Mr Pips khai mắc rối loạn lưỡng cực: Đây là bệnh gì?

Căn bệnh khiến con người trải qua hai thái cực cảm xúc

Tại phiên tòa ngày 31/10, Phó Đức Nam (32 tuổi, tức Mr Pips) khai bản thân mắc rối loạn lưỡng cực từ năm 2012, khi đang du học tại Singapore.

Theo lời khai của bị cáo, căn bệnh khiến cảm xúc thay đổi thất thường. Có thời điểm, dù sở hữu nhiều tiền bạc, Nam vẫn cảm thấy cuộc sống vô nghĩa. Ngược lại, khi rơi vào trạng thái hưng phấn quá mức, bị cáo cho rằng bản thân có thể hành động bất chấp hậu quả.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), rối loạn lưỡng cực (bipolar disorder) là một bệnh lý tâm thần ảnh hưởng đến tâm trạng, năng lượng, khả năng hoạt động và suy nghĩ của con người.

Đặc trưng của bệnh là sự xuất hiện của những giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ, xen kẽ với các giai đoạn trầm cảm.

Ở giai đoạn hưng cảm, người bệnh có thể cảm thấy bản thân tràn đầy năng lượng, tự tin khác thường, nói nhiều, suy nghĩ nhanh và giảm nhu cầu ngủ.

Một người trước đây thường ngủ 7-8 tiếng mỗi đêm có thể chỉ ngủ vài tiếng nhưng vẫn cảm thấy tỉnh táo, không mệt mỏi. Họ có thể liên tục bắt đầu những kế hoạch mới, làm việc quá sức hoặc tin rằng mình có khả năng đặc biệt.

Đáng chú ý, WHO cho biết trong giai đoạn hưng cảm, một số người có thể xuất hiện hành vi bốc đồng, đưa ra quyết định thiếu cân nhắc, tiêu tiền quá mức hoặc tham gia những hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Tuy nhiên, cảm giác hưng phấn không kéo dài mãi.

Khi chuyển sang giai đoạn trầm cảm, người bệnh có thể trở nên buồn bã, kiệt sức, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, khó tập trung và cảm thấy bản thân vô giá trị.

Ở những trường hợp nghiêm trọng, người bệnh có thể xuất hiện ý nghĩ tự sát.

Điểm khác biệt giữa rối loạn lưỡng cực và những thay đổi tâm trạng thông thường nằm ở mức độ, thời gian kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống.

Các giai đoạn bệnh có thể kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, làm gián đoạn công việc, học tập và các mối quan hệ.

Giữa những đợt bệnh, không ít người vẫn có trạng thái cảm xúc ổn định, sinh hoạt và làm việc bình thường.

Gánh nặng sức khỏe tâm thần

Theo WHO, năm 2023, thế giới có khoảng 36 triệu người mắc rối loạn lưỡng cực, tương đương cứ 226 người thì có khoảng một người sống chung với căn bệnh này.

Bệnh thường xuất hiện ở thanh thiếu niên và người trưởng thành, đặc biệt trong độ tuổi lao động. Nam giới và nữ giới đều có nguy cơ mắc bệnh.

Rối loạn lưỡng cực không phải căn bệnh mới xuất hiện cùng nhịp sống hiện đại. Tuy nhiên, các nghiên cứu quốc tế cho thấy gánh nặng do bệnh gây ra đang trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Journal of Affective Disorders năm 2025, phân tích dữ liệu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD) giai đoạn 1990-2021, ghi nhận số người mắc rối loạn lưỡng cực trên thế giới tăng đáng kể trong hơn ba thập kỷ.

Theo nghiên cứu, năm 2021 có khoảng 37,47 triệu người mắc bệnh, tăng 63,5% so với năm 1990.

Đáng chú ý, một nghiên cứu khác công bố trên Journal of Affective Disorders năm 2026 cho thấy gánh nặng rối loạn lưỡng cực có sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực và nhóm tuổi.

Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ mắc mới cao nhất ở nhóm 15-19 tuổi. Các mô hình dự báo cũng cho thấy gánh nặng bệnh có thể tiếp tục gia tăng trong những năm tới, dù đây là dự báo thống kê, không phải kết quả chắc chắn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng xu hướng này đặt ra yêu cầu tăng cường phát hiện sớm và chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người trẻ.

Theo WHO, nguyên nhân chính xác của bệnh hiện chưa được xác định đầy đủ. Các yếu tố di truyền, sinh học và môi trường đều có thể góp phần vào sự hình thành và diễn biến bệnh.

Những biến cố căng thẳng, thay đổi nhịp sinh hoạt hoặc thiếu ngủ có thể làm tăng nguy cơ khởi phát các đợt rối loạn cảm xúc ở người có yếu tố dễ mắc bệnh.

Việc chẩn đoán cần dựa trên đánh giá toàn diện của bác sĩ chuyên khoa tâm thần, đặc biệt là tính chất, thời gian và mức độ ảnh hưởng của các giai đoạn hưng cảm, trầm cảm.

Vì sao nhiều người mắc bệnh nhưng không nhận ra?

Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ (NIMH), một đặc điểm khiến rối loạn lưỡng cực khó phát hiện là người bệnh không phải lúc nào cũng nhận thức được những thay đổi bất thường của bản thân.

Trong giai đoạn hưng cảm nhẹ, họ có thể cảm thấy đặc biệt khỏe mạnh, sáng tạo và làm việc hiệu quả. Thậm chí, một số người cho rằng đây là giai đoạn bản thân đạt phong độ tốt nhất.

Tuy nhiên, người thân có thể nhận thấy những biểu hiện khác thường như nói nhanh, hoạt động liên tục, ít ngủ hoặc đưa ra những quyết định thiếu cân nhắc.

Ở chiều ngược lại, khi xuất hiện trầm cảm, người bệnh thường tìm đến cơ sở y tế vì buồn chán, mất ngủ hoặc suy giảm khả năng làm việc.

Nếu chỉ đánh giá các triệu chứng trầm cảm mà không khai thác tiền sử hưng cảm, bác sĩ có thể bỏ sót rối loạn lưỡng cực.

NIMH cảnh báo việc sử dụng thuốc chống trầm cảm đơn độc ở một số người mắc rối loạn lưỡng cực có thể kích hoạt giai đoạn hưng cảm hoặc khiến các đợt bệnh xuất hiện thường xuyên hơn. Vì vậy, việc chẩn đoán chính xác có ý nghĩa quan trọng đối với lựa chọn phương pháp điều trị.