Xe hybrid cắm sạc có thể tốn tài nguyên hơn ta nghĩ

Xe hybrid cắm sạc, thường gọi là PHEV, được xem như lựa chọn trung gian giữa ô tô động cơ đốt trong truyền thống và xe điện hoàn toàn. Nhờ kết hợp động cơ xăng với bộ pin có thể sạc từ nguồn điện bên ngoài, PHEV vừa chạy điện trong hành trình ngắn, vừa dùng nhiên liệu khi cần đi xa. Cách vận hành linh hoạt này giúp PHEV nhận được nhiều chính sách ưu đãi tại một số thị trường, đồng thời tạo cảm giác an tâm cho người chưa sẵn sàng chuyển hẳn sang xe điện. Tuy nhiên, nghiên cứu của Hội đồng Quốc tế về Giao thông sạch, ICCT, cho thấy lợi ích phát thải của PHEV phụ thuộc rất lớn vào thói quen sử dụng thực tế. Một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu là “utility factor”, có thể hiểu là hệ số ước tính tỉ lệ quãng đường chiếc xe vận hành hoàn toàn bằng điện. Các phép tính phục vụ quy định phát thải thường giả định rằng chủ xe cắm sạc khá thường xuyên, nhờ đó phần lớn hành trình ngắn được thực hiện bằng điện. Khi giả định ấy không phản ánh đúng đời sống, khoảng cách giữa kết quả phòng thử nghiệm và mức tiêu thụ nhiên liệu ngoài đường có thể trở nên rất đáng kể. Dữ liệu sử dụng từ xe cá nhân và đội xe doanh nghiệp, theo nghiên cứu được dẫn lại, cho thấy mức tiêu thụ nhiên liệu thực tế của PHEV có thể cao gấp 2 đến 4 lần thông số chính thức. Chênh lệch này đặc biệt rõ ở những chiếc xe ít được cắm sạc, bởi pin không đủ năng lượng khiến động cơ đốt trong phải đảm nhiệm phần lớn quá trình vận hành. Khi đó, động cơ xăng không chỉ phải cung cấp lực kéo, mà còn phải mang theo trọng lượng đáng kể của bộ pin và những thành phần thuộc hệ truyền động điện. Vì vậy, lợi thế tiết kiệm nhiên liệu và giảm khí CO2 của PHEV có thể suy giảm mạnh, dù chiếc xe trên giấy tờ vẫn sở hữu khả năng chạy điện. Ngay cả các mẫu PHEV đời mới, vốn có pin lớn hơn và phạm vi vận hành thuần điện dài hơn, cũng không mặc nhiên đạt mức phát thải thấp nếu chủ xe hiếm khi sạc. Những phát hiện này không có nghĩa mọi chiếc PHEV đều tiêu thụ nhiều nhiên liệu hoặc gây phát thải cao hơn các lựa chọn khác trên thị trường. Trái lại, loại xe này có thể phát huy ưu điểm rõ rệt khi chủ xe tận dụng thường xuyên khả năng chạy điện trong những chuyến đi hằng ngày. Một người có thể sạc xe mỗi ngày và chủ yếu di chuyển quãng đường ngắn sẽ dùng rất ít xăng, đặc biệt nếu lịch trình phù hợp với phạm vi hoạt động của pin. Trong những chuyến đi dài, động cơ đốt trong tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ, giúp người sử dụng không phải phụ thuộc hoàn toàn vào mạng lưới trạm sạc. Chính khả năng kết hợp này khiến PHEV phù hợp với người muốn giảm sử dụng nhiên liệu hằng ngày nhưng vẫn cần sự linh hoạt khi di chuyển xa. Ngược lại, một chủ xe hiếm khi cắm sạc sẽ vận hành PHEV gần giống ô tô hybrid thông thường, nhưng phải mang thêm bộ pin lớn và nặng hơn. Cùng một mẫu xe, kết quả tiêu thụ nhiên liệu vì thế có thể khác xa giữa hai người dùng, tùy điều kiện sạc, độ dài hành trình và thói quen đi lại. Đây cũng là lý do ICCT không đề xuất loại bỏ xe hybrid cắm sạc, mà nhấn mạnh yêu cầu điều chỉnh cách đánh giá loại phương tiện này. Theo hướng tiếp cận đó, tiêu chuẩn thử nghiệm và chính sách hỗ trợ cần phản ánh sát hơn cách PHEV được sử dụng ngoài thực tế, thay vì chỉ dựa trên giả định lý tưởng. Thông tin từ Tuổi Trẻ cho thấy câu chuyện PHEV không chỉ liên quan công nghệ, mà còn đặt câu hỏi về trách nhiệm sử dụng sau khi xe rời đại lý. Một chiếc xe được quảng bá là tiết kiệm và thân thiện môi trường chỉ phát huy đầy đủ lợi ích khi chủ nhân duy trì việc sạc pin, nhất là trước các chuyến đi ngắn. Trong bối cảnh thị trường ô tô Việt Nam năm 2025 chứng kiến hơn 27.000 xe Limo Green cùng sự tăng tốc của hybrid và PHEV, thói quen mua xe đang thay đổi nhanh chóng. Điện hóa đã trở thành xu hướng chủ đạo, tạo sức ép lớn lên xe xăng, nhưng hiệu quả môi trường cuối cùng vẫn phụ thuộc cách người dùng khai thác từng công nghệ.