Dưỡng đất, nuôi rau bằng nguồn hữu cơ tự nhiên
Làng rau Trà Quế, nay thuộc phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng, được hình thành từ thế kỷ XVI. Ngôi làng nhỏ cách Khu phố cổ Hội An khoảng 3 km về phía đông bắc, nằm giữa sông Cổ Cò và đầm Trà Quế, làng có khí hậu ôn hòa, đất phù sa pha cát và nguồn nước thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.
Với diện tích hơn 18 ha, làng rau hiện có 202 hộ dân trực tiếp gắn bó với nghề. Hàng chục loại rau, thảo mộc được trồng, trong đó có nhiều giống đặc trưng như húng, é, hẹ, tía tô, rau răm, hành, ngò, diếp cá... Các giống rau được truyền lại qua nhiều thế hệ, phù hợp với thổ nhưỡng, ít sâu bệnh và có mùi thơm đặc trưng, góp phần làm nên nét riêng của rau Trà Quế.
Bao đời nay, người dân vẫn duy trì phương thức sản xuất dựa trên nguồn nguyên liệu tự nhiên. Rong dưới đầm Trà Quế được vớt về ủ làm phân bón. Sau khi xử lý, nguồn hữu cơ này được đưa vào đất để bổ sung dinh dưỡng, tăng độ tơi xốp và độ phì nhiêu.
Cách làm này vừa tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, giảm chi phí sản xuất, vừa hạn chế sự phụ thuộc vào vật tư nông nghiệp bên ngoài. Quan trọng hơn, đó là cách người dân gìn giữ đất ngay trong quá trình canh tác, để đất tiếp tục nuôi dưỡng những vụ rau sau.
Bà Nguyễn Thị Thu, 64 tuổi, một nông dân gắn bó lâu năm với nghề trồng rau, cho biết người dân trong làng từ lâu đã “nói không” với thuốc trừ sâu và thuốc kích thích tăng trưởng.
Mỗi ngày, công việc bắt đầu từ tinh mơ. Người làm đất, người tưới nước, người chăm từng luống rau; một số hộ tranh thủ vớt rong ở khu vực đầm đưa về ủ phục vụ sản xuất.
“Chỉ có loại rong tự nhiên này mới thích hợp với đất Trà Quế. Rong vừa giúp tăng độ xốp, độ phì nhiêu cho đất, vừa giảm chi phí đầu vào cho bà con. Nhờ sử dụng nguồn rong này mà rau Trà Quế có hương vị rất đặc biệt”, bà Thu chia sẻ.
Theo bà Mai Thị Thảo, một nông dân khác của làng rau, để có những luống rau xanh tốt, người trồng phải kỹ lưỡng ngay từ khâu làm đất, sau đó thường xuyên theo dõi từng luống, tưới nước và chăm bón phù hợp.
Những kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ đã hình thành một phương thức canh tác gắn với điều kiện tự nhiên của địa phương. Người dân không chỉ khai thác đất để trồng rau mà còn chú trọng duy trì độ màu mỡ của đất, bởi đất khỏe là nền tảng để cây phát triển và nghề rau được duy trì lâu dài.
Rau Trà Quế cũng góp phần tạo nên hương vị đặc trưng của ẩm thực Hội An và xứ Quảng. Húng, é, rau răm, hành, ngò... xuất hiện trong nhiều món ăn như cao lầu, mì Quảng, bánh xèo, các món gỏi và rau sống.
Từ ruộng rau đến điểm du lịch xanh
Những năm gần đây, Trà Quế không chỉ là vùng sản xuất rau mà còn trở thành điểm du lịch trải nghiệm được nhiều du khách tìm đến. Sức hút của làng trước hết đến từ không gian sản xuất nông nghiệp và đời sống bình dị của người dân.
Sáng sớm, từ phố cổ Hội An, những đoàn khách đạp xe theo hướng đông bắc. Chưa đầy 3 km, không gian phố thị dần nhường chỗ cho những con đường làng, thửa ruộng và luống rau xanh. Trong làn sương sớm, người dân đã bắt đầu công việc thường ngày.
Với du khách, những việc quen thuộc như làm đất, tưới nước, gieo trồng hay thu hoạch rau lại trở thành trải nghiệm đặc biệt.
Lão nông Nguyễn Linh, 68 tuổi, thường xuyên đón khách đến tìm hiểu nghề trồng rau. Đôi tay thoăn thoắt gánh nước hắt đều lên những luống rau, ông chia sẻ với du khách về cách làm rau thuần hữu cơ của người Trà Quế.
Du khách hào hứng trải nghiệm tua “Một ngày làm nông dân Trà Quế”, trực tiếp làm đất, tưới nước, bón phân, thu hoạch rau và tìm hiểu công việc thường nhật của người trồng rau. Các lớp học nấu ăn cũng kết nối nghề nông với văn hóa ẩm thực, khi du khách tìm hiểu cách chế biến bánh xèo, các món gỏi, món trộn từ những loại rau được trồng ngay tại làng.
“Chúng tôi luôn tự hào khi là người con làng rau Trà Quế, được tiếp nối nghề trồng rau sạch của ông cha, kể cho du khách nghe cách người dân gìn giữ cách trồng rau sạch, dưỡng đất lành này”, ông Linh chia sẻ.
Theo lãnh đạo phường Hội An Tây, từ một làng nghề nông nghiệp, Trà Quế đang hình thành không gian kết hợp giữa sản xuất, bảo tồn văn hóa và du lịch trải nghiệm. Trong đó, những thửa rau vẫn là trung tâm của làng. Đặc biệt, cách người dân gìn giữ đất, tận dụng nguồn hữu cơ và hạn chế hóa chất góp phần tạo nên một không gian xanh, hài hòa với tự nhiên.
Bên cạnh nghề trồng rau, Trà Quế còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa gắn với lịch sử hình thành làng như Giếng đá Chăm, Miếu Thổ thần, Miếu Ngũ hành, Mộ ông Nguyễn Văn Điển và lễ cúng Cầu Bông. Các phong tục, tập quán, tín ngưỡng và văn hóa ẩm thực tiếp tục được cộng đồng bảo tồn, phát huy.
Tháng 4/2022, nghề trồng rau Trà Quế được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống. Năm 2024, Trà Quế trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) công nhận “Làng du lịch tốt nhất”.