Cách phòng viêm phổi khi thời tiết thay đổi

Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Minh Thuận, đơn vị Hô hấp, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết viêm phổi chủ yếu do vi khuẩn, virus hoặc nấm gây nhiễm trùng tại nhu mô phổi. Tuy nhiên, những đợt thay đổi nhiệt độ, độ ẩm hoặc môi trường sống có thể ảnh hưởng đến đường hô hấp, tạo điều kiện để tác nhân gây bệnh lây lan.

Bác sĩ Thuận hướng dẫn các biện pháp phòng viêm phổi khi thời tiết thay đổi.

Giữ ấm, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột

Khi thời tiết chuyển lạnh hoặc nhiệt độ giữa trong nhà và ngoài trời chênh lệch lớn, mọi người nên hạn chế để cơ thể thay đổi nhiệt độ quá nhanh. Người lớn tuổi, trẻ nhỏ và người mắc hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cần đặc biệt lưu ý khi ra vào phòng điều hòa hoặc di chuyển từ môi trường nóng sang lạnh.

Điều chỉnh nhiệt độ phòng, tránh để luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào người, đồng thời mặc trang phục phù hợp với thời tiết. Khi trời lạnh, hãy giữ ấm vùng cổ, ngực, bàn chân, nhất là với người cao tuổi và trẻ nhỏ.

Giữ vệ sinh tay và hạn chế tiếp xúc nguồn lây

Nhiều tác nhân gây viêm phổi có thể lây truyền qua các giọt bắn và dịch tiết đường hô hấp. Khi thời tiết thay đổi, các bệnh như cúm và những nhiễm trùng hô hấp khác có thể gia tăng, làm tăng nguy cơ phơi nhiễm trong gia đình, trường học, nơi làm việc hoặc nơi đông người.

Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, che miệng khi ho và hắt hơi, không dùng chung đồ cá nhân và hạn chế tiếp xúc gần với người đang sốt, ho, sổ mũi giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Khi đến nơi đông người hoặc môi trường thông khí kém, người thuộc nhóm nguy cơ cao có thể đeo khẩu trang để hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây bệnh.

Tiêm vaccine theo khuyến cáo

Tiêm chủng là một trong những biện pháp quan trọng để phòng các nhiễm trùng hô hấp có thể dẫn đến viêm phổi hoặc làm bệnh diễn tiến nặng. Người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và những nhóm có nguy cơ cao nên được tư vấn tiêm các vaccine như cúm hoặc phế cầu - tác nhân phổ biến gây viêm phổi, phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng.

Giữ môi trường sống thông thoáng, tránh khói thuốc

Phòng ở nên được vệ sinh thường xuyên, hạn chế bụi, nấm mốc và các yếu tố kích thích đường hô hấp. Khi thời tiết phù hợp, nên duy trì thông khí trong nhà, đồng thời vệ sinh định kỳ máy lạnh, máy lọc không khí và các khu vực dễ tích tụ bụi.

Khói thuốc là yếu tố làm tổn thương cơ chế bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp. Người hút thuốc nên bỏ thuốc, trong khi người không hút thuốc cần hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Người có bệnh phổi mạn tính càng cần tránh khói thuốc và các chất kích thích đường hô hấp.

Uống đủ nước và duy trì dinh dưỡng

Uống đủ nước giúp duy trì độ ẩm của niêm mạc đường hô hấp và hỗ trợ làm loãng dịch tiết, giúp cơ thể dễ dàng tống xuất đờm hơn. Người cao tuổi cần đặc biệt chú ý uống đủ nước vì cảm giác khát có thể giảm theo tuổi.

Chế độ ăn đa dạng, đủ protein, vitamin và khoáng chất cũng duy trì sức khỏe và khả năng đáp ứng miễn dịch. Người có bệnh nền nên tuân thủ chế độ dinh dưỡng được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn thay vì tự bổ sung vitamin, khoáng chất với liều cao.

Kiểm soát tốt bệnh nền

Người mắc COPD, hen phế quản, bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng hô hấp nặng hơn. Khi thời tiết thay đổi, những người này cần tiếp tục sử dụng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng thuốc khi triệu chứng giảm.

Bác sĩ Thuận cho hay kiểm soát tốt bệnh nền giúp duy trì chức năng hô hấp và giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng khi mắc nhiễm trùng. Người thường xuyên ho, khò khè, khó thở hoặc có các đợt nhiễm trùng hô hấp tái diễn nên được khám để tìm nguyên nhân thay vì liên tục tự mua thuốc điều trị.

Chú ý dấu hiệu viêm phổi

Bác sĩ khuyến cáo không nên chủ quan khi ho, sốt, khạc đờm, đau ngực hoặc khó thở xuất hiện sau một đợt cảm cúm hay nhiễm trùng hô hấp. Ở người cao tuổi, viêm phổi đôi khi không gây sốt cao mà biểu hiện bằng mệt mỏi, ăn uống kém, thở nhanh, lú lẫn hoặc giảm khả năng vận động.

Do đó, người có dấu hiệu khó thở tăng nhanh, đau ngực, tím môi, lơ mơ, sốt kéo dài hoặc tình trạng ho, đờm không cải thiện cần được thăm khám sớm. Những người thuộc nhóm nguy cơ cao càng không nên tự điều trị kéo dài tại nhà.

Thời tiết thay đổi không phải nguyên nhân trực tiếp gây viêm phổi, nhưng có thể làm các bệnh hô hấp dễ khởi phát và gia tăng nguy cơ phơi nhiễm với tác nhân gây bệnh. Theo bác sĩ Thuận, tiêm vaccine phù hợp, giữ vệ sinh, tránh khói thuốc, duy trì môi trường sống thông thoáng, kiểm soát bệnh nền và khám sớm khi xuất hiện triệu chứng bất thường là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ phổi, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh hô hấp mạn tính.

Nhật Thành