Từ điều trị sang phát hiện sớm
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định về tăng mức hưởng và phạm vi hưởng BHYT theo lộ trình, đối tượng ưu tiên, phù hợp mức đóng và khả năng cân đối Quỹ BHYT. Một nội dung đáng chú ý của dự thảo là đề xuất mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ BHYT sang khám sàng lọc, chẩn đoán sớm 7 bệnh ung thư, gồm: Ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan; cùng với viêm gan B, C.
Điểm mới của chính sách nằm ở chỗ BHYT không chỉ tham gia chi trả khi người bệnh đã mắc bệnh và bước vào quá trình điều trị, mà từng bước tham gia vào khâu phát hiện sớm. Theo dự thảo, các chi phí có thể được quỹ thanh toán gồm khám, xét nghiệm, dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và các chi phí liên quan khác, trong phạm vi quyền lợi và mức hưởng của người tham gia BHYT. Tuy nhiên, việc chi trả không áp dụng đồng loạt cho tất cả người tham gia đối với tất cả các bệnh mà được thực hiện theo từng nhóm đối tượng, từng bệnh và lộ trình phù hợp khả năng cân đối của quỹ.
Theo lộ trình đề xuất, từ ngày 1/7/2027, BHYT thanh toán xét nghiệm viêm gan B, C khi được lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ. Từ ngày 1/7/2028, thí điểm thanh toán sàng lọc ung thư cổ tử cung và từ ngày 1/1/2030 thực hiện thanh toán. Cũng từ ngày 1/1/2030, việc thanh toán sàng lọc, chẩn đoán sớm ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt và đại trực tràng được thực hiện theo lộ trình do Bộ Y tế quy định. Với ung thư dạ dày và ung thư gan, dự thảo hiện chưa ấn định thời điểm triển khai.
Như vậy, chính sách mới không phải mở thêm một nhóm “bệnh nhân ung thư” vào diện tham gia BHYT. Người mắc ung thư hiện đã được Quỹ BHYT chi trả chi phí điều trị trong phạm vi quyền lợi. Thay đổi lần này là đưa một phần chi phí của quá trình sàng lọc, phát hiện và chẩn đoán sớm vào phạm vi được xem xét thanh toán.
Với bệnh ung thư, thời điểm phát hiện có ý nghĩa lớn đối với quá trình điều trị. Khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm, người bệnh thường có thêm lựa chọn điều trị, đồng thời có thể giảm nguy cơ bệnh tiến triển và chi phí phát sinh khi phải điều trị ở giai đoạn muộn.
Theo bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), việc mở rộng phạm vi quyền lợi BHYT được xem xét trên cơ sở đánh giá nguy cơ bệnh tật, hiệu quả của can thiệp sớm và khả năng giảm gánh nặng bệnh tật cũng như chi phí điều trị về sau. Trước đó, khi Bộ Y tế tham vấn việc đưa sàng lọc ung thư vào phạm vi chi trả, bà Trang dẫn chứng chi phí điều trị trung bình mỗi năm đối với ung thư cổ tử cung giai đoạn I khoảng 89,8 triệu đồng; nếu BHYT chi trả sàng lọc để phát hiện sớm, người bệnh có thể tiết kiệm đáng kể chi phí điều trị.
Từ thực tế điều trị, GS, TS Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K, cũng nhấn mạnh ý nghĩa của phát hiện sớm đối với ung thư. Ông cho biết, nếu ung thư phổi được phát hiện sớm, cơ hội điều trị thành công cao hơn; đồng thời việc xây dựng chương trình sàng lọc và hệ thống quản lý bệnh hiệu quả là yêu cầu cấp thiết.
Tại Bệnh viện K, năng lực chẩn đoán hình ảnh được xác định là một trong những lĩnh vực phục vụ trực tiếp công tác sàng lọc, phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị ung thư. Bệnh viện đang phát triển hệ thống chẩn đoán hình ảnh tại các cơ sở, đáp ứng nhu cầu sàng lọc và phát hiện bệnh sớm cùng việc ứng dụng các thiết bị hiện đại trong chẩn đoán, điều trị.
Đối với những gia đình có người mắc ung thư, chi phí điều trị kéo dài luôn là một áp lực lớn. Việc BHYT tham gia từ khâu sàng lọc, nếu được triển khai đúng đối tượng, đúng quy trình chuyên môn, có thể góp phần giảm một phần rào cản tài chính khiến người dân trì hoãn việc kiểm tra sức khỏe.
Một trường hợp được ghi nhận tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho thấy rõ hơn vai trò của tấm thẻ BHYT khi người bệnh bước vào quá trình điều trị. Ông Nguyễn Văn H, 58 tuổi, trú ở phường Hà Đông (Hà Nội), được chẩn đoán ung thư đại - trực tràng với tổng chi phí điều trị trung bình khoảng 207,4 triệu đồng/người/năm. Nhờ tham gia BHYT liên tục nhiều năm, phần lớn chi phí được Quỹ BHYT chi trả, giúp gia đình giảm đáng kể áp lực tài chính.
