Tại Việt Nam, cúm A đang vào mùa cao điểm, làm gia tăng ca nhập viện và diễn tiến nặng, phần lớn là các trường hợp người cao tuổi và có bệnh nền. Người bệnh xuất hiện các triệu chứng ho, sốt thông thường khiến gia đình dễ chủ quan và chậm trễ điều trị.
Tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ở TP HCM và Hà Nội, số người đến khám các bệnh lý đường hô hấp tăng đột biến trong những tuần gần đây. Đáng chú ý, tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - Quận 8, cứ 10 trường hợp đến khám hô hấp lại có tới 6-7 ca được xác định dương tính với cúm A. Các trường hợp mắc cúm diễn tiến nặng ghi nhận phần lớn ở người cao tuổi, đặc biệt ở những người có bệnh nền.
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM tiếp nhận nhiều người cao tuổi, có bệnh nền nhập viện điều trị các bệnh đường hô hấp do thời tiết thay đổi thất thường, trong đó có cúm A. Ảnh: BV Đa khoa Tâm Anh
BS.CKII Ngô Trần Quang Minh, Giám đốc chuyên môn kiêm Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - Quận 8 (TP HCM), cho biết người cao tuổi có hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác, khả năng chống đỡ nhiễm trùng kém, đặc biệt khi mắc các bệnh nền như tim mạch, hen phế quản, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh thận mạn... Nếu mắc cúm A, người bệnh có nguy cơ diễn tiến nhanh thành viêm phổi nặng, suy hô hấp và nhiều biến chứng nguy hiểm, ngay cả khi ban đầu chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ như ho, mệt mỏi hoặc sốt nhẹ.
Vị bác sĩ cũng nhấn mạnh, tâm lý xem cúm như một đợt "cảm nhẹ" khiến nhiều gia đình chủ quan, chậm trễ điều trị. Dù các triệu chứng ban đầu chỉ nhẹ nhưng virus cúm có thể gây tổn thương đường hô hấp, làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của phổi, tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm, dẫn đến viêm phổi nặng, suy hô hấp, thậm chí phải thở máy và hồi sức tích cực.
Bác sĩ Quang Minh ví cúm A như một "ngòi nổ" có thể kích hoạt hàng loạt biến chứng nguy hiểm, khiến nhiều bệnh nền đồng thời mất kiểm soát. Ở người mắc COPD, hen phế quản, cúm có thể gây đợt cấp, viêm phổi nặng, suy hô hấp. Với người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, phản ứng viêm do cúm làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim. Trong khi đó, người mắc đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc xơ gan có nguy cơ rối loạn chuyển hóa, tăng đường huyết mất kiểm soát, suy giảm chức năng các cơ quan, thậm chí tử vong.
"Sai lầm thường gặp là người bệnh và gia đình chủ quan trước các triệu chứng cúm hay giống cúm, tự ý sử dụng kháng sinh hoặc thuốc kháng vi-rút khi chưa có chỉ định, dẫn đến chậm trễ thăm khám, điều trị", bác sĩ Quang Minh cảnh báo.
Sốt 38 độ C, bệnh nhân cúm A rơi vào suy hô hấp nặng, phải thở máy tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Ảnh: Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương
Theo bác sĩ Minh, thuốc kháng virus thường đạt hiệu quả cao nhất khi sử dụng trong những ngày đầu nhiễm cúm, càng sớm càng tốt, thuốc đặc trị được dành cho người bệnh được xác định nhiễm cúm. Việc tự ý dùng thuốc có thể khiến cơ thể gặp những tác dụng không mong muốn, ngộ độc, ảnh hưởng chức năng gan, thận; hoặc có thể che lấp các dấu hiệu của bệnh. Điều này gây khó khăn cho việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị, đồng thời có thể khiến bệnh diễn tiến nặng hơn, khó đánh giá tình trạng bệnh.
Đặc biệt, trong tình hình bệnh cúm đang có dấu hiệu lan rộng như hiện nay, khi người cao tuổi xuất hiện dấu hiệu khó thở, đau tức ngực, lơ mơ, tím tái, giảm oxy máu hoặc bệnh nền đột ngột trở nặng, cần đưa ngay đến cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.
Bác sĩ Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết tiêm vaccine cúm mùa hàng năm là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất được nhiều Hiệp hội y khoa trên thế giới và Việt Nam khuyến cáo. Tại Việt Nam, chỉ định tiêm ngừa cho người có bệnh nền mạn tính cũng nằm trong hướng dẫn điều trị chính thức của các hội chuyên khoa như Tim mạch, Hô hấp, Nội tiết - Đái tháo đường và Thấp khớp học.
Người cao tuổi tiêm ngừa vaccine cúm tại VNVC Hoàng Văn Thụ. Ảnh: Bình An
Hiện Việt Nam có các loại vaccine giúp phòng chủng cúm A phổ biến lưu hành hàng năm như A/H1N1, A/H3N2 và cúm B. Bác sĩ Phương cho biết, tiêm vaccine giúp cơ thể chủ động tạo đề kháng để chặn đứng virus cúm ngay từ cửa ngõ hô hấp. Dù vậy, virus cúm liên tục biến đổi qua mỗi mùa dịch, còn lượng kháng thể bảo vệ sau tiêm lại giảm nhanh sau 6 đến 12 tháng. "Việc tiêm nhắc đều đặn mỗi năm một lần là bắt buộc để cập nhật kịp thời lớp bảo vệ trước các chủng cúm đang lưu hành, tránh nguy cơ trở nặng khi mắc bệnh", bác sĩ Phương khẳng định.
Bên cạnh tiêm cúm cho người cao tuổi, các thành viên trong gia đình cũng cần tiêm vaccine cúm để tránh mắc bệnh và lây cho người thân. Hiện vaccine cúm có thể tiêm từ 6 tháng tuổi. Phụ nữ mang thai có thể tiêm vaccine cúm bất kỳ thời điểm nào trong thai kỳ, tốt nhất từ tháng thứ 4, giúp bảo vệ sức khỏe cũng như biến chứng nguy hiểm do cúm gây ra cho mẹ, truyền kháng thể thụ động, bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời.
Bác sĩ Phương khuyến cáo người cao tuổi cũng dễ đồng nhiễm cúm với các tác nhân gây bệnh hô hấp khác như phế cầu, virus hợp bào hô hấp (RSV), SARS-CoV-2. Khi nhiều tác nhân cùng gây bệnh, tổn thương đường hô hấp có thể nghiêm trọng hơn, làm tăng nguy cơ suy hô hấp và nhiễm trùng huyết. Các tác nhân phế cầu, RSV cũng đã có vaccine, người cao tuổi nên tiêm đầy đủ để tránh nguy cơ bệnh chồng bệnh.
Bên cạnh việc chủ động tiêm ngừa vaccine đầy đủ, các chuyên gia khuyến cáo người cao tuổi cần chú ý giữ ấm vùng cổ ngực khi trời trở lạnh, duy trì chế độ dinh dưỡng giàu năng lượng, súc họng sát khuẩn hàng ngày, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và tuyệt đối tuân thủ đơn thuốc điều trị bệnh lý nền mỗi ngày.
Kha Nhiên