Từ những người lao động sống lay lắt bằng việc làm theo ngày đến cử nhân đại học rơi vào cảnh không nhà, “thế hệ trẻ treo tường” phản ánh một bộ phận người trẻ Trung Quốc đang chật vật bên lề cuộc sống. Ứng dụng hẹn hò mới lạ ở Trung Quốc Hai cô gái mua thêm vé tàu để đồ ăn, gây tranh cãi ở Trung Qu...
Rạng sáng, Guo Zihao (29 tuổi) tỉnh dậy trong phòng bi-a hoạt động 24 giờ ở Thâm Quyến, miền Nam Trung Quốc. Trong nhiều tháng, những địa điểm như vậy trở thành nơi trú ngụ tạm bợ của anh. Giai đoạn khốn cùng nhất, trong túi Guo chỉ còn vỏn vẹn 20 nhân dân tệ (77.500 đồng). “Khoảng thời gian đó không chỉ là khó khăn về tài chính. Mỗi phút, mỗi giây đều như cực hình”, Guo nói.
Một bộ phận thanh niên Trung Quốc sống tạm bợ, thu mình với xã hội. Ảnh: Getty Images
Guo của vài năm trước chắc không bao giờ tưởng tượng nổi có ngày bị rơi vào hoàn cảnh thê thảm như vậy. Anh lớn lên trong gia đình tương đối khá giả ở tỉnh Hồ Nam, miền Trung Trung Quốc, tốt nghiệp đại học ngành kinh tế và quản lý.
Mọi thứ đến với anh đều thuận lợi và tốt đẹp, cho đến khi biến cố ập đến. Mất người thân và đầu tư thất bại xảy ra cùng thời điểm khiến cuộc sống của Guo hoàn toàn đảo lộn.
Mất hết thu nhập, Guo làm đủ loại công việc bán thời gian như giao đồ ăn, lao động chân tay, bán hàng và phục vụ tại quán cà phê Internet.
Khó khăn tài chính khiến Guo mất dần sự tự tin. Anh xa lánh bạn bè vì sợ họ chỉ xem mình như người cần giúp đỡ.
Guo phát hiện trên mạng xã hội có một thuật ngữ phản ánh đúng tình cảnh của anh: guabi hay “treo tường”. Lối sống này mang đến cho anh một cách để thoát khỏi những vấn đề bế tắc.
Theo SCMP, thuật ngữ này ban đầu dùng để chỉ những đồ vật được treo trên tường rồi không còn sử dụng đến. Sau đó, nó trở thành từ dành cho những người trẻ sống với nguồn thu nhập tối thiểu.
Xu hướng này có sự tương đồng với “các vị thần Sanhe” (Sanhe Gods) ở Thâm Quyến. Thuật ngữ được phổ biến từ năm 2018 để mô tả những lao động nhập cư trẻ tập trung quanh khu chợ việc làm Sanhe, sống nhờ những công việc ngắn hạn theo ngày. Phương châm của họ là “làm việc một ngày, nằm im ba ngày”.
Theo thời gian, diện mạo của “thế hệ trẻ treo tường” ở Trung Quốc dần thay đổi. Họ không còn chỉ là những lao động trẻ chật vật trong các nhà máy, mà càng có nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học.
Trong khi “nằm im” thường được hiểu là sự chủ động rút lui khỏi cuộc cạnh tranh xã hội, “treo tường” bao hàm trạng thái tồn tại rộng và bấp bênh hơn.
Vào tháng 3, một quán Internet ở tỉnh Quý Châu, Tây Nam Trung Quốc, thu hút sự chú ý trên mạng sau khi trở thành điểm tập trung của “thế hệ trẻ treo tường”. Quán chỉ thu phí 0,6 nhân dân tệ/giờ (2.300 đồng).