Gánh nặng tài chính mà người bệnh ung thư phải đối mặt là chi phí thuốc điều trị. Với một số thuốc điều trị đích, dù đã nằm trong danh mục được BHYT thanh toán, người bệnh vẫn có thể phải đồng chi trả số tiền lớn. Vì vậy, chi phí điều trị ung thư không chỉ nằm ở một khoản thanh toán tại bệnh viện mà có thể kéo dài trong suốt quá trình điều trị, theo dõi và chăm sóc.
Trong bối cảnh đó, nếu chính sách mở rộng chi trả sàng lọc ung thư được ban hành và tổ chức đúng đối tượng, khoản chi của Quỹ BHYT cho một lần sàng lọc cần được nhìn trong mối quan hệ với chi phí điều trị lớn hơn rất nhiều khi bệnh được phát hiện muộn. Lợi ích trước hết thuộc về người bệnh, nhưng về lâu dài, phát hiện sớm cũng có thể góp phần sử dụng nguồn lực của Quỹ BHYT hiệu quả hơn.
Việt Nam mỗi năm ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 trường hợp tử vong; khoảng 350.000 người đang sống chung với bệnh ung thư. Chi phí điều trị cũng có sự khác biệt theo giai đoạn bệnh. Điều trị ung thư cổ tử cung chi phí trung bình mỗi năm khoảng 89,8 triệu đồng ở giai đoạn I, trong khi ở các giai đoạn II, III và IV lần lượt khoảng 136,9 triệu đồng, 138,4 triệu đồng và 136,8 triệu đồng. Với ung thư vú, phát hiện bệnh sớm cũng được đánh giá có thể giảm từ khoảng 7,9 đến 18,3 triệu đồng chi phí điều trị mỗi năm so với phát hiện muộn.
Mở rộng quyền lợi đi đôi với cân đối quỹ
Cùng với việc mở rộng quyền lợi, câu hỏi đặt ra là nguồn lực nào sẽ bảo đảm cho chính sách này. Dự thảo Nghị định được Bộ Y tế xây dựng với nguyên tắc tăng mức hưởng và mở rộng phạm vi hưởng theo lộ trình, phù hợp với mức đóng và khả năng cân đối Quỹ BHYT. Đây là điểm quan trọng, bởi nếu mở rộng quyền lợi quá nhanh trong khi nguồn thu không tăng tương ứng, áp lực lên quỹ sẽ gia tăng.
Theo dự thảo, Quỹ BHYT sẽ thanh toán chi phí sàng lọc, chẩn đoán sớm trong phạm vi quyền lợi và mức hưởng của người tham gia, đồng thời việc thanh toán phải phù hợp khả năng cân đối của quỹ. Bà Trần Thị Trang cho rằng, lộ trình nhiều năm được đưa ra cho phép cơ quan quản lý từng bước đánh giá nhu cầu thực tế, khả năng đáp ứng của hệ thống y tế và tác động của chính sách đối với Quỹ BHYT trước khi mở rộng đầy đủ. Đây cũng là lý do dự thảo không đề xuất sàng lọc đồng loạt tất cả các bệnh ung thư cho tất cả người tham gia BHYT. Danh mục bệnh, đối tượng, điều kiện và thời điểm thực hiện được xây dựng theo từng giai đoạn. Bộ Y tế sẽ tiếp tục quy định cụ thể về đối tượng, điều kiện, danh mục dịch vụ và mức thanh toán.
Ông Lê Văn Hậu, cán bộ hưu trí tại phường Nghĩa Đô (Hà Nội) góp ý: “Mở rộng quyền lợi BHYT cho sàng lọc ung thư là chính sách có ý nghĩa, nhưng hiệu quả của chính sách phụ thuộc lớn vào cách tổ chức thực hiện. Việc sàng lọc phải dựa trên hướng dẫn chuyên môn, xác định nhóm đối tượng, độ tuổi, nguy cơ và phương pháp phù hợp. Nếu không có tiêu chí rõ ràng, việc chỉ định xét nghiệm tràn lan có thể làm tăng chi phí nhưng chưa chắc làm tăng hiệu quả phát hiện bệnh. Ngược lại, nếu xác định đúng nhóm nguy cơ, lựa chọn phương pháp phù hợp và tổ chức sàng lọc tại tuyến cơ sở, nguồn lực của quỹ có thể được sử dụng hiệu quả hơn”.
Để chính sách đi vào thực tế, các dịch vụ được chi trả và mức thanh toán cũng cần được quy định rõ. Theo dự thảo, Quỹ BHYT có thể chi trả các chi phí khám, xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, vật tư, hóa chất... trong phạm vi quyền lợi của người tham gia và phù hợp với khả năng cân đối của quỹ.
AN NHƯ