Bác sĩ viện Bạch Mai cảnh báo dấu hiệu ung thư đường tiêu hóa dễ bỏ qua
Nguồn ảnh: VnExpress
Thay đổi thói quen đại tiện, đi ngoài ra máu, phân bất thường, sụt cân không rõ nguyên nhân... cảnh báo bệnh lý đường tiêu hóa cần kiểm tra, theo PGS Phạm Cẩm Phương.
Việt Nam ghi nhận khoảng 22.584 ca ung thư đại trực tràng mới và 10.990 ca tử vong mỗi năm. Ung thư dạ dày có khoảng 12.373 ca mắc mới và 10.280 ca tử vong. Những số liệu này, theo thống kê từ GLOBOCAN 2024, tạo gánh nặng lớn cho hệ thống y tế. Ung thư đường tiêu hóa xuất hiện ở cả người cao tuổi và người lao động. Bệnh thường âm thầm tiến triển, khi người bệnh thấy biểu hiện bất thường, bệnh đã ở giai đoạn nặng, PGS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, nhận định.
PGS Phương cho biết ung thư đường tiêu hóa hình thành từ nhiều yếu tố, trong đó ăn uống và lối sống đóng vai trò quan trọng. Thường xuyên ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít rau xanh, trái cây và chất xơ làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Người bệnh nên hạn chế xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội và các sản phẩm chế biến từ thịt.
Ngoài ra, ít vận động, thừa cân, béo phì cũng liên quan đến ung thư đại trực tràng. Lối sống thụ động cùng chế độ ăn giàu năng lượng gây ra nhiều yếu tố bất lợi cho sức khỏe.
Tổn thương tiền ung thư cũng là nguy cơ. Một số polyp đại trực tràng có thể chuyển thành ung thư theo thời gian. Phát hiện và loại bỏ sớm polyp có nguy cơ giúp giảm khả năng mắc bệnh. Người có tiền sử gia đình ung thư đại trực tràng hoặc hội chứng đa polyp di truyền cần đặc biệt chú ý.
Bác sĩ nội soi cho bệnh nhân tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Hệ tiêu hóa có khả năng thích nghi và bù trừ tốt. Giai đoạn đầu mắc ung thư, người bệnh vẫn ăn uống, làm việc, sinh hoạt bình thường. Nhiều người dân thường cho rằng thay đổi tiêu hóa chỉ là rối loạn thông thường, điều này làm chậm trễ việc thăm khám. Phó giáo sư Phương khuyên: "Khi thấy những thay đổi bất thường kéo dài trong quá trình đại tiện, nhất là đi ngoài ra máu hoặc phân đen, người bệnh cần đi khám tìm nguyên nhân".
Dưới đây là một số dấu hiệu cần lưu ý:
Thay đổi thói quen đại tiện: Táo bón, tiêu chảy kéo dài, đi ngoài thất thường, hoặc cảm giác mót rặn, đi xong vẫn muốn đi tiếp nếu kéo dài cần chú ý.
Hình dạng phân thay đổi: Phân nhỏ, dẹt hoặc hình dạng khác thường kéo dài liên quan đến thay đổi lòng đại tràng. Đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của ung thư, cần đánh giá cùng các triệu chứng khác.
Phân có máu: Máu đỏ tươi hoặc phân sẫm màu, đen biểu hiện chảy máu đường tiêu hóa. Nguyên nhân rất đa dạng, từ bệnh lý lành tính đến ung thư, người bệnh không nên tự chẩn đoán hay bỏ qua.
Đau bụng, mệt mỏi kéo dài: Đau bụng âm ỉ, tái diễn, đặc biệt kèm thay đổi đại tiện, cần kiểm tra. Mất máu đường tiêu hóa kéo dài cũng gây thiếu máu, khiến người bệnh mệt mỏi, suy nhược.
Sụt cân không chủ ý: Giảm cân nhanh mà không thay đổi chế độ ăn hoặc vận động cần tìm nguyên nhân, nhất là khi kèm các bất thường tiêu hóa.
Bác sĩ nhấn mạnh các triệu chứng trên không đồng nghĩa với ung thư. Nhiều bệnh lý tiêu hóa khác cũng gây biểu hiện tương tự. Xác định đúng nguyên nhân qua thăm khám và xét nghiệm cần thiết rất quan trọng.
Sàng lọc khi chưa có triệu chứng giúp phát hiện sớm ung thư đại trực tràng. Hiệp hội Ung thư Mỹ khuyến nghị người có nguy cơ trung bình bắt đầu sàng lọc ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi. Tùy trường hợp, bác sĩ chỉ định xét nghiệm phân hoặc nội soi.
Người có nguy cơ cao, ví dụ có người thân mắc ung thư đại trực tràng, từng có polyp hoặc mắc bệnh lý viêm ruột mạn tính, cần sàng lọc sớm hơn. Lịch sàng lọc cần điều chỉnh theo tiền sử và yếu tố nguy cơ của mỗi người. Nhóm nguy cơ cao có thể cần sàng lọc sớm hơn và phương pháp khác biệt so với người có nguy cơ trung bình.
