UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư xây dựng 7 dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô.
Theo dự thảo, khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ các dự án này, ngoài giá bồi thường về đất được áp dụng tối đa bằng 2 lần mức quy định, người bị thu hồi đất ở được ưu tiên bố trí tạm cư theo quy định của thành phố.
Nhà thầu chiến lược có trách nhiệm phối hợp với chính quyền địa phương và cơ quan chức năng vận động, thuyết phục hộ gia đình, tổ chức trong phạm vi dự án tự nguyện bàn giao mặt bằng song song với quá trình kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Ngoài cơ chế giải phóng mặt bằng, Hà Nội dự kiến áp dụng nhiều chính sách đặc thù về lựa chọn nhà thầu, thủ tục đầu tư, huy động vốn, thử nghiệm công nghệ và chuyển giao công nghệ nhằm rút ngắn thời gian thực hiện các dự án.
7 dự án dự kiến áp dụng cơ chế này gồm hai tuyến đường sắt quốc gia và 5 tuyến đường sắt đô thị. Hai dự án đường sắt quốc gia gồm cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP HCM hiện hữu, đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi; tuyến đường sắt vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.
5 dự án đường sắt đô thị gồm tuyến số 1 (Thượng Phúc - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - sân bay Nội Bài); tuyến số 2 (sân bay Nội Bài - Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương); tuyến số 8 (Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An - sân bay Gia Bình); tuyến số 10 (Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Vĩnh Tuy - Đông Anh); tuyến số 14 (Cầu Thăng Long - Hồng Hà - Gia Lâm - Nghĩa Trụ).
Theo dự thảo, 5 tuyến đường sắt đô thị đã khởi công tháng 6, dự kiến cơ bản hoàn thành năm 2030. Hai dự án đường sắt quốc gia khởi công dịp Quốc khánh 2/9, dự kiến hoàn thành năm 2027.
Phối cảnh Depot Xuân Đỉnh, tuyến đường sắt đô thị 2.1. Nguồn: UBND TP Hà Nội
Nhà thầu chiến lược phải giảm giá tối thiểu 10-15%
Để đẩy nhanh các dự án, Hà Nội đề xuất cơ chế "nhà thầu chiến lược". Theo dự thảo, đây là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết sẵn sàng thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố chỉ định là nhà thầu ký kết hợp đồng.
Nhà thầu này phải cam kết bảo đảm tiến độ, chất lượng, đồng thời có phương án tiếp nhận, chuyển giao công nghệ. Giá thực hiện phải giảm tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với dự án đường sắt địa phương và 10% đối với dự án đường sắt quốc gia.
Mức giảm này áp dụng với các gói thầu thực hiện theo hình thức chìa khóa trao tay và các loại hợp đồng EPC, EC, EP. Đây là những hình thức hợp đồng trong đó nhà thầu đảm nhiệm nhiều công đoạn của dự án, từ thiết kế, cung cấp thiết bị đến thi công tùy từng loại hợp đồng.
Hà Nội cũng đề xuất rút ngắn một số thủ tục trước khi triển khai. Với dự án đường sắt địa phương và dự án phát triển theo mô hình TOD, thủ tục về quy hoạch và khởi công xây dựng có thể được thực hiện đồng thời với thủ tục quyết định đầu tư. Chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược phải hoàn thiện các điều kiện khởi công trong 12 tháng kể từ ngày khởi công.
Một cơ chế khác nhằm tăng khả năng làm chủ công nghệ đường sắt trong nước là nhà thầu chiến lược được đề xuất thử nghiệm có kiểm soát việc làm chủ vận hành, nội địa hóa công nghệ; nghiên cứu, sản xuất, lắp ráp máy đào hầm TBM và đoàn tàu; phát triển dây chuyền sản xuất, thi công vỏ hầm cùng các giải pháp, công nghệ phù hợp với từng dự án.
Theo Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội, đơn vị tham mưu xây dựng dự thảo, thành phố đang triển khai đồng thời nhiều dự án đường sắt đô thị và các dự án đường sắt quốc gia được Trung ương giao. Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn vướng về trình tự, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí, giải phóng mặt bằng, huy động vốn và phối hợp giữa các cơ quan, địa phương.
Thành phố cho rằng các cơ chế đặc thù sẽ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, huy động và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, qua đó đẩy nhanh tiến độ các dự án.
Theo quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội dài khoảng 979 km. Tính cả đường sắt quốc gia và liên vùng, toàn hệ thống gần 1.200 km. Hiện Hà Nội khai thác tuyến Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy thuộc tuyến Nhổn - ga Hà Nội. Thành phố dự kiến đầu tư khoảng 500 km đường sắt đô thị đến năm 2035 và hoàn thiện 479 km còn lại trong giai đoạn 2036-2045.
Võ Hải