Trong số khách quen tại đây có một người đàn ông 28 tuổi, được gọi với biệt danh Little Beard. Anh ly hôn sau khi vợ “đốt” 200.000 nhân dân tệ (30.000 USD) vào trò đỏ đen. Mặc dù lấy lại được một phần tiền sính lễ, Little Beard vẫn bị mẹ yêu cầu rời khỏi nhà vì cho rằng anh là “kẻ thất bại”. Anh hủy số điện thoại và rút khỏi đời sống xã hội.
"Thế hệ trẻ treo tường" không chỉ gặp khó khăn về tài chính, mà còn gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần. Ảnh: Shutterstock
Một số người trẻ khác dành cả ngày lang thang trên đường phố, ngủ ở những không gian công cộng hoặc kiếm những khoản thu nhập ít ỏi từ việc phát trực tiếp trên mạng. Một bộ phận lại phải vật lộn với các vấn đề sức khỏe tinh thần hoặc chứng nghiện.
Đối với Guo, trở thành người “treo tường” không phải là lựa chọn có chủ ý, mà là trạng thái mà anh dần rơi vào.
Trong thời điểm đen tối nhất, anh phải chiến đấu với chứng trầm cảm, sụt 20 kg và khó thở. Bị cảm giác tội lỗi với gia đình đè nặng, điều giúp anh tiếp tục cố gắng là con trai mới một tuổi.
Đối với những người trẻ rơi vào hoàn cảnh tương tự, không có cách thức cụ thể nào để tái hòa nhập cộng đồng. Các nhà xã hội học nhấn mạnh họ không chỉ cần cơ hội việc làm, mà còn phải có môi trường trực tuyến lành mạnh hơn.
Bước ngoặt đến với Guo khi những người quen giang tay giúp đỡ. Bạn học cũ hỗ trợ anh cả về tài chính lẫn tinh thần. Anh còn tìm được việc làm nhờ họ hàng giới thiệu vào tháng 8.
Guo hy vọng khó khăn của “thế hệ trẻ treo tường” không còn bị che giấu, cũng như không phải đối mặt với nhiều định kiến nữa. Hiện tại, anh học cách chung sống với những ký ức đau buồn trong quá khứ.
Rạng sáng tại Thâm Quyến, Guo Zihao, 29 tuổi, tỉnh dậy trong một phòng bi-a hoạt động suốt ngày đêm, nơi anh đã tạm trú nhiều tháng. Có thời điểm khốn cùng nhất, trong túi Guo chỉ còn 20 nhân dân tệ, tương đương khoảng 77.500 đồng, khiến từng phút trôi qua đều trở nên nặng nề. Câu chuyện của anh cho thấy một bộ phận thanh niên Trung Quốc đang sống tạm bợ, thu mình khỏi xã hội sau những cú ngã tài chính và tinh thần.
Vài năm trước, Guo từng có cuộc sống thuận lợi trong một gia đình tương đối khá giả ở tỉnh Hồ Nam, miền Trung Trung Quốc. Anh tốt nghiệp đại học ngành kinh tế và quản lý, từng nghĩ tương lai sẽ tiếp tục mở ra theo hướng ổn định, cho đến khi hàng loạt biến cố bất ngờ xuất hiện. Người thân qua đời, khoản đầu tư thất bại, thu nhập biến mất, khiến toàn bộ nền tảng cuộc sống của chàng trai trẻ nhanh chóng sụp đổ.
Để tồn tại, Guo làm nhiều công việc bán thời gian như giao đồ ăn, lao động chân tay, bán hàng và phục vụ tại quán cà phê Internet. Áp lực tiền bạc dần bào mòn sự tự tin, còn cảm giác xấu hổ khiến anh tránh gặp bạn bè vì sợ bị nhìn như người chỉ biết chờ đợi sự giúp đỡ. Trên mạng xã hội, Guo bắt gặp thuật ngữ guabi, thường được hiểu là “treo tường”, một cách gọi phản ánh khá chính xác tình trạng bấp bênh của mình.
