Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, cho biết sau tuổi 40, nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch bắt đầu tăng do những thay đổi về chuyển hóa, nội tiết và sự tích lũy của các yếu tố nguy cơ qua nhiều năm. Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường hay thừa cân có thể âm thầm tiến triển mà không gây triệu chứng rõ rệt. Vì vậy, bác sĩ khuyến cáo mỗi người nên chủ động thực hiện 4 việc dưới đây để bảo vệ sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ
Sau tuổi 40, mỗi người nên chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe thông qua các chỉ số cơ bản như huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng và vòng eo. Đây đều là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch nhưng thường diễn tiến âm thầm, ít gây triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu.
Chẳng hạn, tăng huyết áp kéo dài khiến thành mạch bị tổn thương, tim phải hoạt động nhiều hơn; đường huyết cao thúc đẩy tổn thương mạch máu, trong khi rối loạn mỡ máu làm tăng nguy cơ hình thành các mảng xơ vữa, gây hẹp hoặc tắc động mạch.
Nhiều người chỉ phát hiện những bất thường này khi đã xuất hiện biến chứng. Do đó, kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, tạo điều kiện điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động hoặc điều trị kịp thời, thay vì chờ cơ thể xuất hiện triệu chứng mới đi khám.
Tùy tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định thêm những xét nghiệm, thăm dò cần thiết như đường huyết, HbA1c, mỡ máu, chức năng thận hoặc điện tâm đồ. Việc đánh giá cần đặt các chỉ số trong mối tương quan với tuổi tác, tiền sử hút thuốc, tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm và các bệnh lý nền như tăng huyết áp, tiểu đường. Qua đó, bác sĩ có thể ước tính nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch trong tương lai và đưa ra kế hoạch dự phòng phù hợp.
Đặc biệt, người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, hút thuốc lá, thừa cân, béo phì, tăng huyết áp hoặc tiểu đường cần được theo dõi sát hơn. Không nên tự ý thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hoặc tầm soát tràn lan khi chưa có chỉ định, bởi việc lựa chọn phương pháp kiểm tra cần căn cứ vào tình trạng và nguy cơ cụ thể của từng người.
Người cao tuổi khám bệnh tại TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Duy trì vận động thường xuyên
Vận động là một trong những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ tim mạch, đặc biệt ở người bước vào tuổi trung niên. Hoạt động thể chất đều đặn giúp cải thiện tuần hoàn máu, hỗ trợ kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu và cân nặng, đồng thời tăng cường sức bền của tim.
Người sau tuổi 40 không nhất thiết phải tập luyện với cường độ cao hoặc lựa chọn những môn thể thao đòi hỏi nhiều thể lực. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, tập thể dục nhịp điệu hoặc các bài tập phù hợp với thể trạng đều có thể mang lại lợi ích.
Theo khuyến nghị chung, người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa hoặc 75 phút vận động cường độ mạnh mỗi tuần, kết hợp các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp ít nhất hai ngày. Người ít vận động có thể bắt đầu từ những buổi tập ngắn, tăng dần thời lượng và cường độ để hình thành thói quen lâu dài. Điều quan trọng không phải tập thật nặng trong một thời gian ngắn mà là duy trì đều đặn, phù hợp với sức khỏe.
Điều chỉnh chế độ ăn uống
Sau tuổi 40, chế độ ăn cần được chú trọng hơn nhằm hạn chế những yếu tố thúc đẩy tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, thừa cân và tiểu đường. Người dân nên giảm lượng muối trong khẩu phần, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều chất béo bão hòa, thịt mỡ, nội tạng động vật và các món chiên rán thường xuyên.
Thay vào đó, nên tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá và những nguồn chất béo không bão hòa có lợi cho tim mạch. Việc lựa chọn thực phẩm giàu chất xơ cũng giúp cải thiện chuyển hóa đường và chất béo, hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Cần hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và các thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung; kiểm soát lượng rượu bia tiêu thụ. Những thay đổi này không chỉ giúp cải thiện các chỉ số chuyển hóa mà còn góp phần giảm nguy cơ hình thành và tiến triển xơ vữa động mạch.
Bỏ thuốc lá
Bỏ thuốc lá là một trong những việc quan trọng nhất mỗi người có thể chủ động thực hiện để giảm nguy cơ tim mạch. Các chất độc trong khói thuốc gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa, làm tăng nhịp tim, huyết áp và khiến máu dễ hình thành cục đông hơn.
Đây đều là những cơ chế làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các bệnh lý mạch máu khác. Nguy cơ không chỉ xuất hiện ở người hút thuốc trực tiếp mà còn ảnh hưởng đến những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động.
Theo bác sĩ, bỏ thuốc lá ở bất kỳ độ tuổi nào cũng mang lại lợi ích. Sau khi ngừng hút, nguy cơ tim mạch bắt đầu giảm dần theo thời gian. Vì vậy, người hút thuốc nên chủ động tìm kiếm hỗ trợ từ nhân viên y tế nếu gặp khó khăn trong quá trình cai thuốc, thay vì chỉ cố gắng tự bỏ trong thời gian ngắn rồi hút trở lại.
Theo các chuyên gia, chuẩn bị cho tuổi già cần bắt đầu từ tuổi trung niên, khi các yếu tố nguy cơ gây bệnh mạn tính, suy giảm sức khỏe và áp lực tài chính bắt đầu xuất hiện. Thay đổi lối sống, duy trì vận động, tích lũy tài chính và trang bị kỹ năng chăm sóc sẽ giúp mỗi người kéo dài thời gian sống khỏe, giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống khi về già.
Thúy Quỳnh