Theo Đề án phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 vừa được UBND TP HCM phê duyệt, thành phố có gần 1,57 triệu người từ 60 tuổi trở lên vào năm 2025, chiếm 11,4% dân số, nhiều nhất cả nước.
Nếu mức sinh và tăng dân số cơ học không thay đổi đáng kể, số người cao tuổi sẽ vượt 3 triệu vào năm 2038, đưa thành phố vào thời kỳ dân số già, rồi chạm mốc 4,6 triệu 10 năm sau đó. Dân số siêu già là giai đoạn người từ 60 tuổi trở lên chiếm tỷ trọng rất cao trong tổng dân số.
TP HCM bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2017 và nhiều năm qua giữ mức sinh thấp nhất nước, yếu tố khiến dân số già đi nhanh hơn.
Người dân khám sức khỏe miễn phí ở TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Người già đông lên kéo theo nhu cầu chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh hoạt. Trong khi đó, hệ thống y tế thành phố chủ yếu lo điều trị bệnh cấp tính, chưa hình thành chuỗi chăm sóc liên tục từ dự phòng, cộng đồng đến gia đình và cơ sở lưu trú.
Sự chênh lệch này đẩy các bệnh viện tuyến trên vào cảnh quá tải triền miên vì phải tiếp nhận cả những ca bệnh mạn tính lẽ ra kiểm soát tốt tại cơ sở. Đồng thời, hàng triệu gia đình phải tự xoay xở gánh vác việc chăm sóc người thân, gây tổn hao lớn về kinh tế lẫn sức lực của lực lượng lao động chính. Lâu dài, người già đối mặt nguy cơ suy giảm nhanh về thể chất và tinh thần do thiếu mạng lưới hỗ trợ y tế liên tục ngay tại nơi cư trú.
Dữ liệu khám sức khỏe năm 2026 cho thấy gánh nặng bệnh mạn tính hiện đè nặng nhóm cao tuổi. Hơn 302.000 người mắc tăng huyết áp, chiếm 63,6%; khoảng 124.500 người mắc đái tháo đường, chiếm 26,2%.
Bên cạnh đó, 18,3% có dấu hiệu tiền suy yếu thể chất, tức sức khỏe bắt đầu giảm sút nhưng chưa nghiêm trọng; 1,3% đã suy yếu rõ; 7,9% cần người hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày như ăn uống, tắm rửa, đi lại. Một bộ phận còn gặp vấn đề về tinh thần, vận động và khả năng tự chăm sóc.
Để ứng phó, thành phố tổ chức hệ thống chăm sóc theo mô hình 5 tầng, ưu tiên giúp người cao tuổi sống độc lập và điều trị ngay tại nơi cư trú, chỉ chuyển lên cơ sở lưu trú hoặc bệnh viện khi thật cần.
Ảnh tạo bởi AI
Theo lộ trình, đến năm 2030, mỗi phường, xã có ít nhất một điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày; 90% trạm y tế lập đội chăm sóc liên tục gắn với địa bàn dân cư; 80% bệnh viện đa khoa từ hạng 2 trở lên mở khoa Lão khoa. Thành phố cũng đặt mục tiêu lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho 90% người cao tuổi và phát triển 50 cơ sở, điểm chăm sóc.
Đề án còn yêu cầu đào tạo nhân viên chăm sóc và quản lý, siết chặt liên kết giữa bệnh viện, trạm y tế, gia đình và cơ sở trợ giúp xã hội. Thành phố dự kiến kết hợp ngân sách nhà nước với nguồn lực xã hội hóa và hợp tác công - tư, nhằm phát triển dịch vụ vừa với nhu cầu lẫn khả năng chi trả của nhiều nhóm dân cư.
Đến cuối năm 2025, TP HCM lập hồ sơ sức khỏe cho hơn 629.000 người, đạt khoảng 40% tổng số người cao tuổi. Tỷ lệ người cao tuổi có thẻ bảo hiểm y tế đạt 98%. Toàn thành phố có 15 bệnh viện cấp thành phố lập khoa Lão khoa, 6 bệnh viện tổ chức khoa Lão khoa kết hợp và 11 bệnh viện bố trí khoa Lão khoa gắn với các khoa khác.
Về chăm sóc xã hội, 42 cơ sở trợ giúp công lập và tư nhân đang nuôi dưỡng hơn 4.000 người già. Dù vậy, mạng lưới cơ sở, dịch vụ ban ngày và đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp chưa theo kịp nhu cầu, khiến nhiều gia đình vẫn tự gánh phần lớn việc chăm sóc người thân.
Mô hình dưỡng lão bán trú "sáng đi chiều về" được Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM vận hành một năm qua. Ảnh: Quỳnh Trần
Lê Phương