3 thủ phạm gây ung thư
Theo PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), ước tính GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), Việt Nam ghi nhận khoảng 22.584 ca ung thư đại trực tràng mắc mới và 10.990 ca tử vong. Với ung thư dạ dày, số ca mắc mới khoảng 12.373, trong khi số người tử vong lên tới 10.280 trường hợp.
Đáng lưu ý, ung thư đường tiêu hóa không chỉ gặp ở người cao tuổi mà ngày càng được phát hiện nhiều ở những người trong độ tuổi lao động. Thói quen ăn uống thiếu lành mạnh, ít vận động, thừa cân, béo phì và tâm lý chủ quan với việc khám sức khỏe có thể làm gia tăng nguy cơ bệnh.
Bác sĩ Phương cho biết, ung thư đường tiêu hóa thường là kết quả của nhiều yếu tố nguy cơ tác động trong thời gian dài.
Thứ nhất, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, đồ đóng hộp nhưng ít rau xanh và chất xơ là một trong những yếu tố cần lưu ý. Bên cạnh đó, ít vận động, thừa cân, béo phì cũng liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Thứ hai, một số tổn thương tiền ung thư, điển hình là polyp đại trực tràng, có thể tiến triển thành ung thư theo thời gian nếu không được phát hiện và xử trí. Người mắc bệnh viêm ruột mạn tính cũng cần được đánh giá nguy cơ và theo dõi phù hợp.
Thứ ba, yếu tố gia đình cũng đóng vai trò quan trọng. Những người có bố mẹ, anh chị em ruột mắc ung thư đại trực tràng hoặc có các hội chứng polyp di truyền cần trao đổi với bác sĩ để được tư vấn về nguy cơ và kế hoạch sàng lọc.
Dấu hiệu ung thư xuất hiện
Theo PGS Phương, ung thư đường tiêu hóa ở giai đoạn sớm có thể không gây triệu chứng rõ ràng. Một số người vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường nên dễ bỏ qua những dấu hiệu ban đầu.
Tuy nhiên, người dân có thể quan sát những thay đổi như:
- Rối loạn thói quen đại tiện, táo bón hoặc tiêu chảy bất thường, cảm giác đi ngoài chưa hết hoặc mót rặn.
- Đi ngoài ra máu, phân đen hoặc thay đổi bất thường về hình dạng phân cần được đánh giá, nhất là khi kéo dài hoặc đi kèm các triệu chứng khác.
- Xuất hiện đau bụng âm ỉ, mệt mỏi, thiếu máu, sụt cân không rõ nguyên nhân.
Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu cho ung thư, vì vậy người bệnh không nên tự chẩn đoán mà cần được bác sĩ thăm khám.
Ung thư đại trực tràng là một trong những bệnh ung thư có thể phát hiện tổn thương tiền ung thư thông qua sàng lọc. Việc phát hiện và loại bỏ một số polyp có nguy cơ có thể giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư.
Bên cạnh duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động, ăn nhiều rau, chất xơ và ngũ cốc nguyên hạt, người dân nên hạn chế thịt chế biến sẵn và lượng thịt đỏ trong khẩu phần.
Theo Hội Ung thư Mỹ, người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu sàng lọc ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi. Các phương pháp có thể gồm xét nghiệm phân hoặc nội soi đại trực tràng. Với người có nguy cơ cao, thời điểm và phương pháp sàng lọc cần được bác sĩ tư vấn riêng.
Nội soi có thể giúp phát hiện tổn thương niêm mạc, polyp hoặc khối u và trong một số trường hợp có thể xử trí polyp ngay trong quá trình nội soi khi có chỉ định.
Điều quan trọng, theo bác sĩ Phương không phải chờ đến khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng mới đi khám. Với những nhóm có nguy cơ hoặc đến độ tuổi cần sàng lọc, chủ động kiểm tra có thể giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, khi cơ hội điều trị hiệu quả còn cao.