Thành phần chính trong rễ cây đinh lăng
Bài viết trên website Bệnh viện Đa khoa Medlatec có sự tham vấn y khoa của BSCKI. Dương Ngọc Vân cho biết, cây đinh lăng có tên khoa học là Polyscias fruticosa (L.) Harms còn được gọi với tên nam dương sâm, thuộc họ gia bì. Chúng mang một số đặc điểm như:
- Thân nhỏ và nhẵn, không gai, cao khoảng 0.8 tới 1.5m.
- Lá của chúng là dạng kép, phiến có răng cưa, xẻ lông chim dài và cuống dày.
- Cả thân và lá đều mang mùi hương đặc trưng.
Loài cây này thường được trồng nhiều ở nước ta và có nhiều công dụng, trong đó, phần lá và rễ được dùng nhiều nhất. Nếu như lá cây đinh lăng có thể thu hoạch quanh năm, dùng làm thực phẩm thì rễ (hay củ) thường được thu hoạch khi cây đạt 4 tới 5 tuổi trở lên bởi lúc này, chúng chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe.
Thành phần trong rễ cây đinh lăng gồm các chất như: saponin, alcohol, tanin, glucocid, vitamin B,... và một số loại axit amin như: methonin, systein, lysin,...
Rễ cây đinh lăng mang tới những tác dụng gì?
Tại Việt Nam, rễ của đinh lăng được Viện y học quân sự nghiên cứu và thử nghiệm trong các ứng dụng tăng cường sức khỏe cho cơ thể con người. Cụ thể, qua quá trình nghiên cứu, một số kết luận đã được đưa ra gồm:
Lấy rễ để sắc lấy nước uống, có thể giúp cơ thể tăng sự dẻo dai. Tác dụng này của chúng tương tự như nhân sâm, song chỉ kéo dài trong một thời điểm nhất định và tích lũy với liều lượng nhất định.
Nếu sử dụng 0.5ml dung dịch đinh lăng hàm lượng 100 - 200%/1kg cơ thể để tiêm vào tĩnh mạch vành tai, có thể khiến cho huyết áp hạ.
Rễ cây đinh lăng có nhiều tác dụng đối với sức khỏe
Nếu sử dụng 1ml/1kg thể trọng với hàm lượng 100%, có thể khiến tử cung co bóp nhẹ.
Viên bột tán từ rễ cây đinh lăng có thể giúp vận động viên thể dục thể thao có thể tăng sức chịu đựng.
Cách ngâm rượu rễ đinh lăng và hướng dẫn sử dụng an toàn
Báo Sức khỏe & Đời sống dẫn lời BS.Nguyễn Thị Phượng cho biết, rễ đinh lăng ngâm rượu là phương pháp chế biến phổ biến trong dân gian. Tuy nhiên, cần chọn đúng dược liệu và sử dụng phù hợp.
Cây đinh lăng có tên khoa học Polyscias fruticosa, thuộc họ nhân sâm. Trong y học cổ truyền, rễ đinh lăng là bộ phận quan trọng được dùng làm vị thuốc bồi bổ. Để đảm bảo an toàn khi ngâm rượu, khâu chọn dược liệu cần tuân thủ các tiêu chí sau:
Nên chọn rễ củ trên 5 năm của cây đinh lăng lá nhỏ:Dùng rễ của cây đinh lăng lá nhỏ, loại lá có nếp xoắn, vì đây là loài chứa hàm lượng hoạt chất sinh học cao; nên ưu tiên chọn rễ của những cây đinh lăng đã trồng từ 5 năm trở lên. Rễ cây lâu năm có phần lõi chắc, giàu hàm lượng saponin và các acid amin cần thiết.
Nguồn gốc sạch và an toàn:Dược liệu phải được trồng và thu hái tại các vùng sạch, không nhiễm hóa chất bảo vệ thực vật, phân bón hóa học hay kim loại nặng.
Chất lượng dược liệu: Rễ đinh lăng thu hái về phải còn nguyên trạng, vỏ ngoài có màu vàng xám hoặc xám nâu, không bị mốc, mọt, không có mùi lạ hay dấu hiệu bị thối rữa.
Cách chọn rượu để ngâm:Rượu ngâm đóng vai trò là dung môi chiết xuất các hoạt chất từ rễ đinh lăng, quyết định trực tiếp đến chất lượng sản phẩm và độ an toàn cho người uống:
Nồng độ cồn phù hợp:Nên chọn rượu trắng chưng cất truyền thống có nồng độ ethanol khoảng 40 - 45 độ. Nồng độ cồn này đủ để triệt xuất các hợp chất trong rễ đinh lăng mà không làm biến tính quá nhanh các thành phần dinh dưỡng.
