Tỷ lệ sinh viên dùng thuốc lá điện tử giảm xuống 3,3% sau lệnh cấm

Tỷ lệ sinh viên sử dụng thuốc lá điện tử tại Việt Nam giảm còn 3,3% sau khi lệnh cấm có hiệu lực, theo kết quả được công bố ngày 29/9 tại Hà Nội. Nghiên cứu được trình bày tại hội thảo về hiệu quả ban đầu của quy định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, với sự tham gia của nhóm khảo sát gồm 2.462 sinh viên. Nhóm nghiên cứu còn quan sát 126 cửa hàng bán lẻ và phỏng vấn sâu 24 người, nhằm ghi nhận những thay đổi ban đầu trong việc sử dụng, quảng bá và kinh doanh các sản phẩm này. Lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại Việt Nam bắt đầu có hiệu lực từ đầu năm 2025, trong bối cảnh tình trạng sử dụng tăng đáng lo ngại. Mối quan tâm đặc biệt hướng tới giới trẻ, khi nhiều trường hợp ngộ độc liên quan đến các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đã phải nhập viện. Theo Nghị định 90/2026 của Chính phủ, người sử dụng có thể bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng và buộc tiêu hủy tang vật. Không chỉ người trực tiếp sử dụng, cá nhân hoặc tổ chức chứa chấp người khác dùng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm mình quản lý cũng đối mặt mức phạt cao hơn. Khoản phạt dành cho hành vi chứa chấp dao động từ 5 đến 10 triệu đồng, theo quy định được nêu trong bài. Việt Nam hiện nằm trong nhóm hơn 40 quốc gia cấm hoàn toàn các sản phẩm này, với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Khảo sát ghi nhận mức sử dụng thuốc lá điện tử trong nhóm sinh viên còn 3,3%, trong khi tỷ lệ sử dụng thuốc lá nung nóng thấp hơn, ở mức 0,8%. Mức độ tiếp xúc với quảng cáo cũng giảm: 38,1% sinh viên cho biết đã nhìn thấy quảng cáo trong 30 ngày trước khảo sát. Cùng khoảng thời gian đó, 32,9% sinh viên nhận được lời mời dùng thử hoặc khuyến mại, thấp hơn đáng kể so với mức phơi nhiễm quảng cáo ghi nhận trước đây. Các nghiên cứu trước ghi nhận tỷ lệ sinh viên tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử khoảng 73% vào năm 2020 và 67% vào năm 2024. Bà Nguyễn Thị Bích Thảo, tiến sĩ đại diện nhóm nghiên cứu, nhận định đây là những tín hiệu tích cực ban đầu sau khi quy định cấm có hiệu lực. Tuy vậy, bà lưu ý kết quả khảo sát không có nghĩa hoạt động sử dụng hay khả năng tiếp cận sản phẩm đã hoàn toàn biến mất. Ở các điểm kinh doanh, thay đổi thể hiện rõ qua việc nhiều cửa hàng từng bán thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã ngừng bán trực tiếp. Trong 126 cửa hàng được quan sát, 81 địa điểm, tương đương 64,3%, đóng cửa điểm bán trực tiếp sau khi lệnh cấm được áp dụng. Dù vậy, 44 cửa hàng, chiếm 34,9%, chuyển sang bán trực tuyến, còn một cửa hàng tiếp tục hoạt động cả trực tiếp lẫn trên mạng. Những con số này cho thấy hoạt động bán công khai đã thu hẹp, nhưng việc kinh doanh chưa chấm dứt mà đang dịch chuyển sang môi trường số. Bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc quốc gia Tổ chức Campaign For Tobacco - Free Kids, cho biết quản lý các sản phẩm thuốc lá mới là vấn đề nhiều quốc gia cùng đối mặt. Năm 2024, có 133 quốc gia áp dụng quy định, trong đó 42 nước cấm bán và 91 nước triển khai ít nhất một biện pháp quản lý. Các biện pháp được nhiều nước áp dụng gồm cấm sử dụng tại nơi công cộng, cảnh báo sức khỏe, hạn chế quảng cáo, quy định tuổi tối thiểu và cấm hương vị. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy ban hành quy định mới chỉ là bước đầu, bởi việc tổ chức thực thi và giám sát sau đó cũng đặt ra nhiều thách thức. Sản phẩm thay đổi nhanh, nguồn cung xuyên biên giới và hoạt động bán qua thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream, nhóm kín hay ứng dụng nhắn tin khiến việc kiểm tra phức tạp hơn. Tại hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu phối hợp giữa nhiều cơ quan, đồng thời tập trung phát hiện và xử lý những cách kinh doanh mới. Những đề xuất được đưa ra gồm kiểm soát nguồn cung từ nhập khẩu, vận chuyển đến phân phối, cũng như tăng cường phát hiện vi phạm trên môi trường số. Nhóm nghiên cứu và các chuyên gia cũng kiến nghị bảo vệ thanh thiếu niên khỏi quảng cáo, hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm và duy trì hệ thống giám sát để kịp thời nhận diện biến động thị trường.