“Chúng tôi không tin tưởng phía Mỹ và không biết dựa trên cơ sở nào để có thể đạt được thỏa thuận với họ”, ông Pezeshkian phát biểu trong cuộc phỏng vấn với Al Jazeera.
Tổng thống Pezeshkian và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đến Mỹ trong tuần này để tham dự tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Tại đây, phái đoàn Iran đề xuất một thỏa thuận nhằm chấm dứt giao tranh với Mỹ, đồng thời mở lại eo biển Hormuz trong vòng 7 ngày.
Ông Araghchi cho biết, các bước ban đầu sẽ mất từ bốn đến năm ngày, eo biển Hormuz sẽ mở cửa trở lại vào ngày thứ Sáu, và "vào ngày thứ Bảy, các cuộc đàm phán với Mỹ sẽ bắt đầu để đi đến thỏa thuận cuối cùng về những vấn đề đã được hai bên thống nhất" - ám chỉ chương trình hạt nhân của Iran.
Theo kế hoạch này, Washington sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động bán dầu của Iran, giải phóng khoảng 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của nước này và tuân thủ lệnh ngừng bắn trên toàn khu vực, bao gồm cả Li-băng và Yemen.
Đổi lại, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch từng vận chuyển 20% lượng dầu và khí đốt thương mại toàn cầu trước chiến tranh, đồng thời là đòn bẩy chính của Tehran.
Ông Pezeshkian chia sẻ với đài Al Jazeera, rằng Qatar và Pakistan - hai bên trung gian - đang chuyển tải các thông điệp của Iran tới Washington. Ông cho biết các cuộc đàm phán dựa trên biên bản ghi nhớ mà hai bên đã đạt được hồi tháng 6, và Mỹ cần làm rõ lập trường về thỏa thuận này - vốn đã hết hạn vào tháng trước.
Tờ Wall Street Journal đưa tin, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phản bác đề xuất của Iran. Nhưng Nhà Trắng chưa xác nhận thông tin này.
Phong tỏa eo biển Hormuz là ‘phản ứng tự nhiên’
Ông Pezeshkian cũng bác bỏ cáo buộc cho rằng Iran chịu trách nhiệm về việc phong tỏa eo biển Hormuz, đồng thời khẳng định chính Mỹ đã “đóng các tuyến đường trước chúng tôi”. Ông mô tả hành động đóng cửa eo biển Hormuz là “một phản ứng tự nhiên khi các tuyến đường dẫn đến Iran bị cắt đứt”.
Ông cho rằng cuộc khủng hoảng có thể được giải quyết thông qua đàm phán thay vì vũ lực, và tuyến đường thủy này sẽ mở cửa trở lại cho hoạt động vận tải thương mại nếu các cuộc đàm phán chấm dứt được chiến tranh.
Tổng thống Pezeshkian gọi Mỹ là bên gây hấn, khẳng định Iran “đã không tấn công phủ đầu bất kỳ quốc gia nào trong suốt 200 năm qua”. Ông cho biết Mỹ và Israel đã lôi kéo các nước trong khu vực vào cuộc chiến với niềm tin rằng hệ thống của Iran “sẽ sụp đổ chỉ trong vài ngày”.
“Chúng tôi đã chống chọi được các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, và chúng tôi sẽ tiếp tục đứng vững”, ông nói, đồng thời khẳng định cả việc sát hại các chỉ huy Iran lẫn áp lực kinh tế đều không khiến người dân Iran lùi bước.
Ông Pezeshkian cáo buộc Israel và Mỹ tấn công Iran từ không phận của các quốc gia Hồi giáo. Do đó, Iran đã nhắm mục tiêu vào các căn cứ mà lực lượng Mỹ sử dụng trong khu vực vì các chiến dịch chống lại Iran đều được triển khai từ đó. Ông khẳng định Tehran không theo đuổi bất cứ điều gì nằm ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế và chỉ đáp trả khi các bên khác vi phạm quy tắc.
Nói về các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran, ông Pezeshkian nhấn mạnh, bất kỳ ai tin rằng có thể nhắm mục tiêu vào người dân Iran thông qua các biện pháp trừng phạt đều đã "tính toán sai lầm".
‘Chúng tôi không cần một cảnh sát khu vực’
Tổng thống Pezeshkian cho rằng, an ninh vùng Vịnh có thể đạt được thông qua sự hợp tác giữa chính các quốc gia trong khu vực. “Do đó, chúng tôi không cần một cảnh sát khu vực," ông nói.
Ông cáo buộc các thế lực bên ngoài đã tìm cách kích động các nước Hồi giáo chống lại nhau nhằm kiểm soát nguồn tài nguyên của khu vực. Ông cũng nhận định, Ả-rập Xê-út có thể đóng vai trò trong việc đoàn kết thế giới Hồi giáo.
Liên quan đến Yemen - nơi giao tranh đang leo thang giữa lực lượng Houthi (được cho là thân Iran) và quân chính phủ Yemen (được Ả-rập Xê-út hậu thuẫn), ông Pezeshkian khẳng định hành động của Houthi không liên quan đến Iran, đồng thời nhấn mạnh Tehran luôn sát cánh cùng "những ai phải chịu đựng bất công".
Ông kêu gọi Houthi và Ả-rập Xê-út giải quyết bất đồng thông qua đối thoại, với quan điểm "anh em không nên chống lại nhau", và đề nghị Iran hỗ trợ chấm dứt tranh chấp. "Chúng tôi không phải là những kẻ hiếu chiến”, ông khẳng định.
Sự đoàn kết nội bộ của Iran
Về vấn đề chính trị trong nước, ông Pezeshkian cáo buộc các “đối thủ” của Iran đang tìm cách khơi dậy sự bất đồng giữa các quan chức nước này, đồng thời khẳng định Iran đang chứng kiến “sự đoàn kết chưa từng có”.
Ông cho biết đã có hai cuộc gặp với Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei - người chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi xung đột nổ ra. Trong đó có một cuộc gặp kéo dài bảy giờ đồng hồ để thảo luận về các vấn đề then chốt. Ông cam kết sẽ khắc phục “những điều mất cân bằng tích tụ trong nội bộ Iran”.
Ông cho rằng các thế lực bên ngoài muốn ngăn cản Iran đạt được sự tự lực, “nhưng chúng tôi sẽ đầu tư vào người dân của mình”.