Theo báo Tiền Phong dẫn thông tin từ SCMP, guabi ban đầu dùng để chỉ những món đồ bị treo trên tường rồi bỏ không, trước khi chuyển thành cách gọi những người trẻ sống bằng nguồn thu nhập tối thiểu. Khái niệm này có điểm tương đồng với “các vị thần Sanhe”, tên gọi phổ biến từ năm 2018 dành cho lao động nhập cư trẻ quanh khu chợ việc làm Sanhe ở Thâm Quyến. Những người này thường nhận việc theo ngày, theo đuổi phương châm làm một ngày rồi nằm im ba ngày, nhằm duy trì sự tồn tại trong điều kiện thiếu thốn.
Theo thời gian, hình ảnh “thế hệ trẻ treo tường” không còn chỉ gắn với những lao động trẻ chật vật trong các nhà máy hoặc khu việc làm tạm thời. Ngày càng nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học xuất hiện trong nhóm này, sau khi thất nghiệp, thất bại kinh doanh hoặc mất chỗ dựa gia đình. Nếu “nằm im” thường mang sắc thái chủ động rút khỏi cuộc cạnh tranh, “treo tường” mô tả rộng hơn một trạng thái tồn tại mong manh và thiếu phương hướng.
Tháng 3, một quán Internet tại tỉnh Quý Châu, Tây Nam Trung Quốc, gây chú ý trên mạng khi trở thành điểm tập trung của nhiều người thuộc “thế hệ trẻ treo tường”. Quán chỉ thu 0,6 nhân dân tệ mỗi giờ, tương đương khoảng 2.300 đồng, tạo điều kiện cho những người gần như không còn khả năng chi trả tìm được chỗ ngồi qua ngày. Một khách quen 28 tuổi, được gọi bằng biệt danh Little Beard, từng ly hôn sau khi vợ dùng 200.000 nhân dân tệ, tương đương 30.000 USD, vào trò đỏ đen.
Dù lấy lại được một phần tiền sính lễ, Little Beard vẫn bị mẹ yêu cầu rời khỏi nhà vì cho rằng anh là người thất bại, khiến anh hủy số điện thoại và cắt đứt phần lớn liên hệ xã hội. Những người trẻ khác lang thang cả ngày, ngủ tại không gian công cộng, kiếm khoản thu nhập ít ỏi từ phát trực tiếp trên mạng hoặc đối mặt với chứng nghiện. Khó khăn của họ vì thế không chỉ nằm ở tiền bạc, mà còn liên quan đến sức khỏe tinh thần, sự cô lập và cảm giác mất chỗ đứng.
Với Guo, trở thành người “treo tường” không phải quyết định có chủ ý, mà là trạng thái anh dần rơi vào sau chuỗi biến cố liên tiếp. Trong giai đoạn tăm tối nhất, anh mắc trầm cảm, sụt 20 kg, thường xuyên khó thở và bị cảm giác tội lỗi với gia đình đè nặng, nhưng vẫn cố gắng vì cậu con trai mới một tuổi. Bước ngoặt đến khi bạn học cũ hỗ trợ cả tài chính lẫn tinh thần, người thân giới thiệu việc làm vào tháng 8, giúp Guo từng bước trở lại cuộc sống.
Các nhà xã hội học cho rằng nhóm người này cần nhiều hơn những cơ hội việc làm đơn thuần, bởi họ còn thiếu môi trường trực tuyến lành mạnh và mạng lưới hỗ trợ để tái hòa nhập cộng đồng. Hiện chưa có một con đường cụ thể dành cho mọi người trẻ rơi vào hoàn cảnh tương tự, nhất là khi mỗi trường hợp gắn với tổn thương, nợ nần hoặc khủng hoảng riêng. Guo hy vọng câu chuyện của “thế hệ trẻ treo tường” không tiếp tục bị che giấu hay phủ lên bằng định kiến, còn bản thân anh đang học cách chung sống với những ký ức đau buồn trong quá khứ.
