BS.CKI Lại Tấn Tài, Đơn vị Nội Thận - Lọc máu, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết thiếu máu là một biến chứng thường gặp ở người bệnh thận mạn giai đoạn tiến triển, đặc biệt ở người đang lọc máu. Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, người bệnh sẽ mệt mỏi, giảm khả năng vận động và ảnh hưởng chất lượng sống.
Bác sĩ Tài chỉ ra những nguyên nhân chính khiến người chạy thận dễ thiếu máu.
Thận giảm sản xuất hormone tạo hồng cầu
Thận khỏe mạnh không chỉ có nhiệm vụ lọc chất thải mà còn sản xuất erythropoietin (EPO), một hormone báo hiệu cho tủy xương tạo hồng cầu. Khi thận bị tổn thương nặng, sản xuất EPO giảm khiến tủy xương không nhận đủ tín hiệu để tạo hồng cầu.
Người chạy thận định kỳ vẫn có thể thiếu máu do nguyên nhân nền là suy giảm chức năng thận. Tình trạng này có thể gây mệt mỏi, giảm sức lực, khó thở khi gắng sức.
Mất máu trong quá trình chạy thận
Người bệnh chạy thận nhân tạo phải lấy máu ra khỏi cơ thể để đưa qua máy lọc rồi trở lại cơ thể. Trong quá trình này, một lượng nhỏ máu có thể còn lại trong hệ thống dây và bộ lọc hoặc bị mất khi kết thúc buổi lọc. Việc thường xuyên phải lấy máu để xét nghiệm, theo dõi tình trạng sức khỏe cũng có thể gây mất máu.
Nếu tình trạng này lặp lại trong thời gian dài, lượng sắt dự trữ có thể giảm khiến cơ thể không đủ nguyên liệu để tạo hemoglobin và hồng cầu. Nguy cơ thiếu máu có thể tăng thêm nếu người bệnh bị chảy máu tại vị trí kim chọc mạch máu, xuất huyết tiêu hóa...
Thiếu sắt hoặc sử dụng sắt kém hiệu quả
Sắt là nguyên liệu cần thiết để cơ thể tạo hemoglobin và hồng cầu. Ở người chạy thận, lượng sắt trong cơ thể có thể giảm do mất máu lặp lại trong quá trình điều trị, lấy máu xét nghiệm hoặc do chế độ ăn không cung cấp đủ.
Tình trạng viêm kéo dài ở người bệnh thận mạn có thể khiến cơ thể giữ sắt trong các tế bào dự trữ, khi đó sắt khó được đưa đến tủy xương để tạo hồng cầu. Vì vậy, người bệnh có thể vẫn có sắt trong cơ thể nhưng lượng sắt sẵn sàng để sử dụng lại không đủ.
Viêm kéo dài và hồng cầu sống ngắn hơn
Bệnh thận mạn và quá trình lọc máu có thể đi kèm tình trạng viêm kéo dài, khiến quá trình tạo hồng cầu tại tủy xương có thể bị ảnh hưởng, đồng thời cơ thể sử dụng sắt kém hiệu quả hơn. Điều này khiến tình trạng thiếu máu khó cải thiện dù người bệnh đã được bổ sung sắt.
Hồng cầu ở người bệnh thận mạn có thể có tuổi thọ ngắn hơn bình thường. Khi hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn nhưng tủy xương không sản xuất đủ để bù lại, lượng hồng cầu trong máu giảm và thiếu máu kéo dài.
Người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối bị chảy máu răng miệng kéo dài, chảy máu tại vị trí kim chọc mạch máu hoặc đi tiêu phân đen có thể là dấu hiệu mất máu cần được lưu ý. Lúc này, người bệnh nên báo cho bác sĩ để được kiểm tra và tìm nguyên nhân.
Bác sĩ Tài khám cho một người bệnh thận mạn kèm thiếu máu. Ảnh: Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7
Theo bác sĩ Tài, mục tiêu điều trị lâu dài ở người chạy thận không chỉ là hoàn thành đủ số buổi lọc mà còn kiểm soát các biến chứng đi kèm như thiếu máu, rối loạn khoáng xương, dinh dưỡng, huyết áp và bệnh tim mạch, giúp duy trì thể trạng, khả năng vận động và chất lượng sống.
Kiểm soát thiếu máu ở người bệnh thận mạn không đơn thuần là bổ sung sắt hay dùng thuốc tạo máu. Bác sĩ cần xác định yếu tố đang khiến hemoglobin giảm hoặc khiến người bệnh đáp ứng kém với điều trị. Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ nếu thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt, giảm sức khi vận động, tim đập nhanh hoặc khó thở khi gắng sức.
Người bệnh chạy thận được định kỳ nên được kiểm tra công thức máu và chỉ số sắt. Dựa trên kết quả, bác sĩ điều chỉnh bổ sung sắt, thuốc kích thích tạo hồng cầu (ESA), tìm nguyên nhân mất máu, viêm hoặc thiếu hụt dinh dưỡng; liều thuốc được cá thể hóa theo đáp ứng. Hệ thống lọc máu gồm máy lọc, hệ thống xử lý nước RO, quả lọc và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn. Trong mỗi ca, êkíp theo dõi huyết áp, cân nặng, tuần hoàn và tình trạng người bệnh trước, trong và sau lọc để kịp thời điều chỉnh thông số.
Người bệnh phù hợp có thể được bác sĩ cân nhắc lọc máu bằng kỹ thuật thẩm tách siêu lọc máu trực tuyến (HDF Online). Theo bác sĩ Tài, đây là phương pháp lọc máu sử dụng đồng thời cơ chế khuếch tán và đối lưu, giúp loại bỏ hiệu quả hơn một số chất có phân tử lượng trung bình khỏi máu. Nghiên cứu cho thấy HDF Online có thể góp phần cải thiện tình trạng viêm và kiểm soát thiếu máu ở người bệnh chạy thận, qua đó hỗ trợ giảm nhu cầu sử dụng thuốc kích thích tạo hồng cầu ở một số trường hợp.
Người bệnh cần đảm bảo chế độ dinh dưỡng để cơ thể có đủ nguyên liệu tạo máu. Không nên tự kiêng khem quá mức hoặc tự bổ sung sắt, vitamin, thuốc bổ máu bởi nhu cầu phụ thuộc giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm và phương thức lọc máu.
Đình Lâm
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh thận tại đây để bác sĩ giải đáp