Nguồn gốc rõ ràng:Chỉ sử dụng rượu chưng cất từ gạo hoặc ngũ cốc có nguồn gốc xuất xứ minh bạch, đã qua lọc bỏ bớt các tạp chất như aldehyde hay methanol. Tuyệt đối không dùng rượu trôi nổi, rượu tự pha chế từ cồn công nghiệp vì có thể gây ngộ độc cấp tính hoặc tổn thương gan thận nghiêm trọng.
Cách ngâm rượu với rễ đinh lăng
Chuẩn bị:Sau khi đào rễ đinh lăng cần rửa sạch hoàn toàn đất cát từ các ngách nhỏ; bỏ các phần hư hỏng; có thể sử dụng rễ tươi ngâm cả củ, nhưng theo kinh nghiệm dân gian, nên thái lát mỏng rồi phơi hoặc sấy khô trước khi ngâm rượu.
Dược liệu khô giúp giảm lượng nước tự nhiên, tránh làm loãng rượu và hạn chế nguy cơ bị nổi váng, úng mốc trong quá trình ngâm. Nếu dược liệu đã phơi khô sạch, không nên rửa lại bằng nước. Trường hợp cần tráng rửa lại, cần dùng chính loại rượu dùng để ngâm để tráng rửa, sau đó để thật ráo nước mới tiến hành ngâm.
Bình ngâm bằng thủy tinh hoặc gốm sứ có nắp đậy kín, rửa sạch, để khô hoàn toàn. Không dùng bình nhựa để ngâm rượu vì cồn có thể hòa tan các chất độc hại từ nhựa ra rượu.
Tỷ lệ ngâm:Tỷ lệ thường được sử dụng là 1 phần rễ đinh lăng khô ngâm với 5 - 8 phần rượu. Ví dụ, 500g rễ đinh lăng khô ngâm cùng 2,5 - 4 lít rượu trắng. Nếu dùng rễ tươi, tỷ lệ thường là 1 kg rễ tươi ngâm với 4 - 5 lít rượu.
Cách thực hiện:Xếp rễ đinh lăng vào bình thủy tinh sạch và khô. Rót rượu trắng từ từ vào bình sao cho rượu ngập hoàn toàn phần rễ. Đậy kín nắp bình, bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp và tránh nơi có nhiệt độ quá cao. Thời gian ngâm từ 3 - 6 tháng trở lên mới bắt đầu sử dụng. Rượu ngâm đạt chuẩn sẽ có màu vàng ngà hoặc vàng nâu, mùi thơm đặc trưng của đinh lăng và vị hơi đắng ngọt.
Trong quá trình ngâm, nếu thấy bình rượu bị đục, nổi váng, xuất hiện mốc hoặc có mùi chua lạ thì phải bỏ ngay, không được tiếp tục sử dụng.
Báo Sức khỏe & Đời sống dẫn lời BS.Nguyễn Thị Phượng cho biết, mọi người cần hiểu rõ, rượu đinh lăng chỉ mang tính chất hỗ trợ bồi bổ theo kinh nghiệm dân gian, hoàn toàn không phải là thuốc chữa bệnh và không thể thay thế các phương pháp điều trị y khoa. Dù ngâm với dược liệu quý, dung môi chính vẫn là cồn ethanol.
Do đó, việc sử dụng cần hết sức cẩn trọng và có liều lượng rõ ràng:
- Liều lượng khuyến cáo:Mỗi ngày chỉ nên dùng từ 1 - 2 chén nhỏ, tương đương khoảng 15 - 30 ml, uống trong hoặc ngay sau bữa ăn chính.
- Không lạm dụng:Không xem rượu đinh lăng là đồ uống trong các cuộc vui. Hàm lượng saponin cao trong rễ đinh lăng nếu tiêu thụ quá nhiều có thể gây cảm giác nôn nao, chóng mặt, mệt mỏi hoặc tiêu chảy.
- Không sử dụng khi làm việc:Tuyệt đối không uống rượu đinh lăng trước hoặc trong khi điều khiển phương tiện giao thông, vận hành máy móc hay thực hiện các công việc đòi hỏi sự tập trung cao.
Lưu ý:Bác sĩ Phượng cho biết rễ đinh lăng là vị thuốc quý trong dân gian, nhưng khi kết hợp với rượu, cồn ethanol vẫn gây ra những ảnh hưởng nhất định tới sức khỏe nếu dùng sai cách. Việc hiểu đúng công dụng, sử dụng đúng liều lượng và không thổi phồng khả năng chữa bệnh của rượu đinh lăng là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Vân Vân(tổng hợp)