Ngày 3/10, nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 2026 (10/10), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các các chuyên gia khuyến cáo mọi người duy trì vận động thường xuyên để giúp giảm triệu chứng lo âu, trầm cảm, cải thiện giấc ngủ và tâm trạng, trong bối cảnh nhiều người ngày càng dành nhiều thời gian trước màn hình.
Theo WHO, hoạt động thể chất thường xuyên có liên quan đến việc giảm các triệu chứng lo âu và trầm cảm, cải thiện tâm trạng, giấc ngủ và chức năng nhận thức. Vận động cũng góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể và chất lượng cuộc sống.
Tuy nhiên, phần lớn dân số thế giới vẫn chưa vận động đủ. WHO ước tính khoảng 31% người trưởng thành và 80% thanh thiếu niên chưa đạt mức hoạt động thể chất được khuyến nghị. Tại Việt Nam, nghiên cứu của Bộ Y tế có đến 30% người Việt trưởng thành thiếu vận động thể lực. Tố chất về thể lực, sức bền và sức mạnh của thanh thanh niên Việt Nam xếp vào mức kém so với tiêu chuẩn. Tình trạng này đặc biệt đáng chú ý ở nhóm trẻ 11-17 tuổi. Khoảng 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai trong độ tuổi này chưa vận động đủ 60 phút mỗi ngày.
Sự bùng nổ của các thiết bị điện tử đã khiến thời gian "dán mắt" vào màn hình tăng chóng mặt. Học tập trực tuyến, làm việc từ xa, giải trí trên mạng xã hội hay xem phim hàng giờ liền... tất cả đều có thể thực hiện trong tư thế ngồi tĩnh tại. Vận động, thay vì là một phần thiết yếu của cuộc sống, đang bị thu hẹp thành một hoạt động "ngoài giờ", thậm chí bị bỏ qua.
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, thời gian sử dụng thiết bị điện tử kéo dài được xem là một trong những yếu tố hàng đầu cần đặc biệt lưu ý trong việc xây dựng lối sống lành mạnh, bên cạnh chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ và các hoạt động thể chất khác.
Hậu quả không chỉ dừng lại ở thể chất. WHO nhận định, các vấn đề sức khỏe tinh thần như lo âu và trầm cảm đang ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, khả năng học tập và làm việc của nhiều người. UNICEF cho biết, tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên gặp các vấn đề sức khỏe tinh thần phổ biến dao động từ 8-29%.
Trong bối cảnh đó, vận động là một trong những cách tiếp cận tương đối đơn giản để mỗi người chủ động chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần. Điều này không đồng nghĩa phải tập luyện với cường độ cao. Đi bộ, đạp xe, chạy bộ, chơi cầu lông hoặc tham gia các trò chơi vận động đều có thể trở thành những hoạt động thường nhật. Việc lựa chọn hình thức phù hợp với độ tuổi, thể trạng và sở thích có thể giúp duy trì thói quen lâu dài.
Trẻ vận động ở trường học. Ảnh: PATH
Tại Việt Nam, WHO và Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) khởi xướng Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng, được Tổ chức PATH triển khai cùng các đối tác quốc gia và tỉnh Nghệ An. Sáng kiến hướng tới việc tạo môi trường thuận lợi để người dân duy trì hoạt động thể chất, đồng thời thúc đẩy phối hợp giữa ngành y tế, giáo dục và thể thao.
Chương trình đã tiếp cận hơn 1,2 triệu lượt người thông qua truyền thông và các hoạt động cộng đồng; hỗ trợ hơn 229.000 học sinh và người dân tham gia, duy trì vận động thường xuyên. Tỷ lệ học sinh đạt khuyến nghị về hoạt động thể chất tăng 20,6%.
TS.BS. Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc Chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu tại PATH, cho biết với trẻ em và thanh thiếu niên, lợi ích của thể thao không chỉ nằm ở sức khỏe thể chất. "Vận động tạo cơ hội để các em vui chơi, kết nối, xây dựng sự tự tin và hình thành những thói quen tích cực từ sớm", bà nói.
Theo bà Hiền, việc tạo ra môi trường để mọi người có thể vận động thường xuyên, an toàn và vui vẻ là một trong những yếu tố góp phần xây dựng cộng đồng khỏe mạnh cả về thể chất và tinh thần.
Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 2026 có chủ đề Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change (Lắng nghe trải nghiệm, tạo nên đổi thay), nhấn mạnh việc lắng nghe trải nghiệm thực tế và thúc đẩy những thay đổi tích cực trong chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Lê Nga