Buổi trưa nơi công sở, câu chuyện của hai người phụ nữ xoay quanh đợt gió lạnh sắp về miền bắc và việc chuẩn bị trang phục mùa đông. Một người rút điện thoại, chỉ cho đồng nghiệp xem phiên livestream đang bán quần áo: “Chị vào xem đi, shop này đang “xả lỗ”, nhiều mẫu đẹp lắm!”. Người kia mở đường dẫn, chăm chú theo dõi rồi nhanh chóng “chốt đơn” mấy chiếc áo mùa đông cho con, sau đó tìm thêm đôi giày cho chồng. Chưa hết giờ nghỉ trưa, cả hai đã đặt xong những món đồ cần mua cho gia đình, chẳng phải đi đâu, cũng không mất công chen chúc.
Chuyện này giờ đã quá quen thuộc. Chỉ cần tìm kiếm hoặc quan tâm đến quần áo mùa đông trên điện thoại, người dùng nhanh chóng thấy trang facebook hiện ra dày đặc các cửa hàng, đủ kiểu dáng cho mọi lứa tuổi. Những phiên livestream nối nhau từ sáng đến khuya càng khiến việc mua sắm thêm hấp dẫn: Người bán mặc thử, tư vấn, trả lời câu hỏi trực tiếp; khách hàng có thể săn những món đồ độc lạ với giá phù hợp. Một số sàn thương mại điện tử và cửa hàng online còn hỗ trợ đổi trả nếu quần áo không vừa. Với các bà mẹ bận rộn hay dân văn phòng, mua sắm trực tuyến rõ ràng giúp tiết kiệm thời gian.
Trong khi những giỏ hàng trên điện thoại ngày một tăng, nhiều khu chợ truyền thống lại vắng khách. Những quầy quần áo, giày dép từng nhộn nhịp mỗi khi chuyển mùa nay thưa người ghé hỏi. Không ít quầy phải đóng cửa, sang nhượng hoặc tạm ngừng kinh doanh vì doanh thu không đủ bù chi phí.
Phải chăng chợ mạng đang lấy hết khách của chợ truyền thống? Thương mại điện tử tạo sức ép cạnh tranh đáng kể, nhất là với các mặt hàng thời trang, giày dép, đồ gia dụng. Tuy nhiên, sự thay đổi trong thói quen mua sắm còn đến từ nhiều lựa chọn khác như siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các chuỗi bán lẻ. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến giá cả minh bạch, nguồn gốc hàng hóa, thời gian mua sắm và chất lượng phục vụ. Những bất tiện như chỗ gửi xe khó khăn, lối đi chật chội, vệ sinh chưa bảo đảm hay tình trạng người bán nói thách ở một số khu chợ cũng khiến khách hàng ngần ngại quay lại.
Chợ truyền thống vẫn có những lợi thế khó thay thế. Người mua được tận tay sờ chất vải, thử giày, hỏi kỹ người bán và mang hàng về ngay. Với thực phẩm tươi sống, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen đi chợ mỗi ngày. Những khu chợ lâu năm còn lưu giữ sự thân thuộc của đời sống phố phường, từ người bán nhớ mặt khách quen đến những cuộc chuyện trò bên sạp hàng. Nhưng sự gắn bó ấy sẽ khó bền nếu người mua phải đối mặt với sản phẩm thiếu minh bạch về nguồn gốc, môi trường nhếch nhác hay cách phục vụ chậm thay đổi.
Muốn giữ khách, chợ truyền thống cần bắt đầu từ những việc thiết thực như niêm yết giá rõ ràng, bảo đảm nguồn gốc hàng hóa, giữ vệ sinh, cải thiện lối đi và nâng chất lượng phục vụ. Nguồn hàng cũng cần được làm mới thường xuyên, có thêm những mẫu mã độc đáo, bắt kịp thị hiếu thời trang và nhu cầu của người tiêu dùng ở từng khu vực.
Mùa thu đông năm nay, nhiều gia đình có lẽ vẫn sẽ chọn mua áo ấm, giày dép qua điện thoại. Còn ở những khu chợ từng đông vui, các tiểu thương vẫn ngồi chờ khách. Hai cách mua sắm, hai khung cảnh đối lập ấy đang hiện diện trong đời sống hôm nay, khi thói quen tiêu dùng thay đổi từng ngày.
Thanh Xuân