Sáng 6/8, Hội thảo khoa học về an toàn giao thông cho trẻ em trên ô tô tại Việt Nam do Trường Đại học Y tế công cộng tổ chức, quy tụ nhiều nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực an toàn giao thông cùng đại diện các cơ quan quản lý.
Tại hội thảo, nhiều kết quả nghiên cứu mới về thực trạng sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em (Child Restraint System - CRS) đã được công bố, đồng thời các chuyên gia cũng đưa ra nhiều khuyến nghị nhằm thúc đẩy việc thực thi quy định mới, góp phần giảm thương vong cho trẻ em khi xảy ra tai nạn giao thông.
Trẻ em vẫn thường xuyên ngồi ghế trước, thiết bị an toàn ít được sử dụng
TS Dương Kim Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách và Phòng chống chấn thương (Trường Đại học Y tế công cộng) cho biết, khảo sát thực hiện trong năm 2024 trên 23.049 xe con cá nhân tại Việt Nam cho thấy, có 10,08% số xe chở trẻ em (dưới 10 tuổi và khoảng dưới 1,35m).
Đáng chú ý, tình trạng trẻ ngồi ở hàng ghế trước vẫn diễn ra khá phổ biến. Trong số các xe có chở trẻ em, có tới 42% trẻ ngồi ở hàng ghế trước, trong đó 22,8% trường hợp trẻ ngồi một mình ở ghế trước và 19,2% trẻ ngồi ghế trước cùng người lớn.
Nghiên cứu cũng ghi nhận tỷ lệ sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô tại Việt Nam đã có cải thiện nhưng vẫn ở mức rất thấp.
"Năm 2022, chỉ khoảng 1,3% xe có trang bị thiết bị an toàn cho trẻ em. Đến năm 2024, tỷ lệ tăng lên 4,62%, song con số này vẫn còn quá thấp so với yêu cầu bảo vệ trẻ em cũng như so với nhiều quốc gia trên thế giới", TS Tuấn cho biết.
Khảo sát về nhận thức cho thấy khoảng 75% người được hỏi bày tỏ sự đồng tình với việc cần sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô. Điều này cho thấy nhận thức xã hội đang dần thay đổi và là cơ sở để kỳ vọng tỷ lệ sử dụng sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới.
Nhóm nghiên cứu cũng tìm hiểu nguyên nhân khiến nhiều gia đình chưa sử dụng ghế an toàn cho trẻ em.
Khảo sát cho thấy 33,33% người sử dụng ô tô cho rằng giá thiết bị an toàn còn quá cao, trở thành rào cản lớn nhất. Ngoài yếu tố chi phí, 29,17% số người được hỏi cho rằng việc ngồi trong ô tô vốn đã an toàn nên không cần sử dụng thêm thiết bị chuyên dụng cho trẻ em.
Ông cho rằng việc ban hành quy định pháp luật là cần thiết, nhưng chỉ có quy định thôi là chưa đủ. Quan trọng hơn là phải giúp người dân hiểu được lợi ích thực sự của thiết bị an toàn, đồng thời phổ biến cách lựa chọn, lắp đặt và sử dụng đúng tiêu chuẩn.
"Ngay sau khi quy định bắt buộc về ghế trẻ em có hiệu lực, chúng tôi sẽ có những nghiên cứu mới và hy vọng tỷ lệ sử dụng các thiết bị an toàn sẽ tăng mạnh. Nếu nhận thức được nâng lên, phụ huynh sẽ chủ động trang bị cho con thay vì chỉ làm đối phó vì sợ bị xử phạt", TS Tuấn chia sẻ.
Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ
Phát biểu tại hội thảo, TS Dương Khánh Vân, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, nhấn mạnh trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi tham gia giao thông và có quyền được di chuyển an toàn.
Theo bà, nhiều người vẫn cho rằng chỉ cần thắt dây an toàn hoặc bế trẻ trên tay là đủ. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn không đúng vì "trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ".
