Theo Đề án Phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số trên địa bàn giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, TPHCM dự báo đến năm 2038, nghĩa là 12 năm nữa, thành phố bước vào thời kỳ "dân số già" với khoảng 3 triệu người cao tuổi (cứ khoảng 7 người dân thì có 1 người từ 65 tuổi trở lên).
Đặc biệt, nếu không có sự thay đổi về mức sinh và gia tăng dân số cơ học, thành phố có thể bước vào thời kỳ "dân số siêu già" vào năm 2048 với 4,6 triệu người cao tuổi. Nghĩa là khi đó, cứ 5 người dân lại có hơn 1 người từ 65 tuổi trở lên.
Thành phố đông người cao tuổi nhất cả nước
TPHCM chính thức bước vào thời kỳ già hóa dân số năm 2017, khi người cao tuổi chiếm 10,28% dân số, tương đương 890.000 người. Sau sáp nhập, địa phương này có 1,57 triệu người cao tuổi, chiếm 11,4% dân số.
Dù muộn hơn so với cả nước nhưng già hóa dân số tại TPHCM lại diễn ra với tốc độ rất nhanh. Nguyên nhân là tỷ suất sinh thấp cùng với tỷ lệ tử vong giảm, tuổi thọ trung bình không ngừng được nâng cao.
Thực tế, trong thời gian dài, mức sinh của thành phố này luôn thấp nhất cả nước. Sau sáp nhập, mức sinh ở "siêu đô thị" TPHCM là 1,43 con/phụ nữ. Điều này có nghĩa là rất nhiều gia đình tại TPHCM chỉ sinh 1 con. Hiện tại, mức sinh dù có nhích lên (1,51 con) nhưng vẫn còn rất xa so với mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ).
Là địa phương có số người cao tuổi đông nhất cả nước, TPHCM cũng là một trong những nơi có tuổi thọ trung bình của người dân cao nhất cả nước. So với mốc 66 tuổi năm 1979, người TPHCM hiện sống thọ hơn 10 năm. Riêng năm 2025, chỉ số này là 76,7 (cả nước là 74,7 tuổi trong cùng thời điểm này).
Thách thức kép mức sinh thấp và già hóa dân số nhanh làm suy giảm, lãng phí nguồn nhân lực, đặc biệt là lao động trẻ, giảm năng suất và sự sáng tạo trong xã hội, làm ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển kinh tế - xã hội.
Áp lực cho hệ thống chữa trị, chăm sóc
Số lượng người cao tuổi đông lên nhanh chóng cũng kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe dài hạn, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh hoạt. Thực tế, người cao tuổi thường đối mặt đồng thời với các bệnh mạn tính không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính… và các hội chứng lão khoa đặc thù như sa sút trí tuệ, loãng xương và suy giảm chức năng đa cơ quan...
Dữ liệu trong chương trình khám sức khỏe tại TPHCM sau 3 năm cho thấy có tới 63,6% người cao tuổi bị tăng huyết áp (trong đó có 15% là người mới phát hiện); 26,2% người bị đái tháo đường.
Ngoài ra, 18,3% người có dấu hiệu tiền suy yếu, 1,3% có dấu hiệu suy yếu; 2,2% người cần hỗ trợ trong các hoạt động sống cơ bản; 7,9% cần hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày; 0,26% có mức độ trầm cảm và lo âu từ vừa đến nặng.
Tình trạng bệnh tật không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động đáng kể đến đời sống tâm lý và khả năng hòa nhập cộng đồng của người cao tuổi.
Theo thống kê, toàn thành phố có 15 bệnh viện cấp thành phố thành lập khoa Lão khoa; 6 bệnh viện tổ chức khoa Lão khoa kết hợp; 11 bệnh viện tổ chức khoa Lão khoa liên kết với khoa khác. Dù vậy, TPHCM đánh giá hệ thống y tế thành phố chủ yếu lo điều trị bệnh cấp tính, chưa hình thành chuỗi chăm sóc liên tục từ dự phòng, cộng đồng đến gia đình và cơ sở lưu trú. Sự chênh lệch này khiến không ít bệnh viện tuyến trên liên tục quá tải.
Để ứng phó, thành phố tổ chức hệ thống chăm sóc theo mô hình 5 tầng, ưu tiên giúp người cao tuổi sống độc lập và điều trị ngay tại nơi cư trú, chỉ chuyển lên cơ sở lưu trú hoặc bệnh viện khi thật cần.
Theo lộ trình, đến năm 2030, mỗi phường, xã có ít nhất một điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày; 90% trạm y tế lập đội chăm sóc liên tục gắn với địa bàn dân cư; 80% bệnh viện đa khoa từ hạng 2 trở lên mở khoa Lão khoa. Thành phố cũng đặt mục tiêu lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho 90% người cao tuổi và phát triển 50 cơ sở, điểm chăm sóc.