Khoảng trống miễn dịch khiến thanh thiếu niên dễ mắc não mô cầu

Nguồn ảnh: VnExpress

Nhiều người trẻ, khỏe mạnh vẫn nhiễm và gặp nhiều biến chứng do não mô cầu, chuyên gia cảnh báo cần lấp khoảng trống miễn dịch và tiếp tục bảo vệ bằng các biện pháp dự phòng theo vòng đời.

Tại Hội nghị khoa học năm 2026 với chủ đề "Nghiên cứu và ứng dụng trong y học" do Tổng hội Y học Việt Nam tổ chức, các chuyên gia cập nhật nhiều vấn đề trong dự phòng và điều trị bệnh, từ tiêm chủng theo vòng đời đến các phương pháp điều trị mới cho bệnh không lây nhiễm.

Một trong những căn bệnh được cảnh báo là não mô cầu. Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, thường biểu hiện dưới dạng viêm màng não mủ và hoặc nhiễm khuẩn huyết. Vi khuẩn này được chia thành 12 nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm A, B, C, X, Y và W là phổ biến và nguy hiểm nhất. Bệnh có thể tiến triển rất nhanh, gây tử vong trong vòng 24 giờ với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50% nếu không được điều trị kịp thời.

Theo dữ liệu từ phần mềm giám sát bệnh truyền nhiễm (Bộ Y tế), tính đến ngày 30/7, cả nước ghi nhận 53 ca nhiễm não mô cầu. TP HCM ghi nhận 20 ca, chiếm 37,7%. Kết quả các mẫu bệnh phẩm tại Viện Pasteur TP HCM cho thấy các ca bệnh não mô cầu tại khu vực phía Nam trong năm 2025 thuộc nhóm huyết thanh B.

Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi và nhóm thanh thiếu niên, người trẻ từ 15 đến 24 tuổi. Khoảng 25-32% thanh thiếu niên và người trẻ có thể mang vi khuẩn N. meningitidis ở vùng mũi họng. Điều này khiến nhóm tuổi này vừa có thể mang và truyền mầm bệnh, vừa có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn. Trong khi đó, bước vào tuổi thiếu niên, nhiều người có xu hướng ít quan tâm đến tiêm chủng hơn, không còn theo dõi lịch tiêm sát sao như ở trẻ nhỏ, tạo ra khoảng trống miễn dịch.

Tiêm chủng theo vòng đời cũng được đặt trong bối cảnh Việt Nam đang già hóa dân số nhanh. PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền, Trưởng khoa Nội tiết - Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương, cho biết gần hai phần ba người trên 60 tuổi có ít nhất một bệnh lý nền mạn tính, khoảng một nửa trong số này mắc nhiều bệnh nền cùng lúc.

Bệnh mạn tính có thể làm tăng nguy cơ mắc và diễn tiến nặng của một số bệnh nhiễm trùng như RSV, zona thần kinh, cúm và phế cầu. Vì vậy, bên cạnh điều trị và kiểm soát bệnh nền, các biện pháp dự phòng cũng được xem là một phần của chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Ban xuất huyết hoại tử trên da bệnh nhân mắc não mô cầu. Ảnh:Nguyên Hà — Ban xuất huyết hoại tử trên da bệnh nhân mắc não mô cầu. Ảnh:*Nguyên Hà*

Cùng với dự phòng bệnh truyền nhiễm, các chuyên gia cũng cập nhật các phương pháp điều trị mới đối với bệnh không lây nhiễm, trong đó có hen nặng. PGS.TS Phan Thu Phương, Phó Chủ nhiệm Bộ môn Nội Tổng hợp, Trường Đại học Y Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết liệu pháp hít vẫn là nền tảng trong điều trị hen và phổi tắc nghẹn mạn tính (COPD).

Với bệnh nhân hen nặng chưa đáp ứng với điều trị tiêu chuẩn, xu hướng là cá thể hóa bằng liệu pháp sinh học. Đây là phương pháp điều trị trúng đích, hướng tới những đặc điểm sinh học cụ thể của bệnh. Liệu pháp này có thể giúp giảm nguy cơ cơn hen cấp, giảm nhu cầu sử dụng corticoid đường uống và cải thiện hoạt động thể chất, xã hội của người bệnh.

Theo các chuyên gia, mỗi giai đoạn cuộc đời có những nguy cơ sức khỏe khác nhau. Chăm sóc sức khỏe cộng đồng cần được nhìn nhận theo hướng toàn diện hơn - kết hợp giữa chủ động phòng bệnh, bảo vệ theo vòng đời và tối ưu điều trị cho từng nhóm bệnh nhân.

Lê Nga

Não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do Neisseria meningitidis gây ra, thường biểu hiện bằng viêm màng não mủ hoặc nhiễm khuẩn huyết, có thể dẫn đến tử vong trong vòng 24 giờ. Trong 12 nhóm huyết thanh đã được xác định, các nhóm A, B, C, X, Y và W phổ biến, nguy hiểm nhất; tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50% nếu người bệnh không được điều trị kịp thời. Dữ liệu từ phần mềm giám sát bệnh truyền nhiễm của Bộ Y tế cho thấy, tính đến ngày 30/7, cả nước ghi nhận 53 ca não mô cầu, riêng TP HCM có 20 ca, chiếm 37,7%. Kết quả xét nghiệm tại Viện Pasteur TP HCM xác định các ca bệnh ở khu vực phía Nam trong năm 2025 thuộc nhóm huyết thanh B, cho thấy yêu cầu dự phòng cần bám sát đặc điểm dịch tễ thực tế. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi và nhóm thanh thiếu niên, người trẻ từ 15 đến 24 tuổi, dù nhiều trường hợp trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Khoảng 25 đến 32% thanh thiếu niên và người trẻ có thể mang N. meningitidis tại vùng mũi họng, khiến họ vừa có khả năng truyền mầm bệnh, vừa đối diện nguy cơ mắc bệnh xâm lấn. Tuy nhiên, việc theo dõi lịch tiêm chủng thường giảm dần khi trẻ bước vào tuổi thiếu niên, tạo ra khoảng trống miễn dịch đúng vào giai đoạn nguy cơ gia tăng. Cảnh báo tại Hội nghị khoa học năm 2026 của Tổng hội Y học Việt Nam cho thấy tiêm chủng không nên chỉ tập trung ở trẻ nhỏ mà cần được duy trì theo vòng đời. Cách tiếp cận này càng đáng chú ý khi Việt Nam già hóa nhanh, gần hai phần ba người trên 60 tuổi có ít nhất một bệnh nền mạn tính và khoảng một nửa trong số đó mắc đồng thời nhiều bệnh nền. Bên cạnh kiểm soát bệnh mạn tính, dự phòng chủ động cần trở thành một phần liên tục của chăm sóc sức khỏe, nhằm thu hẹp khoảng trống bảo vệ ở cả người trẻ lẫn người cao tuổi.