Trả lời:
Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh ác tính thường gặp ở nam giới trung niên và cao tuổi. Theo thống kê của Globocan năm 2024, Việt Nam có hơn 2.000 ca mắc mới ung thư tuyến tiền liệt. Bệnh tiến triển âm thầm, ở giai đoạn sớm thường không gây triệu chứng, nhiều người chỉ phát hiện khi khám một bệnh khác hoặc khám sức khỏe định kỳ.
Nếu khối u phát triển lớn hơn hoặc chèn ép niệu đạo có thể gây tiểu khó, tiểu nhiều lần (đặc biệt về đêm), tiểu ngắt quãng hoặc cảm giác tiểu không hết, dễ nhầm với triệu chứng phì đại lành tính tuyến tiền liệt. Ở giai đoạn tiến xa, ung thư thường di căn xương, gây đau âm ỉ vùng thắt lưng, hông, đôi khi kèm phù chân, sụt cân.
Xét nghiệm máu đo nồng độ PSA (kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt, một loại protein do tuyến tiền liệt tiết ra) định kỳ là phương pháp tầm soát chính giúp phát hiện ung thư trước khi có triệu chứng. Nhờ đó, người bệnh còn nhiều lựa chọn điều trị và có thể cải thiện tiên lượng bệnh.
Nam giới 45-50 tuổi hoặc 40-45 tuổi nếu có yếu tố nguy cơ cao như có tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tiền liệt, mang đột biến gene di truyền (như BRCA1/2, hội chứng Lynch, ATM, CHEK2) nên chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu về lợi ích, hạn chế của xét nghiệm PSA để có lịch tầm soát phù hợp.
Tuy nhiên, PSA tăng không đồng nghĩa với ung thư. Phì đại lành tính tuyến tiền liệt, viêm tuyến tiền liệt, nhiễm khuẩn tiết niệu hoặc vừa đặt ống thông tiểu, xuất tinh, đạp xe đường dài trước khi lấy máu cũng có thể làm chỉ số này tăng. Ngưỡng PSA thường dùng để cân nhắc làm thêm xét nghiệm là 4 ng/mL. Một số nghiên cứu đề xuất ngưỡng tham chiếu theo nhóm tuổi: khoảng 2,5 ng/mL ở tuổi 40-49; 3,5 ng/mL ở tuổi 50-59; 4,5 ng/mL ở tuổi 60-69 và 6,5 ng/mL ở tuổi 70-79.
Trên thực tế, bác sĩ không dựa vào một con số đơn lẻ mà đánh giá kết hợp độ tuổi, kích thước tuyến tiền liệt, tiền sử gia đình và kết quả thăm khám. Khi PSA mới tăng, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm lại sau vài tuần trước khi tiến hành thêm các kiểm tra chuyên sâu hơn như chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc sinh thiết.
ThS.BS Nguyễn Tân Cương khám, tư vấn cho người bệnh tầm soát ung thư đường tiết niệu. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Bác 62 tuổi, thuộc nhóm tuổi được khuyến cáo tầm soát định kỳ. Phì đại lành tính tuyến tiền liệt không phải tổn thương tiền ung thư và không chuyển thành ung thư, nhưng hai bệnh có thể cùng tồn tại, gây triệu chứng tiểu tiện giống nhau.
Nam giới có thể xét nghiệm PSA lần đầu ở tuổi 45-50, sau đó tầm soát định kỳ mỗi 2-4 năm trong độ tuổi 50-69. Người thuộc nhóm nguy cơ cao như có tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tiền liệt, mang đột biến gene di truyền (như BRCA1/2, hội chứng Lynch, ATM, CHEK2)... nên bắt đầu sớm hơn từ 40-45 tuổi.
Bác cần báo cho bác sĩ tên thuốc đang dùng điều trị phì đại tuyến tiền liệt. Nếu PSA tăng dần dù vẫn dùng thuốc đều đặn, bác cần được kiểm tra thêm. Khi PSA tăng cao nghi ngờ ung thư tuyến tiền liệt, bác sĩ có thể chỉ định chụp MRI để khoanh vùng tổn thương nghi ngờ, sau đó sinh thiết tuyến tiền liệt. Kết quả giải phẫu bệnh giúp xác định có ung thư hay không và mức độ ác tính của khối u.
Trường hợp ung thư nguy cơ thấp, tiến triển chậm có thể theo dõi tích cực, tái khám, xét nghiệm PSA, chụp MRI và sinh thiết lại theo lịch, giúp người bệnh tránh các tác dụng phụ của điều trị khi khối u chưa đe dọa tính mạng.
Nếu bệnh có dấu hiệu tiến triển, người bệnh cần được chuyển sang điều trị triệt căn để có cơ hội khỏi bệnh cao, giúp kiểm soát bệnh lâu dài và tăng tỷ lệ sống sót. Với ung thư khu trú còn khả năng điều trị triệt căn, phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt tận gốc như mổ mở, nội soi hoặc phẫu thuật có sự hỗ trợ của robot Da Vinci Xi và xạ trị (xạ trị ngoài hoặc xạ trị áp sát) là hai hướng điều trị chính, tùy đặc điểm khối u và sức khỏe tổng quát của người bệnh. Ở giai đoạn tiến xa hoặc di căn, liệu pháp nội tiết (ức chế androgen) là nền tảng điều trị hoặc hóa trị, sử dụng thuốc nhắm trúng đích.
Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa chắc chắn ung thư tuyến tiền liệt. Bác nên duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, kiểm soát cân nặng và tập luyện đều đặn vừa tốt cho sức khỏe chung, vừa có thể giảm nguy cơ mắc bệnh.
ThS.BS Nguyễn Tân Cương
Trưởng khoa Tiết niệu
Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM