Nữ bệnh nhân 20 tuổi ở Đồng Nai được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM trong tình trạng sốc, suy đa tạng do sốt xuất huyết. Dù được hồi sức tích cực, người bệnh không qua khỏi. Theo thông tin từ bệnh viện, việc điều trị muộn là một trong những yếu tố khiến tình trạng trở nên nguy kịch.
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM cũng từng tiếp nhận các bệnh nhân 16 và 21 tuổi bị sốt xuất huyết nặng, kèm suy hô hấp, suy gan, rối loạn đông máu hoặc sốc. Những trường hợp này cho thấy tuổi trẻ và không có bệnh nền không đồng nghĩa bệnh sẽ luôn diễn biến nhẹ.
Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết nhiều người vẫn cho rằng hết sốt là đã khỏi. Thực tế, đây là thời điểm người bệnh dễ ngừng theo dõi, bỏ tái khám, trong khi biến chứng có thể xuất hiện nhanh.
Dấu hiệu xuất huyết dưới da ở người mắc sốt xuất huyết. Ảnh: Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương
Sốt xuất huyết thường diễn biến qua ba giai đoạn: sốt, nguy hiểm và hồi phục. Giai đoạn nguy hiểm có thể bắt đầu sau khi sốt kéo dài 2-7 ngày. Khoảng ngày thứ 3-7 của bệnh, nhiệt độ có thể giảm nhưng một số người bắt đầu thoát huyết tương do tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến cô đặc máu, giảm thể tích tuần hoàn và sốc. Người bệnh cũng có thể xuất huyết nặng hoặc tổn thương gan, tim, não và các cơ quan khác.
Không phải ai giảm sốt cũng chuyển nặng. Tuy nhiên, đây là thời điểm cần tiếp tục theo dõi sát thay vì mặc định bệnh đã qua. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ lưu ý, dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện khi sốt hạ hoặc trong 24-48 giờ sau đó.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các biểu hiện sau: đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần, nhất là vùng gan và thượng vị; nôn liên tục, không ăn uống được; chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc ra máu âm đạo bất thường; mệt lả, li bì, bồn chồn, vật vã; tay chân lạnh, da nhợt, khó thở, thở nhanh, tiểu ít hoặc bất kỳ biểu hiện khác thường nào.
Bác sĩ cũng lưu ý các sai lầm khi theo dõi khiến bệnh chậm được xử lý đúng. Sai lầm phổ biến nhất là ngừng theo dõi khi hết sốt. Người đã được chẩn đoán sốt xuất huyết cần tái khám theo hẹn, theo dõi dấu hiệu cảnh báo và lượng nước tiểu, ngay cả khi cảm thấy đỡ mệt. Xét nghiệm tiểu cầu hoặc chỉ số máu cần được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ, không nên tự dựa vào một kết quả đơn lẻ để kết luận bệnh đã ổn.
Sai lầm thứ hai là tự mua thuốc. Aspirin và các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen có thể làm tăng nguy cơ chảy máu nên không được tự dùng khi nghi mắc sốt xuất huyết. Paracetamol thường được sử dụng để hạ sốt, song cần đúng liều và khoảng cách giữa các lần uống; dùng quá liều có thể gây tổn thương gan. Người bệnh cũng không nên tự truyền dịch tại nhà vì truyền không đúng thời điểm hoặc quá mức có thể gây biến chứng.
Sai lầm thứ ba là cho rằng người trẻ, khỏe mạnh có thể tự vượt qua bệnh. Những ngày đầu, sốt xuất huyết dễ bị nhầm với cúm hoặc các bệnh do virus khác vì cùng gây sốt, đau đầu, đau mỏi cơ thể, buồn nôn. Nếu đang sống hoặc đi lại tại khu vực có ca bệnh, người sốt nên đi khám để được đánh giá, nhất là khi triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên.
Nam thanh niên 22 tuổi tiêm vaccine sốt xuất huyết tại VNVC Quận 9, TP HCM để phòng bệnh khi nơi ở có nhiều muỗi. Ảnh: Diệu Thuần
Phòng bệnh trước khi xuất hiện ổ dịch
Theo bác sĩ Khương, muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết thường sinh sản trong các dụng cụ chứa nước sạch quanh nhà. Mỗi gia đình nên đậy kín vật chứa nước, thay nước bình hoa, lật úp đồ vật có thể đọng nước, diệt lăng quăng và ngủ màn kể cả ban ngày. Mọi người khi đến khu vực nhiều muỗi nên mặc quần áo dài tay và dùng sản phẩm xua muỗi phù hợp.
Bên cạnh kiểm soát muỗi, tránh để muỗi chích, người dân có thể trao đổi với bác sĩ về vaccine sốt xuất huyết. Vaccine sốt xuất huyết đang được sử dụng tại Việt Nam tiêm cho trẻ từ 4 tuổi đến người lớn không giới hạn độ tuổi. Vaccine giúp phòng cả 4 type huyết thanh gây bệnh, có lịch hai mũi cách nhau ba tháng. Phụ nữ nên tiêm trước khi mang thai ba tháng hoặc tối thiểu một tháng.
Virus sốt xuất huyết có 4 type huyết thanh gây bệnh, người từng mắc bệnh vẫn có thể nhiễm lại type virus khác và lần mắc sau có nguy cơ nặng. Do đó, người đã mắc bệnh không nên chủ quan, tiêm vaccine cũng là cách phòng tái nhiễm hiệu quả. Ngoài tiêm vaccine, tránh muỗi đốt, người mắc bệnh cần khám sớm và theo dõi sát khi có triệu chứng. Bác sĩ Khương khuyến cáo, mọi người nên được tư vấn trước khi tiêm, không đợi đến lúc khu vực xuất hiện ổ dịch mới bắt đầu phòng bệnh.
Ngọc Minh