Chế độ ăn Địa Trung Hải có thực sự tốt hơn các chế độ ăn khác? Người bệnh tim nên áp dụng thế nào để giảm nguy biến chứng mà không bị thiếu chất hoặc tăng cân do ăn quá nhiều chất béo? (Mai Liên Hương - TPHCM)
BS.CKII Lâm Mỹ Dung - thành viên Hội Dinh dưỡng TPHCM tư vấn:
Chế độ ăn Địa Trung Hải từ lâu được các nhà khoa học ca ngợi và xây dựng dựa trên cách ăn uống truyền thống của người dân một số quốc gia ven Địa Trung Hải. Điểm cốt lõi không nằm ở một vài món ăn riêng lẻ mà ở tổng thể mô hình ăn uống, trong đó thực phẩm có nguồn gốc thực vật chiếm tỷ trọng lớn.
Ăn nhiều rau, cá, các loại đậu
Theo nguyên tắc của chế độ ăn này, rau củ và trái cây được sử dụng thường xuyên, bên cạnh các loại đậu, quả hạch và ngũ cốc nguyên hạt. Cá và hải sản được ưu tiên hơn thịt đỏ; thịt gia cầm, trứng, sữa chua và phô mai được sử dụng ở mức vừa phải.
Các loại chất béo không bão hòa, đặc biệt dầu ô liu, quả bơ, các loại hạt và cá béo, được lựa chọn thay cho những nguồn chất béo bão hòa.
Thực đơn có thể gồm các loại rau như cà chua, bông cải xanh, rau lá xanh, cà rốt; trái cây theo mùa; đậu đỏ, đậu đen, đậu lăng; yến mạch, gạo lứt và các loại ngũ cốc nguyên hạt. Cá hồi, cá thu, cá mòi, tôm, cua cũng có thể được đưa vào thực đơn.
Trong khi đó, thịt đỏ như bò, lợn, cừu nên ăn với lượng vừa phải. Thịt chế biến sẵn, đồ uống có đường, bánh kẹo và các sản phẩm chứa nhiều đường, muối hoặc chất béo không lành mạnh nên hạn chế.
Tuy nhiên, một hiểu lầm phổ biến là khi áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải, bạn có thể ăn thoải mái dầu ô liu, quả bơ hoặc các loại hạt vì đây là “chất béo tốt”. Thực tế, dù là chất béo không bão hòa, các thực phẩm này vẫn cung cấp nhiều năng lượng.
Sử dụng quá mức tổng năng lượng nạp vào vẫn có thể dẫn đến tăng cân. Vì vậy, điều quan trọng là kiểm soát khẩu phần và cân đối tổng thể bữa ăn thay vì chỉ tập trung vào một nhóm thực phẩm.
Người Việt có thể áp dụng thế nào?
Bạn không cần phải sao chép nguyên thực đơn của người dân vùng Địa Trung Hải. Người Việt có thể áp dụng nguyên tắc của mô hình này bằng những thực phẩm quen thuộc.
Ví dụ: Bạn thay một phần cơm trắng bằng gạo lứt hoặc các loại ngũ cốc nguyên hạt; tăng rau trong mỗi bữa; bổ sung các loại đậu, cá và hải sản; sử dụng dầu thực vật phù hợp thay cho chất béo rắn; ăn trái cây thay cho bánh kẹo và hạn chế nước ngọt.
Cá và hải sản có thể được sử dụng thường xuyên, khoảng 2 bữa mỗi tuần tùy nhu cầu dinh dưỡng. Cách chế biến cũng nên ưu tiên hấp, luộc, nướng hoặc áp chảo thay vì chiên ngập dầu.
Bên cạnh chế độ ăn, phong cách sống Địa Trung Hải còn đề cao vận động thường xuyên, ngủ đủ, ăn uống điều độ và ưu tiên thực phẩm tươi, theo mùa.
Đối với người mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, bệnh thận hoặc đang cần kiểm soát cân nặng, chế độ ăn cần được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe cụ thể. Mọi người không nên tự áp dụng một thực đơn cứng nhắc hoặc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm mà không có tư vấn chuyên môn.