Do đặc điểm cơ thể chưa phát triển hoàn thiện, đầu của trẻ lớn hơn so với tỷ lệ cơ thể, hệ xương còn mềm và cơ cổ còn yếu nên các thiết bị an toàn dành cho người lớn không thể bảo vệ trẻ hiệu quả. Vì vậy, hệ thống CRS, được thiết kế phù hợp với từng độ tuổi, chiều cao và cân nặng, là giải pháp đã được khoa học chứng minh có thể giảm đáng kể nguy cơ tử vong và chấn thương khi xảy ra tai nạn.
Tuy nhiên, TS Dương Khánh Vân lưu ý hiệu quả của CRS chỉ được phát huy khi chọn đúng loại ghế, lắp đặt đúng cách và sử dụng đúng với từng trẻ.
Đại diện WHO cũng đưa ra một ví dụ về câu chuyện mũ bảo hiểm tại Việt Nam để cho thấy việc ban hành quy định thôi là chưa đủ.
"Tôi đếm 10 chiếc mũ bảo hiểm thì chỉ khoảng 3 chiếc thực sự có khả năng bảo vệ đầu. Còn lại là mũ thời trang với lớp vỏ rất mỏng và gần như không có tác dụng khi xảy ra va chạm", bà Vân chia sẻ.
Chuyên gia của WHO cho rằng, để một quy định pháp luật phát huy hiệu quả cần có đầy đủ các điều kiện hỗ trợ. Trong đó gồm 6 yếu tố cốt lõi là: xây dựng quy định rõ ràng; ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật; chuẩn bị kỹ trước khi thực thi; có chính sách hỗ trợ người dân; triển khai theo lộ trình phù hợp; đồng thời thường xuyên theo dõi, đánh giá và điều chỉnh.
"Không có quốc gia nào thành công chỉ nhờ ban hành luật mà không tạo ra môi trường và các hành động hỗ trợ cho việc thực thi luật đó", đại diện WHO nhấn mạnh.
TS Trần Hữu Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng), cho biết tai nạn giao thông đối với trẻ em hiện vẫn là vấn đề nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu.
Theo ông, tai nạn giao thông đường bộ hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu đối với trẻ em và thanh thiếu niên từ 5-19 tuổi trên thế giới. Hơn 90% số ca tử vong xảy ra tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
"Mỗi năm có hơn 186.000 trẻ em thiệt mạng vì tai nạn giao thông đường bộ, trong khi hàng trăm nghìn trẻ khác phải chịu những chấn thương nghiêm trọng hoặc di chứng kéo dài suốt cuộc đời", ông Minh dẫn số liệu.
Theo đại diện Bộ Xây dựng, quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô không nhằm tăng xử phạt mà hướng đến mục tiêu bảo vệ tính mạng trẻ em.
Ông cho biết, từ ngày 15/8, việc không sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em sẽ bị xử phạt ở mức cảnh cáo theo Nghị định 238/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 168/2024/NĐ-CP, còn việc để trẻ em ngồi ở hàng ghế trước sẽ bị xử phạt đến 1 triệu đồng.
Theo TS Trần Hữu Minh, lựa chọn hình thức cảnh cáo trong giai đoạn đầu là phù hợp để người dân có thời gian thích nghi với quy định mới. Tuy nhiên, không nên nghĩ "cảnh cáo" không mất tiền là không đủ sức răn đe.
"Đây là một hình thức xử phạt hành chính chính thức, có lập biên bản, có lưu trong hệ thống dữ liệu. Nếu tiếp tục tái phạm, người vi phạm sẽ bị áp dụng mức xử phạt cao hơn", ông Minh nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia tham dự hội thảo, để quy định mới phát huy hiệu quả, cần kết hợp đồng bộ giữa hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, tăng cường truyền thông và từng bước thay đổi thói quen của phụ huynh.
Khi thiết bị an toàn trở thành trang bị mặc định mỗi khi trẻ lên xe, nguy cơ tử vong và chấn thương nghiêm trọng do tai nạn giao thông mới có thể được giảm xuống một cách bền vững.
Bạn có góc nhìn thế nào về nội dung trên? Hãy để lại bình luận bên dưới hoặc chia sẻ bài viết về Báo VietNamNet theo email: [email protected]. Các nội dung phù hợp sẽ được đăng tải. Xin cảm ơn!