Lê Nga
Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 22.584 ca ung thư đại trực tràng mới và 10.990 ca tử vong, bên cạnh 12.373 ca ung thư dạ dày mới cùng 10.280 ca tử vong.
Các con số theo thống kê GLOBOCAN 2024 cho thấy ung thư đường tiêu hóa đang tạo gánh nặng đáng kể, trong khi bệnh có thể ảnh hưởng cả người cao tuổi lẫn người lao động.
PGS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, nhận định bệnh thường âm thầm tiến triển, khiến nhiều người chỉ nhận ra bất thường khi đã ở giai đoạn nặng.
Theo PGS Phương, ung thư đường tiêu hóa hình thành bởi nhiều yếu tố, trong đó thói quen ăn uống và lối sống có vai trò quan trọng.
Ăn thường xuyên nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, nhưng ít rau xanh, trái cây và chất xơ, có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Vì vậy, người dân nên hạn chế xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội cùng các sản phẩm chế biến từ thịt, đồng thời chú ý chất lượng bữa ăn hằng ngày.
Ít vận động, thừa cân và béo phì cũng liên quan đến ung thư đại trực tràng, còn lối sống thụ động cùng chế độ ăn nhiều năng lượng gây thêm bất lợi cho sức khỏe.
Một nguy cơ khác là tổn thương tiền ung thư, bởi một số polyp đại trực tràng có thể chuyển thành ung thư theo thời gian nếu không được phát hiện, xử trí phù hợp.
Phát hiện và loại bỏ sớm polyp có nguy cơ giúp giảm khả năng mắc bệnh, còn người có tiền sử gia đình ung thư đại trực tràng hoặc hội chứng đa polyp di truyền cần đặc biệt lưu ý.
Hệ tiêu hóa có khả năng thích nghi và bù trừ tốt, nên ở giai đoạn đầu, người mắc ung thư đôi khi vẫn ăn uống, làm việc và sinh hoạt bình thường.
Chính điều đó khiến một số người nghĩ thay đổi tiêu hóa chỉ là rối loạn thông thường, rồi chần chừ đi khám và bỏ lỡ cơ hội tìm nguyên nhân sớm.
PGS Phương khuyên người dân đi khám nếu thay đổi đại tiện kéo dài, nhất là khi đi ngoài ra máu hoặc phân đen, thay vì tự cho rằng triệu chứng sẽ tự hết.
Những thay đổi đáng chú ý gồm táo bón, tiêu chảy kéo dài, đại tiện thất thường, hoặc cảm giác mót rặn và vẫn muốn đi tiếp sau khi vừa đi xong.
Nếu phân nhỏ, dẹt hoặc có hình dạng khác thường kéo dài, đó có thể liên quan đến thay đổi lòng đại tràng, nhưng riêng dấu hiệu này không đặc hiệu cho ung thư.
Máu đỏ tươi, phân sẫm màu hoặc phân đen đều có thể biểu hiện chảy máu đường tiêu hóa, với nguyên nhân từ bệnh lành tính đến ung thư nên cần được đánh giá.
Đau bụng âm ỉ, tái diễn, đặc biệt khi đi kèm thay đổi đại tiện, là biểu hiện cần kiểm tra thay vì chỉ theo dõi tại nhà trong thời gian dài.
Mất máu đường tiêu hóa kéo dài có thể gây thiếu máu, khiến người bệnh mệt mỏi, suy nhược; giảm cân nhanh ngoài ý muốn cũng cần tìm nguyên nhân.
Đặc biệt, sụt cân không chủ ý đáng lưu tâm hơn khi xuất hiện cùng những bất thường tiêu hóa, dù các triệu chứng này không đồng nghĩa người bệnh mắc ung thư.
Nhiều bệnh lý tiêu hóa khác cũng có thể gây biểu hiện tương tự, vì vậy người dân không nên tự chẩn đoán hoặc bỏ qua dấu hiệu chỉ vì nghĩ bệnh nhẹ.
Thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết giúp bác sĩ xác định đúng nguyên nhân, từ đó lựa chọn hướng xử trí phù hợp cho từng người.
Trong khi đó, sàng lọc khi chưa có triệu chứng có thể giúp phát hiện sớm ung thư đại trực tràng, thay vì chờ đến lúc cơ thể xuất hiện dấu hiệu rõ rệt.
Hiệp hội Ung thư Mỹ khuyến nghị người có nguy cơ trung bình bắt đầu sàng lọc ung thư đại trực tràng từ tuổi 45, với xét nghiệm phân hoặc nội soi tùy trường hợp.
Người có nguy cơ cao, chẳng hạn có người thân mắc bệnh, từng có polyp hoặc bị viêm ruột mạn tính, có thể cần bắt đầu sàng lọc sớm hơn.
Lịch và phương pháp sàng lọc cần điều chỉnh theo tiền sử cùng yếu tố nguy cơ của mỗi người, nên trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.
