Trong nghiên cứu công bố hôm 7/9 trên tạp chí Communications Earth & Environment, nhóm nghiên cứu dự đoán trong vài triệu năm nữa, lớp vỏ Trái Đất dưới Italy sẽ tách rời hẳn và hai mảng sẽ hợp nhất. Theo họ, những nới khác trên thế giới cũng đang trải qua quá trình tương tự, như rãnh Hellenic phía nam Hy Lạp.
An Khang tổng hợp