Ngày 12/10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển tại Stockholm công bố hai chủ nhân Giải Nobel Kinh tế năm 2026 là nhà khoa học Robert E. Hall và Michael Woodford. Công trình của hai nhà kinh tế học góp phần đổi mới cách tiếp cận trong hoạch định chính sách, đưa những quyết định của hộ gia đình và doanh nghiệp trở thành cơ sở quan trọng để phân tích sự vận động của toàn bộ nền kinh tế.
Chủ tịch Ủy ban Nobel Kinh tế John Hassler nhấn mạnh, các mô hình kinh tế này giúp nâng cao khả năng ứng phó trước những cú sốc như khủng hoảng năng lượng, hay những thay đổi đột ngột trong mức tiêu dùng của hộ gia đình. Khi chính sách tài khóa và tiền tệ được triển khai đúng thời điểm, tác động tiêu cực của các biến động có thể được hạn chế, góp phần duy trì sự ổn định qua những giai đoạn tăng trưởng và suy giảm.
Đóng góp của hai nhà kinh tế học gắn với yêu cầu đổi mới các công cụ phân tích tài chính vĩ mô, đặc biệt sau những biến động lớn của kinh tế thế giới trong thập niên 70 của thế kỷ trước. Các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thời kỳ này cho thấy, những hạn chế của một số mô hình tổng chi tiêu Keynes truyền thống trong việc dự báo và xác định cách thức ứng phó trước các cú sốc kinh tế. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận dựa trên nền tảng kinh tế vi mô đem lại hướng nghiên cứu mới. Thay vì chỉ quan sát những biến số tổng thể của kinh tế vĩ mô như lạm phát hay sản lượng và tiêu dùng, các nhà kinh tế học xây dựng mô hình trên nền tảng vi mô, qua đó làm rõ cách hành động của các hộ gia đình và doanh nghiệp, khi xét trên tổng thể tác động đến nền kinh tế.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu thường xuyên chịu tác động từ biến động giá năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng và những thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng, yêu cầu xây dựng chính sách dựa trên cơ sở lý thuyết vững chắc ngày càng trở nên cấp thiết. Các mô hình kinh tế không thể loại bỏ hoàn toàn những bất định, nhưng có thể giúp nhà hoạch định chính sách nhận diện các kênh tác động, cân nhắc những kịch bản khác nhau và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp.
Theo chuyên gia phân tích David Pendlebury tại Clarivate - công ty nghiên cứu sử dụng dữ liệu trích dẫn học thuật để nhận diện những nhà khoa học có ảnh hưởng lớn - sáng kiến của hai chủ nhân giải Nobel kinh tế mang tính đột phá, đồng thời đáp ứng tiêu chí quan trọng của giải thưởng là vinh danh những công trình có giá trị khoa học đã được kiểm chứng qua thời gian. Ông Pendlebury cũng nhấn mạnh, những lý thuyết kinh tế thường cần nhiều năm để được kiểm nghiệm, phát triển và chuyển hóa thành công cụ phân tích. Giá trị của chúng không chỉ nằm ở khả năng giải thích những gì đã xảy ra, mà còn ở việc cung cấp cơ sở để đánh giá các lựa chọn chính sách trong những hoàn cảnh mới.
Theo Reuters, giải Nobel Kinh tế đã khép lại mùa trao giải Nobel năm nay. Khác với 5 giải thưởng được nhà bác học Alfred Nobel đề cập trong di chúc năm 1895, giải thưởng kinh tế được thành lập sau với tên gọi chính thức là Giải thưởng của Ngân hàng Thụy Điển cho Khoa học Kinh tế để tưởng nhớ Alfred Nobel. Theo cơ chế trao giải, các nhà khoa học được vinh danh nhận bằng chứng nhận, huy chương vàng và tiền thưởng. Lễ trao giải được tổ chức vào ngày 10/12 hằng năm, ngày mất của nhà khoa học Alfred Nobel.
Trong lịch sử giải Nobel Kinh tế, đã có 99 cá nhân được vinh danh, song mới chỉ có 3 người trong số này là nữ giới. Năm 2025, giải Nobel Kinh tế thuộc về ba nhà nghiên cứu Joel Mokyr, Philippe Aghion và Peter Howitt, với những đóng góp giúp giải thích cách đổi mới công nghệ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nếu các công trình được vinh danh năm trước tập trung vào động lực đổi mới và tăng trưởng dài hạn, giải thưởng năm nay nhấn mạnh nền tảng lý thuyết giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn cơ chế vận hành của nền kinh tế và ứng phó với những biến động.
Giới phân tích cho rằng, trong bối cảnh thế giới đang đối mặt những biến động khó lường, giải Nobel tiếp tục tôn vinh những đóng góp có giá trị cho thấy, vai trò của khoa học trong việc góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn và thúc đẩy sự phát triển của nhân loại.
GIAO LINH