Bữa ăn bán trú: Bác sĩ chỉ cách bù đúng chất cho trẻ

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Sau một ngày học bán trú, bữa tối không phải là lúc để trẻ ăn bù thật nhiều. Điều quan trọng là phụ huynh biết điều chỉnh khẩu phần, bổ sung đúng nhóm chất còn thiếu.

Dù phần lớn phụ huynh mang tâm lý sợ con ăn không đủ chất nên cố nấu thật “thịnh soạn” vào bữa tối hoặc cuối tuần, nhưng theo các bác sĩ, thực chất cơ thể trẻ không cần một bữa ăn thật lớn để bù cho những ngày trước. Thay vào đó, cần nhớ nguyên tắc: Thiếu gì bù nấy, không dồn, không thừa.

Nguyên tắc điều chỉnh bữa ăn tại nhà cho trẻ

Theo thạc sĩ - bác sĩ Mai Quang Huỳnh Mai, Phó trưởng Khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP.HCM), việc phối hợp khoa học giữa bữa ăn học đường và bữa ăn gia đình sẽ giúp đảm bảo trẻ phát triển tối ưu cả về thể chất lẫn trí tuệ, dựa trên các nguyên tắc sau:

Bữa tối vừa đủ: Bữa tối tại nhà chỉ cần cung cấp 25 - 30% tổng nhu cầu năng lượng trong ngày. Nên xem thực đơn ở trường của con để tránh nấu trùng lặp món ăn.

Bù đắp vi chất bị thiếu: Nếu ở trường trẻ ăn ít rau, bữa tối cần tăng cường các loại rau lá xanh thẫm (rau ngót, rau cải, bông cải…) và trái cây tươi giàu vitamin C (quýt, bưởi, ổi…) để hỗ trợ hấp thu sắt và chất xơ.

Nên bổ sung hải sản (cá, tôm…) vào bữa tối hoặc cuối tuần nếu bữa trưa ở trường thiếu. Có thể dùng thêm 1 ly sữa tươi (ưu tiên không đường) hoặc 1 hộp sữa chua vào bữa phụ buổi tối (trước khi ngủ 1 - 2 tiếng) để đảm bảo đủ nhu cầu canxi.

Tránh dồn ép quá mức: Không ép trẻ ăn quá nhiều vào bữa tối vì dễ gây nguy cơ thừa cân, béo phì. Hạn chế đồ uống có gas, bánh kẹo ngọt và đồ ăn nhiều dầu mỡ.

Ngày cuối tuần: Duy trì 3 bữa chính và 1 - 2 bữa phụ lành mạnh, đồng thời tập cho trẻ ăn đa dạng thực phẩm trong không khí gia đình.

Nhóm chất có thể trẻ hay thiếu

Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), cuối tuần là thời điểm bù dinh dưỡng tốt nhất, phụ huynh có thể chủ động bổ sung những nhóm chất mà bữa bán trú có thể chưa cung cấp đủ, như:

Canxi và vitamin D: Từ sữa, sữa chua, phô mai, cá nhỏ ăn cả xương (cá mòi, cá cơm), đậu phụ, rau xanh đậm. Sinh hoạt ngoài trời để tổng hợp vitamin D.
Sắt: Thịt bò nạc, gan, đậu lăng, rau lá xanh đậm, kết hợp với thực phẩm giàu vitamin C như cam, ổi, bông cải để tăng hấp thu.
Kẽm: Hải sản (tôm, hàu), thịt nạc, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt.
Omega-3: Cá hồi, cá thu, cá basa.

“Không nên tự ý cho trẻ uống viên đa vitamin khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Với trẻ khỏe mạnh, ăn uống đa dạng, thực phẩm tự nhiên là nguồn vi chất tốt nhất và an toàn nhất. Bổ sung thường quy các vitamin tan trong dầu như A và D có thể gây dư thừa, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc. Chỉ bổ sung dạng viên khi trẻ có bằng chứng thiếu hụt cụ thể qua xét nghiệm hoặc theo chỉ định chuyên môn”, bác sĩ Hoàng Thạch nhấn mạnh.

Tâm lý sợ con thiếu chất sau thời gian học bán trú thường khiến nhiều phụ huynh cố gắng nấu những bữa ăn tối quá thịnh soạn hoặc ép trẻ ăn bù vào dịp cuối tuần. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo việc dồn ép này không chỉ gây lãng phí mà còn làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì ở trẻ nhỏ. Nguyên tắc cốt lõi trong dinh dưỡng học đường tại gia đình là "thiếu gì bù nấy" chứ tuyệt đối không dồn ép hay bổ sung dư thừa. Thạc sĩ, bác sĩ Mai Quang Huỳnh Mai, Phó trưởng Khoa Dinh Dưỡng - Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP.HCM), khuyến cáo bữa tối tại nhà chỉ nên cung cấp 25 - 30% tổng nhu cầu năng lượng hằng ngày của trẻ. Cha mẹ nên xem kỹ thực đơn ở trường để chủ động tăng cường rau lá xanh thẫm, trái cây giàu vitamin C hoặc hải sản nếu bữa trưa thiếu hụt. Ngoài ra, việc duy trì một ly sữa tươi không đường hoặc hộp sữa chua trước khi ngủ từ 1 đến 2 tiếng sẽ giúp đảm bảo đủ nhu cầu canxi cần thiết. Vào dịp cuối tuần, Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh - Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), gợi ý phụ huynh nên tập trung bổ sung các vi chất quan trọng như canxi, vitamin D, sắt, kẽm và omega-3 từ thực phẩm tự nhiên. Trẻ nên được tăng cường vận động ngoài trời kết hợp sử dụng các loại hải sản, thịt bò, ngũ cốc và rau xanh để tối ưu hóa khả năng hấp thu. Đặc biệt, bác sĩ Hoàng Thạch nhấn mạnh phụ huynh không được tự ý cho trẻ uống viên đa vitamin hoặc các loại vitamin tan trong dầu như A và D khi chưa có chỉ định chuyên môn. Đối với trẻ khỏe mạnh, chế độ ăn đa dạng từ thực phẩm tươi sống luôn là nguồn dưỡng chất an toàn và hiệu quả nhất. Việc dùng thuốc bổ sung dạng viên chỉ thực hiện khi có bằng chứng thiếu hụt cụ thể qua xét nghiệm y khoa.